چاروق پاپوش قدیمی
میترا یزدچی - چاروق یا چارق، کفش چرمی و پای افزار دهقانان است که بندها و تسمه‌های بلند دارد و بندهای آن به ساق پا می‌پیچد و اصطلاحا به آن شم، پاتابه و پالیک گفته می‌شود.

امروزه چاروق، کاربرد مصرفی خود را تا حدودی از دست داده و حالتی تزیینی به خود گرفته است، به گونه‌ای که زنان و دختران شهری از آن به عنوان کفش روفرشی استفاده می‌کنند.
نخ ابریشمی رنگی، نخ گلابتون، مخمل، پاشنه‌های چوبی، نوار زیگزاگ، چرم گاو و... از جمله موادی است که در چاروق دوزی مورد استفاده قرار می‌گیرد و گزن، سوزن، درفش، قلاب، چکش و مشته از ابزارهای چاروق دوزی است که مشابه ابزار کفاشی می‌باشد. چاروق، از صنایع دستی معروف زنجان است. قبل از ورورد کفش‌های پلاستیکی به زنجان، سه نوع کفش با عملکرد جداگانه در این شهر رایج بوده است. کفش‌هایی از نوع چاروق و گیوه برای کارهای روزانه و کفش دوبندی که در مهمانی و مسافرت‌ها مورد استفاده قرار می‌گرفته است.
چاروق هنوز هم میان اهالی زنجان طرفدار دارد و چاروق دوزی برای برخی از مردم یک شغل محسوب می‌شود. «مردعلی حیدری» متولد ۱۳۳۵ یکی از قدیمی ترین چاروق دوزان زنجان است که مدت ۴۰ سال است برای مردم زنجان پاپوش می‌دوزد! چاروقی که هم اکنون در زنجان عرضه می‌شود، به صورت یک صنعت دستی ظریف و تزیینی کاربرد دارد و به کلی با چاروق‌های قدیمی متفاوت است. چاروق قدیمی زنجان، نوعی پای پوش بوده است که از چرم خام ساخته شده و در روستاها بیشتر مورد استفاده چوپانان قرار می‌گرفت و اغلب بدون پاشنه بوده و با تسمه‌هایی به ساق پا پیچیده می‌شد. در سال‌های اخیر در زنجان نوعی چاروق ساخته می‌شود که رویه آن چرم قرمز رنگی (که دباغان زنجان تهیه می‌کردند) است و معمولا هم بدون بند و تسمه بوده و نوکی عقابی و برگشته دارد. این نوع چاروق که تولید آن از حدود ۳۰ سال پیش نیز رواج داشت، اینک کمتر تولید می‌شود. چاروق کنونی زنجان فرم و شکل خاص و ظریفی دارد و دارای حالتی زینتی بوده و بیشتر برای راه رفتن روی قالی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
این نوع چاروق بیشتر به شکل نعلین و به صورت پاشنه دار ساخته می‌شود و فقط کف آن از چرم بوده و رویه اش از نخ‌های ابریشم و گلابتون به رنگ‌های مختلف بافته و تزیین می‌شود. از استادان معروف چاروق ساز زنجان، استاد «اصغر خطیبی» است که برای اولین بار اقدام به پاشنه‌گذاری جهت چاروق کرده است. از استادکاران معروف استان زنجان می‌توان از خانم روح انگیز محمدی استادکار گلیم، آقای حسین فرجیان استاد چاقوسازی، آقای غلامعلی رضایی استاد چاقوسازی، آقای مظفر محمدی استادکار فرش، آقای منصور کاظمیان مقدم استاد کار ملیله، آقای نجف‌علی حاجیلو استادکار گیوه دوزی، آقای کریم ابطحی استادکار ملیله، آقای رحیم بهشتی استاد چاقوسازی، آقای محمد رسولی استادکار معرق و آقای علی چراغی استاد پیکره تراشی نام برد.
چاروق در ترکیه
چاروق‌هایی که امروزه توسط استاد کارها ساخته می‌شود در بازی‌های فولکلوریک محلی یا در نمایش‌ها و تئاترها مورد استفاده قرار می‌گیرد. در قدیم چاروق‌ها را هم زنان و هم مردان به عنوان کفش تولید و استفاده می‌کرده‌اند. این چاروق‌ها به طور کلی از پوست گاومیش و گاو تهیه می‌شده است. برای ساختن آن از چرم گاو و گاومیش به‌اندازه پای آدمی بریده شده در اطراف آن سوراخ‌هایی تعبیه و به‌وسیله بند چرمی بسته و مورد استفاده قرار می‌گیرد. اشیای پوشیدنی کرگی در هنرهای سنتی جایی ندارد. اشیای جلدی (جلد بدن انسان) در هنرهای سنتی جایی ندارد.
از انواع سایه بازی، خیمه شب بازی ترکی یک بازی سایه است. منشاء و زیر بنای این بازی به این شکل است که به اشکال (انسان، حیوان، نبات، اشیا و مشابه) که از پوست تهیه شده از قسمت پشت نوری تابانده و این نور روی یک پرده سفید منعکس می‌شود. اشخاصی که در این بازی شرکت کرده‌اند، تصاویر، صورت یا آثار هنری که اشکال‌شان از پوست ساخته شده مجسم می‌شوند. تصاویر با روش شیشه- پوست دباغی می‌شود که از پوست شتر، گاو یکساله، اسب و الاغ به صورت شفاف ساخته می‌شود. تصویری که از پوست باید تهیه شود به‌وسیله قیچی باغبانی از پوست به‌اندازه تصویر بریده می‌شود. بعد از کمی خیس کردن یا رطوبت دادن مدتی در زیر کاغذ ضخیم می‌ماند. پوست رطوبت داده شده روی قالب قرار می‌گیرد و با استفاده از مرکب چینی با قلم راپید و ترسیم می‌شود قسمت‌هایی که بیرون خط می‌مانند به‌وسیله قیچی بریده می‌شود و کناره‌ها به‌وسیله چکش کوبیده و صاف میگردد و بدین‌وسیله قالب آماده می‌شود. به این قالب که «نوره گان» نام دارد و در ابعاد کوچک و بزرگ تهیه شده است، با چاقوی مخصوص روی آنها ریزه‌کاری‌ها انجام می‌گیرد. در سطح پوست موصوف سوراخ‌هایی تعبیه شده و تمیز می‌گردد. برای رنگ کردن این تصاویر از رنگ‌های طبیعی که از ریشه گیاهان تهیه می‌کنند و رنگ‌های دیگر از قبیل شربت انار، عسل، ‌پوست درختان، پوست گردو، مرکب چینی و مشابه مورد استفاده قرار می‌گیرد. تصاویر از دو طرف رنگ می‌شوند و سپس به‌وسیله سمباده مخصوص سوراخ می‌شوند و بر روی سوراخ‌ها دکمه دوخته می‌شود. قطعات تهیه شده به همدیگر به‌وسیله نخ مخصوص به همدیگر دوخته و وصل می‌گردند.