تعقیب وگریز گروههای بورسی
دنیای اقتصاد - پروانه کُبره : ریسکهای سیاسی و احتمال تشدید محدودیتها برای شرکتهای بزرگ صادراتمحور، بخشی از سرمایههای خرد بازار سهام را از نمادهای شاخصساز به سمت شرکتهای کوچکتر سوق داده است. بسیاری از کارشناسان معتقدند این جابهجایی در هفته نخست آذر نیز ادامه خواهد داشت. از سویی، برخی صنایع کوچک به دلیل اتکا به بازار داخلی و امکان تامین مواد اولیه و تجهیزات از داخل کشور، در برابر محدودیتهای خارجی آسیبپذیری کمتری دارند. این در حالی است که شرکتهای بزرگ فولادی، پالایشی و پتروشیمی با ریسکهای بیشتری در زمینه صادرات، تحریمها و اختلال در فعالیتهای عملیاتی مواجهاند. همین تفاوت در چشمانداز فعالیت این دو گروه، به تغییر مسیر بخشی از تقاضا و پیشتازی سهام کوچکتر در معاملات اخیر منجر شده است.
از ابتدای سال تاکنون، شاخص هموزن با ثبت بازدهی ۱۵۶درصدی، عملکرد بهتری نسبت به شاخص کل داشته است؛ طی همین مدت بازدهی شاخص کل به ۱۲۶درصد رسیده است. در هفته آخر آبان نیز همین اتفاق دوباره تکرار شد. این فاصله بازدهی نشان میدهد ترکیب برندگان بورس در سال جاری تفاوت پیدا کرده است. درحالیکه شرکتهای بزرگ به دلیل وزن بالای خود در شاخص کل، معمولا نقش تعیینکنندهای در جهت حرکت این نماگر دارند، عملکرد بهتر شاخص هموزن بیانگر آن است که بخش قابلتوجهی از شرکتهای کوچک و متوسط توانستهاند بازدهی بیشتری برای سهامداران خود ایجاد کنند.
اما با ورود به آذرماه، اکنون این ابهام مطرح است که رقابت میان گروههای بورسی با چه آرایشی ادامه پیدا میکند و آیا شرکتهای کوچک همچنان میتوانند جایگاه فعلی خود را حفظ کنند؟ پاسخ به این پرسش تا حد زیادی به تحولات سیاسی و اقتصادی و نحوه واکنش بازار سهام به آنها بستگی دارد. همچنان ابهام درباره سرنوشت مذاکرات، احتمال افزایش تنشهای خارجی و سیاستهای اقتصادی دولت، ارزیابی آینده بورس را دشوار کرده است.
از طرف دیگر، نزدیک شدن به زمان ارائه لایحه بودجه سال آینده نیز میتواند انتظارات تازهای درباره نرخ خوراک، مالیات، هزینه انرژی و سیاستهای حمایتی دولت در میان فعالان بازار ایجاد کند. ازاینرو نمیتوان با اطمینان از تداوم برتری یک گروه خاص سخن گفت. آذرماه برای بورس میتواند ماهی تعیینکننده باشد.
انتظارات جدید در تالار شیشهای
فردین آقابزرگی، کارشناس بازارهای مالی در گفتوگو با «دنیای اقتصاد»، درباره چشمانداز معاملات بورس در روزهای پیش رو گفت: با توجه به نوسانی که طی دو هفته گذشته در بازار سهام تجربه کردیم، همچنان این پرسش و ابهام وجود دارد که آیا توافقی حاصل خواهد شد و تنشها در چه مسیری پیش میروند؟ از سوی دیگر، بهتدریج به مقطعی نزدیک میشویم که لایحه بودجه سال آینده ارائه خواهد شد. به نظر میرسد با انتشار لایحه بودجه نیز مشخص خواهد شد که ناترازی بودجه دولت دولت، حتی با آرایش بودجه سال ۱۴۰۶، همچنان به چه شکل وجود دارد.
او افزود: یکی از نشانههایی که در بازار سرمایه شاهد آن هستیم، تغییر جایگاه شرکتهای بزرگ و اثرگذار بر شاخص است. در دو سه ماه گذشته، معمولا سهام بزرگ و اصطلاحا پروزن، لیدر بازار بودند، اما اکنون این شرکتها با موضوع شناسایی سود و پیامدهای ناشی از شرایط پیش رو مواجه شدهاند. باید این واقعیت را بپذیریم که در صورت تشدید ریسکها، وضعیت شرکتها و صنایع بزرگ کشور با اختلال مواجه میشود. این کارشناس ادامه داد: این اختلال ممکن است به شکل فیزیکی اتفاق بیفتد؛ همانطور که فولاد مبارکه یا برخی شرکتهای یوتیلیتی که تامینکننده خدمات حیاتی برای صنایع کشور بودند، مورد هدف قرار گرفتند. بنابراین، شرکتهای فعال در گروههای فولادی، پالایشی و پتروشیمی از این منظر آسیبپذیرند.
