گزارش کامل طرح توزیع سهام عدالت

مبانی قانونی طرح

در اجرای اصل۴۴ قانون اساسی و قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، دولت نهم با عزمی راسخ تصمیم گرفت در کنار واگذاری فعالیت‌های اقتصادی خود به بخش خصوصی، به آن دسته از هموطنان عزیز که در برخی موارد حتی از تامین حداقل معیشت خود عاجزند کمک کند تا با حضور مستقیم در عرصه اقتصادی و ایجاد درآمد دائمی، محملی برای تزریق یارانه‌های مالی دولت با حفظ کرامت و شخصیت انسانی آنان با اولویت دهک‌های پایین درآمدی فراهم سازد. در این راستا و با بهره‌گیری از مطالعات قبلی مبانی قانونی زیر توسط مسوولین امر تصویب و در مراحل مختلف به اجرا گذاشته شده است.

ابتدا با تصویب «آیین‌نامه اجرایی افزایش ثروت‌های خانوارهای ایرانی از طریق گسترش سهم بخش تعاون بر اساس توزیع سهام عدالت» طی شماره ۴۲۳۸۹/ت۳۳۹۹۲/هـ مورخ ۲۳/۸/۸۴ و سپس به منظور رفع پاره‌ای تناقضات با قانون تجارت و عملیاتی‌تر شدن طرح و همچنین به منظور تمرکز در برنامه‌ریزی و ایجاد هماهنگی بین ستاد مرکزی به ریاست رییس‌جمهور و ستادهای استانی به ریاست استانداران در کلیه استان‌ها، مراحل اجرایی طرح طی مصوبه شماره ۷۲۶۸۳/ت۳۴۴۸۴/هـ مورخ ۱۷/۱۱/۸۴ را تصویب و ابلاغ نمود که در این مصوبه تشکیل شرکت‌های تعاونی عدالت شهرستانی تعریف و به منظور اجرای بهتر طرح و برای ایجاد سبد سهام، جهت تبدیل انواع سهام واگذار شده به سهامی با ارزش یکسان شرکت واسطی با عنوان «شرکت کارگزاری سهام عدالت» ایجاد شد و مقرر گردید سهام آن به شرکت‌های تعاونی عدالت شهرستانی واگذار گردد که از ترکیب این شرکت‌ها، شرکت‌های سرمایه‌گذاری استانی تشکیل شوند و با توجه به ابلاغ فرمان مقام معظم رهبری در خصوص بند ج سیاست‌های کلی اصل۴۴ قانون اساسی در تاریخ ۱۰/۴/۸۵ و نیز موافقت معظم‌له با درخواست رییس‌جمهور محترم مبنی بر تخصیص بخشی از سهام شرکت‌های دولتی به اقشار کم‌درآمد نهایتا مصوبه شماره ۱۰۴۱۵۹/ت۳۶۲۵۴هـ مورخ ۲۸/۸/۸۵ هیات وزیران تحت عنوان «آیین‌نامه اجرایی افزایش ثروت خانوارهای ایرانی از طریق گسترش سهم بخش تعاون بر اساس توزیع سهام عدالت« ابلاغ و تاکنون همچنان مورد عمل می‌باشد. بالاخره در آیین‌نامه اجرایی طرح توزیع سهام عدالت موضوع مصوبه شماره ۲۲۶۰۳۷/۶۳ مورخ ۲۲/۱/۸۸ شورای عالی اجرای سیاست‌های اصل۴۴ قانون اساسی، شرکت کارگزاری سهام عدالت منحل و سازمان خصوصی‌سازی موظف گردید مستقیما از طریق انعقاد قرارداد با شرکت‌های سرمایه‌گذاری استانی نسبت به فروش سهام متعلق به دولت و شرکت‌های دولتی به این شرکت‌ها اقدام کند.

فصل ششم قانون اصلاح موادی از قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران و اجرای سیاست‌های کلی اصل (۴۴) قانون اساسی مبانی قانونی طرح توزیع سهام عدالت را تبیین می‌کند.

ستاد مرکزی توزیع سهام عدالت در ایفای وظیفه محوله در مقاطع زمانی لازم تشکیل جلسه داده (حدود ۴۰جلسه) و برنامه‌های اجرایی و راهبردی کار توزیع سهام عدالت را به عهده داشته است.

