تخریب پارک ملی گلستان ادامه دارد

ندا گنجی

عکس: دنیای اقتصاد

معاون سازمان حفاظت محیط زیست: مخالفت سازمان محیط زیست با ادامه احداث جاده غیراخلاقی است! درست در همان روزهایی که مهر «بلا مانع است» پای نقشه‌های وزارت راه نشست، روزهای خوش پارک ملی گلستان نیز غروب کرد.

گرچه هنوز هم بسیاری از اساتید علوم زیستی و فعالان محیط زیست، چشم به راه واکنشی از سوی سازمان محیط زیست هستند، اما این معاون منابع طبیعی سازمان محیط زیست است که می‌گوید «ما تنها می‌توانیم بر روند ساخت جاده گذری از داخل این پارک نظارت کنیم که مبادا وزارت راه از تعهدات خود سرباز زند وگرنه احداث این جاده براساس توافقنامه‌ای است که در سال ۸۳ میان سازمان محیط زیست و وزارت راه منعقد شده، در شرایطی که وزارت راه هزینه‌های هنگفتی را متحمل شده و کار را به دست پیمانکار سپرده است، این غیراخلاقی است که سازمان حفاظت محیط زیست پس از گذشت چند سال مخالفتی با ادامه پروژه داشته باشد، وزارت راه از سازمان طلبکار می‌شود.»

اما بدیهی است سازمان حفاظت محیط زیست در مقابل پروژه‌ای سکوت اختیار کرده که طی شش ماه گذشته سرعت فوق تصوری به خود گرفته است و سرانجام تخریب یکی از منحصر به فردترین ذخیره‌گاه‌های ژنتیکی ایران را به دنبال خواهد داشت. فاجعه‌ای که با وجود الحاق ایران به کنوانسیون تنوع زیستی در حال رخ دادن است که طبق این کنوانسیون ایران ملزم به حفظ تنوع زیستی و افزایش سطح مناطق حفاظت شده خود در قبال مجامع بین‌المللی است. البته به دنبال این تخطی ایران از تعهدات بین‌المللی بعید نیست که نام کشورمان جزو مجرمان زیست‌محیطی به ثبت برسد. دکتر بسکی، یکی از کارشناسان مسائل محیط‌زیست تا نام پارک ملی گلستان را می‌شنود تمام دل‌نگرانی‌های خود را در صدایش جمع می‌کند و به «دنیای اقتصاد» می‌گوید: امروز تمام دنیا به دنبال تولید هستند، البته نه تولید نفت و گاز؛ بلکه در شرایط کنونی تولید غذا مهم‌ترین چالش جهان تلقی می‌شود و تولید غذا هم وابسته به منابع آب است. او اینها را می‌گوید تا به مسوولان هشدار دهد جنگل‌ها هم به نوعی در تولید منابع آب موثرند، اما در ایران این جنگل‌ها در حال تخریب هستند تا جایی که از ۳۰میلیون هکتار جنگل، ۲۹میلیون هکتار آن نابود شده‌اند و تنها یک میلیون هکتارآن باقی مانده است. این کارشناس به نقشه‌های علمی‌ای اشاره می‌کند که نشان می‌دهد ایران در ۲۰ سال آینده با سه دوره خشکسالی روبه‌رو خواهد بود: «۵۰درصد آب باران را جنگل‌ها می‌دهند. مکانیزم تولید باران این چنین است که ۵۰درصد بخار آب از سوی مدیترانه تامین می‌شود و بخشی از بخار آب را هم جنگل‌ها از عمق ۵۰متری به سطح زمین می‌آورند و به نوعی تولیدکننده بخار آب هستند. این درخت‌ها باید بلند باشند تا در این مکانیزم شرکت کنند.» به اعتقاد دکتر بسکی با حفظ جنگل‌ها که امروزه به موضوع مغفول تبدیل شده، می‌توان منابع آب را هم حفظ کرد.

در شرایطی که پارک ملی گلستان با ۹۰هزار هکتار وسعت تنها ۵صدم مساحت کشور را به خود اختصاص داده،‌اما ۱۳۶۲ گونه گیاه را در قلب خود جای داده است، در یک مقایسه، با وجود آنکه کشور ایرلند ۷۸ برابر پارک ملی گلستان وسعت دارد تنها ۹۵ گونه گیاهی را در خاک خود دارد. حتی انگلستان،‌ نروژ، سوئد و آلمان که ۳۹۷ برابر «گلستان» وسعت دارند به ترتیب ۱۵۵۰، ۱۰۵۰، ۱۶۰۰، ۱۷۵۰ و ۲۷۰۰ گونه گیاه دارند.

