اعظم شریفی

بورس تهران در سال ۹۱ دو چهره متفاوت داشت تا معامله‌گران با تجربه ترس و امید برای فعالیت در بازار سرمایه تصمیم‌گیری کنند. روزهایی که سهامداران در مقابل افت خیره‌کننده قیمت‌ها، تنها نظاره‌گر بودند و در مقابل سایر بازارها شاهد ذوب شدن سرمایه خود بودند. در این روزها کمتر سهامداری می‌توانست رسیدن روزهای خوب بازار با طعم کسب بازدهی را تصور کند، اما سرانجام تعدیل‌های ارزی شرکت‌ها و رشد قیمت فروش محصولات توانست روند مثبت را به بورس تهران بازگرداند. نگاهی به کارنامه ۱۰ ماهه بورس تهران حاکی از نوسان‌های منفی بازار تا گام‌های یک هزار واحدی شاخص است.

فروردین‌ماه طلایی نبود

چند سالی است فروردین‌ماه برای معامله‌‌گران با طعم بازدهی مثبت و شروع نوروزی همراه است تا تشکیل صف‌های خرید، عیدی آغاز سال نو برای معامله‌گران باشد. امسال نیز معامله‌گران هر چند در سال ۹۰ تنها ۲/۱۱ درصد بازدهی را شاهد بودند، اما با خوش‌بینی شروع روزهای خوب توانستند در فروردین‌ماه شاهد ۲/۵ درصد بازدهی باشند. این در حالی است که فروردین‌ماه سال ۹۰ بازدهی ۱۳ درصدی را برای سهامداران به دنبال داشت. هر چند شروع خوب هفته اول فروردین‌ماه در هفته دوم جای خود را به احتیاط داد، اما حقیقی‌ها حضور پررنگی در معاملات سهام بنیادی داشتند. در همین حال نوسانات نرخ ارز با اعلام راه‌اندازی بازار ارز صادراتی محرک خوبی برای گروه صادرکننده بورس تهران بود. بر این اساس شاخص فروردین‌‌ماه را با ورود به کانال ۲۷ هزار واحدی پشت‌سر گذاشت.

در این میان بحث خروج پست‌بانک از بورس از حاشیه‌هایی بود که معامله‌گران در آغاز سال با آن مواجه شدند که تلاش زیادی را از سوی سهامداران برای پیگیری و مخالفت با این موضوع در پی داشت.

فرابورس نیز در روزهای پایان فروردین‌ماه شاهد عرضه اولیه نماد فولاد صبانور بود که بازدهی مناسبی را برای سهامداران به همراه داشت.

اردیبهشت‌ شتاب قیمت‌ها را گرفت

بورس تهران که در هفته پایانی فروردین‌ماه اولین تجربه توقف نمادها را برای ارائه شفاف‌سازی و بروزرسانی اطلاعات در گروه پتروشیمی تجربه کرد، اردیبهشت‌ماه را بر مدار کاهشی آغاز کرد که در آن سطح ۲۷ هزار واحدی شاخص به چالش کشیده شد. هر چند توقف نمادهای پتروشیمی با گمانه‌زنی برای افزایش سودآوری این شرکت‌ها همراه بود، اما این توقف‌ها، شتاب رشد قیمت‌ها و پیشروی گروه پتروشیمی را در بازار سرمایه گرفت.

به این ترتیب همزمان با برگزاری مجامع مخابرات و همراه اول بازار سرمایه بدون گروه پیشرو تا حدودی سردرگم بود تا شاخص به کانال ۲۶ هزار واحدی عقب‌نشینی کند. در این میان مطرح شدن مباحث تعیین عوارض صادراتی برای گروه‌های پتروشیمی و سنگ‌آهنی از دیگر دلایلی بود که نگرانی سهامداران حقیقی و احتیاط آنها را موجب شد. از سوی دیگر در بازارهای جهانی نیز نگرانی از تشدید دوباره بحران بدهی در اروپا، فلزات رنگین را در بورس لندن منفی کرد. نکته قابل‌توجه اینکه در روزهای پایانی اردیبهشت‌‌ماه بازارهای موازی نیز منفی بودند تا انتظار برای تحولات آتی تصمیم‌گیری را سخت‌تر کند.

این در حالی است که برگزاری نمایشگاه بورس در اردیبهشت‌ماه نیز نتوانست بهبودی در فضای رکودی بازار سرمایه ایجاد کند تا اردیبهشت‌ماه سال ۹۱ زیان ۲/۲ درصدی را برای سهامداران به دنبال داشته باشد که بدترین عملکرد اردیبهشت‌ماه طی ۵ سال اخیر به شمار می‌رود.