گزارش عملکرد طرح توزیع سهام عدالت

طرح توزیع سهام عدالت بر اساس مصوبات ستاد مرکزی توزیع سهام عدالت با اولویت دهک‌های پایین درآمدی از جمله مددجویان نهادهای حمایتی (کمیته امداد امام خمینی (ره)، سازمان بهزیستی و ...)، روستاییان و عشایر کم‌درآمد و ایثارگران محترم شروع شد و به تدریج به سایر اقشار تسری و در مراحل مختلف به اجرا درآمده است. اطلاعات مشمولان گروه‌های مختلف در چندین مرحله که شرح مختصر آن در زیر درج می‌شود، دریافت شد و مجموعا برای تعداد ۴۳,۰۹۰,۲۱۱نفر از مشمولان سهام عدالت، دعوت‌نامه صادر و توزیع شده است که از این تعداد دعوتنامه‌های توزیع شده تعداد ۳۸,۸۶۵,۱۶۷ نفر یعنی حدود ۷/۸۹درصد از مشمولان در تعاونی‌های عدالت شهرستانی ثبت‌نام کرده ولی به دلیل غیرمشمول شناخته شدن تعدادی از آنها پس از مراجعه به شرکت‌های تعاونی، تعداد سهامداران نهایی ۳۷,۱۲۷,۱۱۹نفر می‌باشد.

مشمولان طرح

۱- مرحله اول: مددجویان نهادهای حمایتی

در این مرحله که بر اساس مصوبه شماره ۱۱۲ مورخ ۲۹/۱/۱۳۸۵ ستاد مرکزی توزیع سهام عدالت دستورالعمل و آیین‌نامه آن به تصویب رسید، کلیه مشمولان طرح شهید رجایی، مددجویان کمیته امداد، مددجویان سازمان بهزیستی و رزمندگان فاقد شغل مشمول این مرحله قرار گرفته‌اند، در سال ۱۳۸۵ اقدام گردیده است.

در بخش اول این مرحله برای تعداد ۴.۹۸۱.۵۱۴نفر دعوتنامه صادر و توزیع گردید که تعداد ۴.۵۲۹.۴۶۳نفر از آنان با مراجعه به شرکت‌های تعاونی عدالت شهرستانی به عضویت این تعاونی‌ها درآمده و سهامدار قطعی شناخته شده‌اند و برای همین تعداد از مشمولان تاکنون طی دو دوره، سود سهام عدالت نیز پرداخت شده است که سود سال ۱۳۸۵ این گروه به ازای هر نفر حداکثر مبلغ ۴۰۰.۰۰۰ریال و سود سال ۱۳۸۶ به ازای هر نفر حداکثر مبلغ ۸۰۰.۰۰۰ریال بوده است.

در بخش تکمیلی این مرحله به موجب مصوبه شماره ۱۲۹ مورخ ۱۷/۱۱/۱۳۸۶، در سال ۱۳۸۷ از جامانده‌های این گروه، ثبت‌نام به عمل آمد و برای تعداد ۳,۵۵۸,۵۳۷نفر دعوتنامه صادر شد که تاکنون تعداد ۲,۸۰۹,۹۷۰ نفر از آنان در شرکت‌های تعاونی شهرستانی ثبت‌نام و تعداد ۲,۵۸۱,۰۶۷نفر سهامدار قطعی شناخته شده و ثبت‌نام از بقیه افراد فراخوان شده در این بخش همچنان در شرکت‌های تعاونی شهرستانی ادامه دارد.

لازم به ذکر است کلیه مشمولان دریافت سهام عدالت در این مرحله جزء دهک اول درآمدی شناخته شده و با عنایت ویژه مقام معظم رهبری از ۵۰% تخفیف در اصل بهای سهام واگذار شده برخوردار هستند.

۲- مرحله دوم: روستاییان و عشایر

در این مرحله نیز که در دو بخش اول و تکمیلی اجرا گردید، ابتدا در بخش اول آن که شامل روستاییان و عشایر کم‌درآمد بود در سال ۱۳۸۶ بر اساس مصوبه شماره ۱۱۶ مورخ ۱۰/۸/۱۳۸۵ ستاد مرکزی توزیع سهام عدالت، پس از دریافت اطلاعات آنان برای ۵,۶۰۵,۸۰۵ نفر دعوتنامه صادر گردید که از این تعداد ۵,۵۳۳,۰۶۱ نفر در شرکت‌های تعاونی شهرستانی ثبت‌نام و تعداد ۵,۴۸۹,۹۵۴نفر سهامدار نهایی شناخته شده و سود سال ۱۳۸۶ را نیز به ازای هر نفر حداکثر ۸۰۰.۰۰۰ ریال بود دریافت نموده‌اند.

