نخستین محموله نفت خام میدان نفتی «تنگیز» قزاقستان در ۲۲ مهر برای صدور از طریق خط لوله باکو - تفلیس- جیهان، به باکو رسید. قزاقستان در چند سال گذشته تنها کشور دنیا است که بیشترین منابع نفت در آن کشف شده است. در هفته گذشته نیز یکی از بزرگ‌‌‌ترین میدان‌‌‌‌های گازی دنیا در ترکمنستان کشف شد. شرکت انگلیسی «گافنی» میزان ذخایر گاز در میدان کشف شده در جنوب ترکمنستان را تا ۱۴تریلیون مترمکعب برآورد می‌‌‌‌‌کند. با توجه به ظرفیت کنونی انرژی کشورهای آسیای مرکزی و دریای خزر، کشورهای غربی امیدوارند به این منابع دسترسی مستقیم داشته باشند.

الکساندر رار (Alexander Rahr)، کارشناس شورای روابط خارجی آلمان به امیدواری غرب به جایگزینی انرژی دریای خزر به جای انرژی خلیج‌فارس اشاره می‌کند.

در آخرین نشست مقامات کشورهای حوزه دریای خزر در آستاراخان، جمهوری اسلامی ‌‌‌‌‌ایران اعلام آمادگی کرد که گاز و نفت آسیای میانه و دریای خزر را به بازارهای جهانی انتقال دهد. حسین نقره کار شیرازی، معاون وزیر نفت ایران می‌‌‌‌‌گوید: خط لوله گاز سرخس- جاسک بهترین گزینه برای انتقال گاز از مناطق مرزی شمالی ایران در محدوده دریای خزر است. به گفته وی، احداث خط لوله گاز یکی از موضوعات مذاکرات ایران با همسایگان شمالی است

ترکمنستان نیز پیشنهاد می‌‌‌‌‌کند که گاز میدان دولت آباد این کشور از طریق سرخس به جاسک منتقل شود. گفته می‌‌‌‌‌شود برای ترکمنستان، قزاقستان و ازبکستان این کوتاه‌ترین مسیر به بازارهای آینده است.

ولی بنا به گفته کارشناسان، تابه حال شرکت‌‌‌‌های عمده نفت و گاز دنیا به صدور انرژی منطقه از طریق ایران تمایل نشان نداده‌اند. تداوم سیاست غرب ستیزانه و انزوای سیاسی و اقتصادی جمهوری اسلامی ‌‌‌‌‌سبب شده است که ایران از فرصت‌‌‌‌های استراتژیک ترانزیت انرژی منطقه نتواند استفاده کند و تابه حال نقش اساسی در صدور انرژی منطقه ایفا نکرده است. این نقش مهم اقتصادی را در حال حاضر ترکیه به عهده گرفته و بندر جیهان این کشور به مرکزانتقال انرژی حوزه دریای خزر تبدیل شده است.

صدور نفت قزاقستان از طریق خط لوله

باکو- جیهان بنابه نظر کارشناسان محلی انحصار نفت و گاز خزر را از دست روسیه نیز خارج می‌‌‌‌‌سازد. پیش‌بینی می‌‌شود که اقدام قزاقستان دیگر کشورهای آسیای میانه را مصمم خواهد کرد به پروژه‌‌‌‌های غرب برای صدور انرژی منطقه بپیوندند.

برخی از کارشناسان از جمله ولادیمیر سوکور، کارشناس موسسه تحقیقی بنیاد جیمز تاون در واشنگتن می‌‌‌‌‌گویند، میدان‌‌‌‌های نفت و گاز آسیای میانه و خزر نسبت به منابع روسیه در سیبری برای غرب نزدیک‌تر و از این نظر مقرون به صرفه‌ است. این کارشناس تاکید می‌‌‌‌‌کند، صدور مستقیم انرژی نفت و گاز خزر برای رهایی از زیر سلطه روسیه به کشورهای صاحب انرژی منطقه و همچنین برای رهایی غرب از وابستگی به گاز روسیه کمک خواهد کرد.