بحث ادغام بانک‌های فرابورسی نیز از حواشی فرابورس بود که در اردیبهشت‌ماه کلید خورد تا سهامداران بانک‌های تات و آرین را با قفل شدن نقدینگی مواجه سازد. همچنین سهامداران فرابورسی در دومین ماه سال عرضه اولیه سهام توکاریل را شاهد بودند.

رکود مزمن خردادماه

خوش‌بینی معامله‌گران روند مذاکرات سیاسی، رشد اندک قیمت‌ها در بازارهای جهانی و اعلام تعویق در مرحله دوم طرح هدفمندی یارانه‌ها دلایل سه‌گانه‌ای بودند که موجب شد بورس تهران معاملات خردادماه را در فضایی مثبت آغاز کند.

این در حالی است که در ادامه معاملات خردادماه با کاهش شدید ارزش فلزات در بازارهای جهانی و تداوم آمار ناامیدکننده از حوزه یورو، اوضاع بازارهای جهانی دگرگون شد و بر این اساس بورس تهران نیز افت آهسته و پیوسته‌ای را تجربه کرد.

در این میان برگزاری مجامع خردادماه در غیاب گروه پیشرو موجب شد باوجود حمایت حقوقی‌ها بورس تهران در روز ۲۰ خردادماه افت سنگین ۲۷۰ واحدی را شاهد باشد تا مسوولان و بازیگران حقوقی برای توقف روند منفی بازار وارد عمل شوند. هرچند در پایان خردادماه نیز بازگشایی نماد مس با تعدیل مثبت ۴۵ درصدی در کنار بهبود بازارهای جهانی، نمادهای مرتبط را اندکی مثبت کرد اما انتظار برای ادامه روند مذاکرات سیاسی باعث شد تا پرونده سومین ماه فصل بهار بورس تهران در سال ۹۱ با رکود مزمن و افت حجم و ارزش معاملات بسته شود. بر این اساس با زیان ۹/۱درصدی بازار سرمایه در این ماه عملا بورس تهران در فصل بهار یک درصد بازدهی داشت که در مقایسه با بازارهای موازی عملکرد بسیار ضعیف‌تری را در دوره سه ماهه رقم زد.

عرضه بیمه میهن در فرابورس و ادامه حاشیه‌های بانک آرین برای سهامدارانش از دیگر اتفاقات خردادماه بود.

بی‌رونقی مجامع تیرماه

افت ۲۲۷ واحدی شاخص در اولین روز تابستان، بازده بورس را تا صفر کاهش داد. این در حالی است که تدابیر مسوولان بازار سرمایه برای رونق بخشیدن به بازار سرمایه با عرضه اولیه پالایشگاه نفت بندرعباس در تاریخ ۴ تیرماه نیز بی‌نتیجه ماند تا جایی که در اولین هفته تیرماه شاهد افت تلخ ۳/۴ درصدی بورس بودیم. همچنین واکنش هیجانی سرمایه‌گذاران به نوسانات منفی و روند افت بیشتر قیمت‌ها باعث شد بازدهی بورس ۳/۳ درصد منفی شود.

با این حال در سومین هفته تیرماه امضای تفاهم‌نامه سازمان بورس و صندوق توسعه با هدف حمایت از بازار سرمایه و افزایش فعالیت حقوقی‌ها تا حدودی تعادل نسبی را به بازار بازگرداند.

در روزهای پرترافیک مجامع تیرماه، بیمه ملت نیز به بازار سهام وارد شد تا در میانه رکود معاملات بهانه‌ای برای رونق باشد. با این وجود در پایان تیرماه ارائه برخی گزارش‌های پرپتانسیل در کنار آرامش سیاسی خوش‌بینی نسبی را ایجاد می‌کرد که گزارش‌ سه ماهه پتروشیمی خارک با کاهش قابل توجه تولید، نگرانی ناشی از تحریم‌ها را به سهامداران بازگرداند. به این ترتیب بورس تهران باز هم با زیان سه درصدی در چهارمین ماه سال و فصل رونق مجامع مواجه شد تا سهامداران بورس تا پایان تیرماه زیان ۴/۳ درصدی را شاهد باشند و P/E بورس نیز در محدوده ۵ قرار بگیرد.