در بخش تکمیلی این مرحله هم که طبق مصوبه شماره ۱۴۲ مورخ ۳۰/۶/۱۳۸۷ ستاد مرکزی توزیع سهام انجام شد، برای تعداد ۱۱,۵۲۷,۵۳۷ نفر دعوتنامه صادر گردید که تعداد ۱۰,۸۵۴,۶۲۴نفر از این افراد در شرکت‌های تعاونی شهرستانی ثبت‌نام نموده‌اند که تعداد ۱۰,۵۹۶,۵۵۷نفر سهامدار قطعی شده و ثبت‌نام از بقیه مشمولان فراخوان شده این بخش همچنان در شرکت‌های تعاونی ادامه دارد.

لازم به یادآوری است که بخش اول این مرحله نیز جزء دهک دوم درآمدی بوده و از ۵۰‌درصد تخفیف طبق فرمان مقام معظم رهبری در اصل قیمت سهام واگذاری بهره‌مند خواهند شد.

۳- مرحله سوم: کارکنان شاغل و بازنشستگان کشوری، لشکری و تامین اجتماعی

این مرحله هم در دو بخش اول و تکمیلی انجام شده است که در بخش اول به موجب مصوبه شماره ۱۲۴ مورخ ۱۷/۷/۱۳۸۶ ستاد مرکزی توزیع سهام عدالت در سال ۱۳۸۶ پس از دریافت اطلاعات کارکنان شاغل و بازنشسته از دستگاه‌ها و سازمان‌های ذیربط توسط سازمان‌های امور اقتصادی و دارایی استان‌ها (دبیرخانه‌های استانی) برای تعداد ۱۲,۹۴۹,۵۰۴ نفر دعوتنامه صادر گردیده است که تاکنون ۱۲,۱۰۷,۹۵۵ نفر در شرکت‌های تعاونی شهرستانی ثبت‌نام و تعداد ۱۱,۶۵۸,۵۱۸ نفر سهامدار نهایی این مرحله شناخته شده‌اند و آنهایی که تا پایان تیر ماه سال ۱۳۸۷ در شرکت‌های تعاونی ثبت‌نام کرده‌اند، مشمول دریافت سود سال ۱۳۸۶ سهام عدالت شده‌اند که کارکنان شاغل و بازنشسته آموزش و پرورش و بازنشستگان کشوری، لشکری و تامین اجتماعی سود سال مربوط را به ازای هر نفر حداکثر مبلغ ۴۰۰.۰۰۰ریال دریافت کرده‌اند و یا در حال دریافت می‌باشند.

با توجه به اینکه تعدادی از کارکنان شاغل و بازنشسته دستگاه‌های اجرایی و همچنین کارکنان شاغل شهرداری‌ها در مهلت تعیین شده موفق به ثبت‌نام و تکمیل و ارسال فرم جمع‌آوری اطلاعات نشده بودند در سال ۱۳۸۷ و ۱۳۸۸ بخش تکمیلی مرحله سوم اجرا گردید که طی آن برای تعداد ۱,۵۷۰,۹۵۵ نفر دعوتنامه صادر شد و تاکنون تعداد ۸۶۰,۰۷۰ نفر از آنان با مراجعه به شرکت‌های تعاونی شهرستانی ثبت‌نام و تعداد ۷۳۸,۸۱۶ نفر سهامدار قطعی شده‌اند و ثبت‌نام از بقیه این گروه همچنان ادامه دارد.

۴- مرحله چهارم: ایثارگران

در این مرحله که طی مصوبه شماره ۱۲۵ مورخ ۱۳/۱۱/۱۳۸۶ ستاد مرکزی توزیع سهام عدالت آیین‌نامه و دستورالعمل آن به تصویب رسید و طبق آن مقرر گردید کلیه ایثارگران، خانواده‌های شهدا و آزادگان، در این مرحله مشمول دریافت سهام عدالت گردند، لذا در این راستا اطلاعات ایثارگران از بنیاد شهید و امور ایثارگران دریافت شد و برای تعداد ۱,۳۳۲,۱۸۸ نفر دعوتنامه صادر گردید که از این تعداد تا به حال تعداد ۱,۲۲۶,۱۳۰ نفر در شرکت‌های تعاونی شهرستانی ثبت‌نام و تعداد ۱,۱۷۹,۹۳۲ نفر سهامدار نهایی شناخته شده‌اند.