البته درکنار گونه‌های گیاهی این پارک می‌توان به جانورانی از قبیل پلنگ، آهو، گوزن، قوچ، میش و خرس نیز اشاره کرد که در حال گذراندن روزگار خود در این پارک حفاظت شده هستند، اما سیل‌های متعددی که از سال ۱۳۸۰ به این محدوده سرازیر شد، بهانه‌ای هم به دست مسوولان وقت سازمان حفاظت محیط‌زیست داد تا در نامه‌ای مجوز تعریض جاده تخریب شده، پس از سرازیری سیل را صادر کنند.

پس از آن بود که هجوم شرکت‌های راهسازی به قلب این پارک آغاز شد؛ بدون آنکه به علت اصلی وقوع سیل که همان از بین رفتن پوشش گیاهی و شکستن دو سد در منطقه «قزقلعه» بود، توجهی شود. پس از وقوع این سیل در سال ۸۰ در سال‌های بعد هم این حادثه تکرار و البته جاده در حال بازسازی نیز ۳ بار ترمیم شد، اما در سال ۱۳۸۲ نامه‌ای به امضای ۲۴۶ استاد دانشگاه و فعال حوزه محیط‌زیست برای رییس‌جمهور وقت نوشته شد که این جاده به خارج از پارک منتقل شود، البته این نامه سبب ساز مصوبه‌ای در هیات دولت شد که وزارت راه را ملزم به انتقال این جاده به خارج از پارک کرد و در عین حال بر اساس این مصوبه بخش آسیب‌دیده جاده تهران - مشهد نیز با شرط «بدون افزایش عرض جاده موجود نوسازی شود، اما تاکنون هیچ اقدامی برای بررسی جاده جایگزین از سوی وزارت راه صورت نگرفته است. در عین حال در این مصوبه عرض جاده در حال بازسازی ۶/۱۱ متر تعیین شده بود، اما در حال حاضر در بعضی نقاط عرض این جاده به ۵۰ تا ۶۰ متر می‌رسد.

در عین حال احداث ۸ کیلومتر دیوار بتنی که در برخی نقاط ارتفاع آن به ۷ کیلومتر می‌رسد، از یک سو مانع گذر حیات وحش می‌شود و از سوی دیگر به گفته کارشناسان احداث این دیواره‌ها تنگ شدن مسیر رودخانه را به دنبال دارد که سبب افزایش سرعت سیل و تخریب صخره‌ها می‌شود و البته در نهایت جاده‌ای احداث خواهد شد که برای مردم هم ناامن خواهد بود. این در حالی است که به موجب قوانین حفاظت و بهسازی محیط زیست ایران کوچک‌‌ترین اقداماتی که باعث از بین رفتن رستنی‌ها و تخریب اکوسیستم در پارک‌های ملی شود، ممنوع است. اما مسوولان وزارت راه نیز در مورد شائبه‌ای که بر اساس آن ۴ بانده شدن جاده داخل پارک گلستان مطرح است، اظهار می‌کنند که هیچ اقدامی در این باره صورت نگرفته و نخواهد گرفت و هیچ گونه عملیاتی برای ۴ بانده شدن این محور انجام نشده و این نگرانی فقط یک حدس و گمان است؛ البته آنها کمبود بودجه را دلیلی برای بی‌توجهی خود به احداث جاده شمالی مطرح می‌کنند.

مقابله با باندهای تخریب جنگل

اما ‌آنچه که در کنار تخریب اکوسیستم پارک ملی گلستان به واسطه احداث جاده در حال وقوع است. تخریب پوشش گیاهی این منطقه توسط ساکنان بومی این منطقه است. به نحوی که به گفته یکی از کارشناسان مسائل زیست‌محیطی دام‌های اهالی این منطقه تا عمق این پارک نیز نفوذ کرده‌اند و سازمان حفاظت محیط‌زیست سازمان جنگل‌ها و مراتع در مقابل این مساله سکوت اختیار کرده‌اند این در حالی است که میلیارد‌ها تومان صرف جاده‌سازی، احداث سیل بند می‌شود ولی هیچ اقدامی جهت خشکاندن ریشه عوامل تخریب جنگل‌های استان گلستان که گاهی هم از سوی باندهای نابودی جنگل صورت می‌گیرد، نمی‌شود. او البته در خصوص ساخت جاده گلستان نیز بر این باور است ساخت این جاده از لحاظ اقتصادی به باد دادن سرمایه‌های ملی است؛ چرا که تا به حال سیل سه بار این جاده را از بین برده است. در همین حال اگر این جاده به خارج از پارک منتقل شود حدود ۳۵ روستا با دسترسی به جاده به رونق اقتصادی دست خواهند یافت. او البته بر این نکته نیز اشاره می‌کند که اگر جاده داخلی پارک گلستان به یک جاده توریستی محدود شود می‌توان سالانه میلیاردها تومان ا زگردشگران داخلی و خارجی کسب درآمد کرد و هزینه‌های جاده جدید را نیز به راحتی جبران کرد.