گزارش ۱۲ ماهه صدرا با اعلام زیان ۴۶۲ ریالی برای هر سهم پس از توقف ۵ ماهه و عرضه پالایش نفت شیراز که با قیمت‌های متفاوت در فرابورس عرضه شد از حاشیه‌های عملکرد بورس تهران در تیرماه بود که گمانه‌زنی برای خروج صدرا از بورس را تقویت کرد.

رکودزنی‌های منفی برای شاخص

همزمان با آغاز ماه رمضان رکود معاملات در بازار سرمایه نیز مزمن شد. این در حالی است که با سه نرخی شدن نرخ ارز، ابهامات ارزی شرکت‌ها و سهامداران درخصوص محاسبه بهای تمام‌شده و نیز فروش محصولات همچنان ادامه داشت. در مردادماه امسال ارز همچنان خبرساز بود تا با کمبود نقدینگی نگاه معامله‌گران به تغییر سیاست‌های تخصیص ارز دولتی باشد. بر این اساس با قطع شدن ارز مسافرتی و تعیین اولویت‌بندی برای تخصیص ارز و همچنین توافق برای بازنگری در هزینه‌های لایحه بودجه با راه‌اندازی بازار آتی ارز به صورت ضمنی موافقت شد. افزایش احتمال تغییر نرخ ارز مرجع، فشار سنگینی را بر بورس وارد کرد؛ به طوری که بازار سرمایه از میانه مردادماه به طور تقریبی افت روزانه یک درصد را شاهد بود تا شاخص در مرز ۲۴ هزار واحد قرار گیرد. ناامیدی معامله‌گران از تغییر شرایط بازار به گونه‌ای بود که سهامداران حتی به حذف موقت گره معاملاتی برای صف‌های فروش نیز واکنش منفی داشتند. در روند ریزش قیمت سهام شاخص از سطح ۲۴ هزار واحد به کانال ۲۳ هزار واحدی هم وارد شد تا زیان سهامداران ۲/۸ درصد باشد. در پایان مردادماه بحث طرح بیمه سهام با اوراق اختیار فروش تبعی از یک سو و تحریک قیمت فولاد در بورس کالا توانست تا حدی ذائقه خرید در بازار را تقویت کند. هرچند در نهایت شاخص در پایان مردادماه در سطح ۲۴ هزار واحد به کار خود پایان برد و معادل ۴/۴ درصد زیان برای سهامداران به ثبت رساند.

بورس اوراق بهادار عملا روزهای سال ۹۱ را با رشد بازدهی در فروردین‌ماه آغاز کرد و توانست ۵ درصد رشد را تجربه کند اما این شادی دیری نپایید شاخص از فروردین‌ماه رو به عقب‌نشینی گذاشت و علاوه بر بازپس‌گیری رشد اولیه، بازدهی منفی را شاهد بود؛ از این پس بازار با انتشار خبر گزارش‌های مثبت ۶ ماهه روبه رشد نهاد و تا انتهای پاییز در ۳ ماه و نیم نزدیک به ۴۱ درصد رشد را تجربه کرد که روزهای پرنوسانی را برای معامله‌گران رقم زد.

شهریور طلایی

اجلاس سران کشورهای عدم تعهد، آرامش سیاسی را برای بازار شهریورماه به همراه داشت. ضمن اینکه تعطیلات چند روزه بورس تهران در این روزها موجب شد معامله‌گران پس از تعطیلات در یک روند مثبت به بازار برگردند.

بر این اساس بازار سرمایه با محوریت گروه تصفیه نفت و پالایشگاهی با جهش‌های یک درصدی به کانال ۲۵ هزار واحدی بازگشت تا افزایش ۱/۴ درصدی شاخص را در هفته منتهی به ۱۶ شهریورماه شاهد باشد که بهترین بازدهی هفتگی سال ۹۱ در کارنامه ۶ ماهه را ثبت کرد.

ایجاد فضای مثبت معاملاتی موجب اجرای دوباره ضوابط مربوط به گره معاملاتی به منظور اصلاح قیمت‌ها در صف‌های خرید و فروش شد که توانست تاثیر مثبت روانی برای معامله‌گران داشته باشد.