سایر مراحل:

شامل اقشار کم‌درآمد و دهک‌های پایین درآمدی به شرح زیر می‌باشند که بر اساس مصوبات ستاد مرکزی توزیع سهام عدالت در سال‌های ۱۳۸۷ و ۱۳۸۸ توزیع سهام عدالت بین آنان انجام شده و یا در حال انجام می‌باشد و تاکنون برای ۲۵۳.۷۱۶نفر شامل گروه‌های زیر دعوتنامه صادر و تعداد ۲۲۱,۵۰۲ نفر با مراجعه به شرکت‌های تعاونی شهرستانی ثبت‌نام و تعداد ۲۰۸,۳۴۸ نفر سهامدار قطعی شده‌اند.

۵- زنان کارگر سرپرست خانوار (مشمول قانون کارگر):

طی مصوبه شماره ۱۲۶ مورخ ۱۳/۱۱/۱۳۸۶ ستاد مرکزی توزیع سهام عدالت، زنان سرپرست خانوار مشمول دریافت این سهام شده‌اند و برای تعداد ۸.۲۷۳ نفر معرفی شده از طرف وزارت کار و امور اجتماعی دعوتنامه صادر گردید که تاکنون تعداد ۵,۷۳۱ نفر از آنان در شرکت‌های تعاونی شهرستانی ثبت‌نام نموده‌اند، ولی چون این گروه در سال ۱۳۸۷ سهامدار شده‌اند لذا مشمول دریافت سود سال مربوطه می‌باشند که هنوز توزیع آن آغاز نشده است.

۶- خدام مساجد، حسینیه‌ها‌ و امامزاده‌ها:

بر اساس مصوبه شماره ۱۳۱ مورخ ۲۴/۱/۱۳۸۷ و شماره ۱۴۷مورخ ۲۵/۳/۸۸ ستاد مرکزی برای تعداد ۳۳.۵۶۷ نفر از خدام مساجد، حسینیه‌ها و امامزاده‌ها که از طرف سازمان اوقاف و امور خیریه معرفی شده‌اند دعوتنامه صادر گردید که تعداد ۲۸.۶۹۴ نفر تاکنون در شرکت‌های تعاونی شهرستانی ثبت‌نام کرده‌اند.

۷- طلاب حوزه‌های علمیه:

بنابر مصوبه‌های شماره ۱۳۱ مورخ ۲۴/۱/۱۳۸۷ و شماره ۱۴۳ مورخ ۱۹/۱/۱۳۸۸ ستاد مرکزی توزیع سهام عدالت در سال ۱۳۸۷ برای تعداد ۱۸۱.۶۶۹ نفر از طلاب حوزه‌های علمیه دعوتنامه صادر و ارسال گردید که تاکنون تعداد ۱۶۸,۳۰۳ نفر در شرکت‌های تعاونی شهرستانی ثبت‌نام کرده‌اند.

۸- بیماران خاص (هموفیلی، ام‌اس، تالاسمی و دیالیزی)

طبق مصوبه‌های شماره ۱۳۱ مورخ ۲۴/۱/۱۳۸۷ و شماره ۱۴۴ مورخ ۱۹/۱/۱۳۸۸ ستاد مرکزی برای تعداد ۱۴.۴۷۴نفر از بیماران خاص معرفی شده از طرف وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی دعوتنامه صادر و توزیع گردیده که تاکنون تعداد ۷,۷۵۵نفر از آنان در شرکت‌های تعاونی شهرستانی ثبت‌نام کرده‌اند و مابقی نیز می‌توانند با مراجعه به شرکت‌های فوق، ثبت‌نام نمایند.

۹- کارکنان ستادهای نماز جمعه

طبق مصوبه‌های شماره ۱۳۱ مورخ ۲۴/۱/۸۷ و شماره ۱۴۵مورخ ۱۹/۱/۱۳۸۸ ستاد مرکزی توزیع سهام عدالت برای تعداد ۸.۶۲۰ نفر از کارکنان ستادهای نماز جمعه دعوتنامه صادر شد که تاکنون تعداد ۶,۴۵۹نفر در شرکت‌های تعاونی شهرستانی ثبت‌نام کرده‌اند.

۱۰- خبرنگاران

طی مصوبه‌های شماره ۱۴۲ مورخ ۳۰/۶/۸۷ و شماره ۱۴۶ مورخ ۱۹/۱/۸۸ ستاد مرکزی توزیع سهام عدالت برای تعداد ۱۱.۰۶۴ نفر از خبرنگاران و روزنامه‌‌نگاران معرفی شده از طرف معاونت مطبوعاتی وزارت ارشاد اسلامی دعوتنامه صادر گردید که تعداد ۴,۹۱۹ نفر از این افراد در شرکت‌های تعاونی ثبت‌نام نموده‌اند و ثبت‌نام از بقیه نیز ادامه دارد.

