[ عباس اسدی ]

در حرفه روزنامه‌نگاری، روزنامه‌نگاران به لحاظ بهره مندی از مزایای حرفه ای و دریافت حقوق به دو دسته طبقه بندی می شوند : نخست روزنامه‌نگاران عضو ثابت تحریریه و دیگری روزنامه‌نگاران آزاد غیر ثابت.

واژه روزنامه‌نگار آزاد هنوزدر ایران هم به لحاظ عمومی و هم به لحاظ حوزه کارکردی واژه شناخته ای شده نیست. واژه روزنامه‌نگار آزاد از آن جمله واژه هایی است که در فرهنگ های قدیمی لغات به چشم نمی خورد. در نتیجه این واژه به همان اندازه تازه است که فعالیت های روزنامه آزاد.

اصطلاح روزنامه‌نگار آزاد و به قول فرانسویان "پی ژیست" در سال های آغازین قرن بیستم رایج شد اما منشا پیدایش آن به قرن نوزدهم باز می گردد. روزنامه‌نگار آزاد به کسی گفته می شود که بنا بر دلایلی نمی تواند یا نمی خواهد به طور دایم در تحریریه نشریه حضور پیدا کند اما در عوض برای نشریه مقاله، عکس یا طرح تهیه می کند و بابت آن دستمزد می گیرد. بر این اساس به کسانی که عضو دایمی تحریریه یک نشریه باشند و برای یک یا چند نشریه دیگر مطلب بدهند روزنامه‌نگار آزاد گفته می شود. همین طور کسانی که برای یک یا چند نشریه کار ترجمه انجام می دهند نیز به عنوان مترجم شناخته می شوند و در شمار روزنامه‌نگاران آزاد قرار نمی گیرند.

تا سال ۱۹۶۰ بیشتر روزنامه‌نگاران آزاد را نویسندگان، استادان دانشگاه ها و قضاتی تشکیل می دادند که گاه برای روزنامه ها مقاله ای می نوشتند یا روزنامه‌نگاران حقوق بگیری بودند که علاوه بر کار رسمی خود به روزنامه های دیگر مطلب یا عکس و طرح ارائه می دادند اما از سال ۱۹۶۰ به بعد شرایط تغییر کرده است. امور روزنامه‌نگاران آزاد بیشتر روزنامه‌نگاران حرفه ای هستند که تمام فکر و ذکرشان تهیه و نگارش مطلب برای چند رسانه است. جایگاه روزنامه‌نگاران آزاد در جهان پیشرفته به خصوص در فرانسه به گونه ای نهادینه شده که برای آنها انجمن ها، سازمان ها و قوانین ویژه به وجود آمده است در حالی که در ایران این قشر از روزنامه‌نگاران هنوز در سایه هستند و فاقد هر گونه هویت حرفه ای اند و حتی کمتر نشریه ای فعالیت آنها را به رسمیت می شناسد. اگرچه روزنامه‌نگاران آزاد با بیش از یک رسانه همکاری فکری و قلمی می کنند اما کمترین مزایای حرفه ای را دریافت می کنند. همچنین باید افزود رسانه ها در زمینه تعیین میزان دستمزد برای روزنامه‌نگاران آزاد نیز تنگ نظرانه عمل می کنند. در مطبوعات ایران میانگین حقوق دریافتی یک روزنامه‌نگار آزاد از یک نشریه در بهترین حالت بین ۶۰ تا ۵۰ هزار تومان در ماه است در حالی ک بر اساس تحقیقات انجام شده متوسط حقوق ماهیانه یکی روزنامه‌نگار آزاد درفرانسه ۷۶۲ یورو در ماه است. اگرچه میزان دستمزد روزنامه‌نگاران آزاد دراروپا به خصوص در فرانسه نسبت به حقوق روزنامه‌نگاران ثابت پایین است اما در عوض جایگاه حرفه آنها در این کشور نهادینه شده و روزنامه‌نگاران آزاد نه تنها در هنگام دریافت حقوق خود دچار مشکل نمی شوند بلکه با اطمینان و براساس آن تمام برنامه های زندگی و حرفه ای خود را تنظیم می کنند.آنها علاوه بر اینکه می توانند به طور ماهیانه حق الزحمه مطالبشان را دریافت کنند در صورتی که به هر دلیل مطلب آنها در نشریه چاپ نشده باشد نیز می توانند حقوق خود را مطالبه کنند و در این زمینه چند ماده قانونی مهم وجود دارد. برای مثال بر اساس ماده ۶- ۷۶۱ قانون کار فرانسه، همکاری یک روزنامه‌نگار آزاد با یک رسانه نوعی قرارداد محسوب می شود بنابراین هر موسسه رسانه ای باید میانگین دستمزد را برای او در نظر بگیرد. برای بهبود وضعیت روزنامه‌نگاران آزاد و بهتر شناساندن جایگاه شغلی آنها قبل از هر چیز باید در قوانین و آیین نامه های حرفه ای به خصوص در قانون مطبوعات به طور طریح این بخش از حرفه روزنامه‌نگاری تعریف و تبیین شود. انجمن ها و سندیکاهای حرفه ای مربوط به آنها ایجاد شوند و مدیران و سردبیران روزنامه ها فعالیت حرفه ای روزنامه‌نگاران آزاد را به رسمیت بشناسند. روزنامه‌نگاران آزاد باید بتوانند در چارچوب تلاش های سندیکایی برای بررسی راهکارهای عملی به منظور رفع موانع و مشکلات حرفه ای خود به برگزاری کنفرانس های عمومی و برگزاری دوره های آموزشی تخصصی اقدام کنند و از سوی دیگر وزارت خانه هایی مانند وزارت فرهنگ و ارشا اسلامی، تامین اجتماعی و دیگر سازمان های عمومی و خصوصی نیز باید همان امکانات و وظایفی را که در اختیار روزنامه‌نگار ثابت در تحریریه ها می گذارند برای روزنامه‌نگاران آزاد نیز در نظر بگیرند.