در همین حال تداوم رشد نرخ ارز در بازار آزاد از یک سو و نوسان مثبت بورس کالا به همراه تحریک تقاضای خرید در رینگ‌های پتروشیمی و... روند مثبت قیمت‌ها را به بازار سهام و شرکت‌های مرتبط با این موضوعات بازگرداند. با اوج‌گیری قیمت‌های جهانی، بازدهی بورس با بازگشت شاخص به سطح ۲۶ هزار واحد مثبت شود. این در حالی است که راه‌اندازی بورس ارز از دستور کار بانک مرکزی خارج شد. اما برطرف شدن برخی ابهامات و افزایش نرخ‌ها بازدهی رویایی ۲/۹ درصدی را در آخرین ماه تابستان رقم زد تا بورس تهران نیمه نخست سال ۹۱ را با بازدهی ۳/۲ درصدی پشت سر بگذارد.

طوفان مهرماه

خبر افزایش نرخ سیمان کافی بود تا بورس تهران در کنار افزایش قیمت‌های جهانی مهرماه رویایی را آغاز کند و رکوردهای شگفت‌آوری را پیش روی سهامداران قرار دهد. به طوری که بورس تهران در اولین هفته مهرماه با رشد خیره‌کننده خود را در ارتفاع ۲۸ هزار واحدی تثبیت کرد؛ در دهمین روز از مهرماه شاخص سطح ۲۹ هزار واحدی را نیز پشت سر گذاشت.

راه‌اندازی مرکز مبادلات ارزی در کنار نوسان‌های ارز و باور این موضوع که ارزش‌های جایگزینی شرکت‌ها نیز با افزایش نرخ دلار در حال صعود خواهد بود سبب شد بورس تهران بر مدار صادرکننده‌ها شاهد تداوم رشد خود باشد.

اما حاشیه‌های عرضه بلوک ۵۳ درصدی ذوب‌آهن تا جایی بود که باوجود رقابت خریداران این معامله به دلیل تغییر فرآیند معاملات عمده در بورس و فرابورس انجام نشد تا بازار سرمایه وارد فاز استراحت شود.

از سوی دیگر افزایش قیمت حدود ۲۰ درصدی برای محصولات سایپا و ایران خودرو نوشداروی دیرهنگامی بود که در آستانه زیان‌دهی، این صنعت نوسان مثتبی را در بازار تجربه کرد. در این میان شناسایی سود ناشی از رشد قیمت‌ها را نیز شاهد بودیم. همچنین افزایش ارزش معاملات به عنوان نشانه‌ای از ورود نقدینگی جدید، رشد خیره‌کننده‌ای را تجربه کرد.

با آغاز تعدیلات ۶ماهه و شناسایی سود تسعیر نرخ ارز برخورد سنگین عرضه و تقاضا را شاهد بودیم تا همچنان گروه‌های صادرکننده وزن سنگینی در رشد بازار طی این ماه داشته باشند.

شاخص مهرماه سال ۹۱ را در مرز ۳۰ هزار واحد و کسب بازدهی ۱۲ درصد به پایان برد تا کارنامه ۷ ماهه بورس تهران ۶/۱۶ درصد بازدهی را ثبت کند. عرضه قطره‌چکانی پالایش نفت تهران در قیمت‌های ۷۵۰۰ تومان از حاشیه‌‌های مهرماه بود تا این سهم گران تنها پس از ۱۰ روز متوقف شود.

رفت و برگشت شاخص

آبان‌ماه با ادامه توقف نماد ۱۳ شرکت عمده اندکی منفی آغاز شده بود اما گزارش‌های ۶ ماهه توانست اشتیاق خرید را در سهامداران حقیقی حفظ کند. به طوری که باوجود افزایش عرضه حقوقی‌ها بازار به شدت برای مثبت ماندن مقاومت می‌کرد. بر این اساس شاخص طی هفته اول آبان، مرز ۳۱ هزار واحد را پشت سر گذاشت اما اعلام خبر ممنوعیت صادرات ۵۰ قلم کالا باعث شد با نگرانی نسبت به وضعیت گروه‌های صادرکننده، شاخص به سطح ۳۰ هزار واحد عقبگرد داشته باشد.

در همین حال باوجود رضایت معامله‌گران از پیروزی مجدد دموکرات‌ها در انتخابات آمریکا، ادامه اخبار منفی اقتصادی از جمله بازپرداخت وام ارزی براساس نرخ مبادله‌ای، ارزی شدن نرخ خوراک و اخذ عوارض صادراتی تبعاتی داشت که مانع از رشد بازار شد تا شاخص بارها در محدوده ۳۰ و ۳۱ هزار واحدی رفت و برگشت داشته باشد. با این وجود پس از شکست عرضه بلوکی پالایشگاه نفت بندرعباس و نیز نوسان منفی دلار در روزهای پایانی آبان‌ماه شاخص بازدهی ۳ درصدی را در این ماه کسب کرد تا P/E بازار ۵ مرتبه باشد.