گروه‌های عمومی

گروه‌های عمومی بر اساس نامه و دستورالعمل شماره ۷۵۷۰۰ مورخ۳۰/۴/۱۳۸۹ دو دسته هستند .

دسته اول شامل:

۱۱- کارکنان نهادهای دست اندکار امر شناسایی و واگذاری سهام عدالت

۱۲- قالیبافان

۱۳-فعالان قرآنی

۱۴ - مددجویان تحت پوشش مرکز مراقبت از زندانیان آزاد شده

۱۵- زنان سرپرست خانوار بی بضاعت

۱۶- مددجویان و کارکنان موسسات خیریه

می‌باشند که بین این دسته برای تعداد ۱,۳۰۵,۸۲۸ نفر دعوتنامه صادر و توزیع گردیده است که تعداد ۵۴۸,۶۷۶ نفر آنان در شرکت‌های تعاونی ثبت‌نام کرده‌ و تعداد ۱۴۴,۴۶۴ نفرشان سهامدار نهایی شده اند.

و دسته دوم شامل:

۱۷- کارگران ساختمانی و فصلی

۱۸ - تاکسیرانان و اتوبوسرانان شهری

۱۹- افراد کم‌درآمد دیگر که در مراحل قبل مشمول دریافت سهام عدالت نشده‌اند، از جمله خوداظهاران و درخواست‌های مردمی است که بین این گروه فرم های جمع آوری اطلاعات توزیع و تاکنون تعداد ۶۵۱,۳۶۴ فرم تکمیل شده برای انجام اقدامات بعدی تحویل دبیرخانه مرکزی سهام عدالت شده است.

نحوه اعمال مدیریت بر شرکت‌های واگذار شده در طرح توزیع سهام عدالت:

در مدل اجرایی طرح توزیع سهام عدالت سه لایه شرکتی وجود دارد:

مردم به عنوان دارندگان سهام، تشکیل‌دهنده و سهامدار شرکت‌های تعاونی عدالت در هر شهرستان مربوط به خود هستند. شرکت‌های مزبور وظایف ارائه خدمات به اعضا و کمک به ایفای نقش در اداره شرکت‌های سرمایه‌گذاری استانی را بر عهده دارند. (۳۴۲ شرکت تعاونی عدالت).

شرکت‌های تعاونی عدالت شهرستانی در محدوده یک استان، تشکیل‌دهنده و سهامدار یک شرکت سرمایه‌گذاری استانی (سهامی خاص) قابل تبدیل به سهامی عام هستند.

شرکت‌های سرمایه‌گذاری استانی متناسب با تعداد اعضای شرکت‌های تعاونی عدالت شهرستانی آن استان، سهامدار شرکت‌های واگذار شده در طرح سهام عدالت هستند (۳۴۲ شرکت سرمایه‌گذاری استانی).

مطابق اساسنامه شرکت‌های تعاونی عدالت شهرستانی و شرکت‌های سرمایه‌گذاری استانی، ارکان شرکت‌های مزبور مجمع عمومی و هیات مدیره می‌باشند. مجمع عمومی انتخابات اعضاء هیات مدیره شرکت‌های مذکور را برگزار نموده و از بین سهامداران اصلی هیات‌مدیره را منصوب می‌نماید. این شرکت‌ها کاملا وفق مقررات قانون تجارت و قانون تعاون فعالیت می‌نمایند.

بر اساس ماده (۸) آیین‌نامه توزیع سهام عدالت مصوبه مورخ ۲۲/۱/۸۸ شورای عالی اجرای سیاست‌های کلی اصل (۴۴) قانون اساسی، شرکت‌های سرمایه‌گذاری استانی به منظور مدیریت سهام واگذار شده در طرح سهام عدالت می‌توانند از طریق تشکیل کانون (سازمان مردم نهاد) امور مربوط به حقوق سهامداری خود در مجامع عمومی شرکت‌های واگذار شده را اعمال نمایند. مراحل اداری تاسیس کانون شرکت‌های سرمایه‌گذاری استانی در مراحل پایانی است.

یادآور می‌شود مطابق ماده (۳۸) قانون اصلاح موادی از قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران و اجرای سیاست‌های کلی اصل (۴۴) قانون اساسی و همچنین ماده (۹) آیین‌نامه اجرایی توزیع سهام عدالت مصوبه مورخ ۲۲/۱/۸۸ دستگاه‌های اجرایی دولت نسبت به آن میزان از سهام واگذار شده، مجاز به هیچ نوع اقدام منجر به افزایش یا تداوم مالکیت و مدیریت دولت در شرکت‌های واگذاری نیستند.