با اخراج پرحاشیه صدرا از بورس، نماد این شرکت برای بازگشایی در بازار پایه فرابورس آماده شد.

سهامداران جوجه‌های خود را شمردند؛ بازدهی ۳۸درصد

رشد ۲ هزار واحدی شاخص در هفته پایانی آذرماه باعث شد بورس تهران بهترین هفته تاریخ فعالیت خود را تجربه کند. خوش‌بینی به تحولات سیاسی و بین‌المللی در دور جدید مذاکرات سیاسی به همراه رشد بهای فلزات جهانی و حرکت به سمت نمادهای معدنی با سیگنال‌های صعودی بازارهای جهانی مقاومت زیادی را در برابر کاهش قیمت‌ها در بورس تهران به همراه داشت تا شاخص به سرعت در ابتدای آذرماه در مرز ۳۳ هزار واحد قرار بگیرد. در این بین رکود بازارهای موازی و انتقال نقدینگی به بورس از یک سو و خروج بورس کالا از رکود قیمتی از سوی دیگر موجب شد تا شاخص بی‌محابا مرز ۳۵ هزار واحدی را پشت سر بگذارد و بازار سرمایه بهترین عملکرد را در میان بازارهای سرمایه‌گذاری در فصل پاییز داشته باشد.

اما این روند که با ورود نقدینگی جدید به بورس همراه بود، با زمزمه‌های حباب قیمتی در بورس و نیز چگونگی تامین نقدینگی براساس معاملات اعتباری مورد تردید قرار گرفت؛ هرچند بازدهی پاییزی ۸۷/۳۴ درصدی بورس در مقایسه با بازدهی ۳۲/۱ درصدی تابستان چشمگیر بود. بر این اساس بورس در کارنامه ۹ ماهه خود ۳۸ درصد بازدهی کسب کرد.

دی‌ماه ترمز شاخص را کشید

بورس تهران در اولین هفته زمستان به سطح ۳۶ هزار واحد رسید و با سرعتی باورنکردنی سطح ۳۷ هزار واحد را پشت سر گذاشت تا طی دو روز کاری بیش از ۱۵۰۰ واحد افزایش را تجربه کند.

اما روند شتابان شاخص سرانجام خوبی نداشت؛ زیرا با افزایش بحث‌ها پیرامون حباب قیمتی در نمادهای مورد توجه و افزایش P/E در چند نماد سازمان بورس با توقف همزمان نمادهای پیشرو بازار را نگران کرد. بسته شدن نمادهایی که مورد توجه سهامداران حقیقی بود در عمل باعث حبس نقدینگی این گروه از یک سو و در ادامه فشار فروش بر سایر نمادها به ویژه از طرف صندوق‌های سرمایه‌گذاری شد. هرچند شاخص به مدد گره معاملاتی مخابرات تا حدودی شوک قیمتی ناشی از توقف دسته‌جمعی را پشت سر گذاشت؛ اما بحث ابلاغ دستورالعمل جدید معاملات اعتباری نیز پس از اوج‌گیری قیمت‌ها از دیگر مواردی بود که سطح نقدینگی و انگیزه معامله‌گران را تحت تاثیر قرار داد.

بر این اساس معاملات در فضایی آرام و توام با احتیاط دنبال شد تا شاخص باوجود اینکه در مرز ۳۸ هزار واحدی قرار گرفته بود، عقب‌نشینی سنگینی را تجربه کند. با توقف رکورد‌شکنی‌های شاخص، حقیقی‌ها نیز حاشیه‌نشین شدند تا در این میان بازارهای موازی گوی سبقت را از بورس ربودند تا به خصوص بازار مسکن التهابات قیمتی چشمگیری را ثبت کند.

هرچند طی هفته پایانی دی‌ماه با اخبار مجامع پتروشیمی پردیس و پارسان قدرت‌نمایی این نمادها را با تاثیر مثبت در بازار شاهد بودیم اما گزارش‌های ۹ماهه در بیشتر نمادها توقعات معامله‌گران را برآورد نکرد. از سوی دیگر طولانی شدن توقف نمادهای پیشرو باعث شد تا بازار از اوج فاصله بگیرد و دی‌ماه با عقب‌نشینی شاخص در محدوده ۳۷ هزار واحد تنها ۶ درصد بازدهی به همراه داشت. بر این اساس عملکرد ۱۰ ماهه بورس تهران بازدهی ۳/۴۶ درصدی را ثبت کرد.