آقابزرگی گفت: به نظر میرسد فعالان بازار نیز این موضوع را درک کردهاند و متوجه شدهاند که این شرکتها، چه از نظر فیزیکی و چه از مسیرهای غیرفیزیکی مانند تحریمها، در معرض فشار قرار دارند. بخشی از این نگرانیها به محدودیتهای صادراتی بازمیگردد. موضوع فقط از دست دادن صادرات نفت یا کاهش محسوس آن نیست؛ بلکه مسیرهای دور زدن تحریمها نیز در حال محدودتر شدن هستند. علاوه بر مسیرهای دریایی، محدودیتهای زمینی و هوایی نیز تشدید میشود و این شرایط میتواند برای شرکتهای بزرگ مشکلات بیشتری ایجاد کند. او با اشاره به عملکرد شاخصها افزود: این تغییر رویکرد را میتوان در بازدهی شاخصها، بهویژه در فرابورس، مشاهده کرد. فاصله ۳۰درصدی بازدهی شاخص هموزن نسبت به شاخصکل کاملا مشهود است و نشان میدهد تصمیم و ترجیح فعالان بازار بهتدریج تغییر کرده است. در واقع بخشی از سرمایهگذاران ترجیح میدهند بهطور موقت از شرکتهای بزرگ خارج شوند، سود خود را شناسایی کنند یا با فروش سهام این شرکتها، منابع خود را به صنایع و شرکتهایی منتقل کنند که کمتر در معرض آسیبهای طرف مقابل قرار دارند.
این کارشناس با بیان اینکه این جابهجایی در رفتار معاملهگران بهتدریج به کلیت بازار سرایت میکند، اظهار کرد: بهعنوان نمونه، میتوان به شرکت ملی صنایع مس ایران اشاره کرد که قیمت سهام آن از محدوده بالای ۳۲۰۰ یا ۳۳۰۰تومان به حوالی ۲۶۰۰تومان رسیده است. این نمونهای از رفتار و عملکرد غالب فعالان بازار سرمایه در شرایط فعلی است.
او درباره معاملات هفته نخست آذرماه گفت: اگر بخواهیم در یک بازه زمانی کوتاه، مثلا هفته اول آذرماه، تحلیلی از بازار ارائه کنیم، باید توجه داشته باشیم که در شرایط فعلی به دلیل نوسان در تصمیمات اقتصادی و غیراقتصادی، احتمال خطای تحلیل بیشتر است. با این حال به نظر میرسد تصمیم فعالان بازار برای فاصله گرفتن از شرکتهای بزرگ، تصمیم درستی است. این شرکتها از یک سو مورد توجه طرف مقابل برای اعمال فشار و تحریم قرار دارند و از سوی دیگر، با تلاشهایی برای مدیریت شاخص از داخل کشور نیز مواجه هستند؛ تلاشهایی که در گذشته به شکلهای مختلف، از دخالت مستقیم تا اعمال نظر و تصمیمات دستوری، انجام شده است.
چراغ سبز به شرکتهای کوچک
آقابزرگی افزود: در واقع، دو دیدگاه و دو جریان در برابر یکدیگر قرار گرفتهاند؛ از یک طرف فشار تحریمها از خارج و از طرف دیگر تلاش برای مدیریت شاخص در داخل. به همین دلیل، روند فعلی و حرکت سرمایههای خرد از شرکتهای بزرگ به سمت شرکتهای کوچکتر در روزهای پیش رو نیز محتمل خواهد بود. او با تاکید بر اینکه بخشی از این تغییر مسیر، ریشه بنیادی دارد، گفت: شرکتها و صنایع کوچک از نظر کارشناسی و تحلیل بنیادی نیز میتوانند توجیهپذیری بیشتری داشته باشند. اعمال و تشدید تحریمها بهصورت ناخواسته برای برخی از این شرکتها مزیت ایجاد میکند و به آنها امکان میدهد در بازارهای انحصاری فعالیت کنند؛ بهویژه صنایعی که مواد اولیه، ماشینآلات و تجهیزات موردنیاز خود را برای تعمیرات اساسی، نوسازی، بهروزرسانی یا اجرای طرحهای توسعهای از داخل کشور تامین میکنند، ممکن است از این شرایط منتفع شوند. فردین آقابزرگی ادامه داد: اگر مواد اولیه و ماشینآلات موردنیاز این شرکتها از داخل کشور تامین شود، با توجه به آثار تورمی موجود، افزایش نرخ فروش محصولات نیز میتواند از کنترل و نظارت نهادهای مسوول، از جمله سازمان تعزیرات، خارج شود. بنابراین، تشدید تحریمها ممکن است اثر منفی بیشتری بر شرکتهای بزرگ داشته باشد و در مقابل، زمینه افزایش اقبال به صنایع و شرکتهای کوچک را فراهم کند. آقابزرگی برای توضیح این موضوع به برخی تحولات اخیر اشاره کرد و گفت: برای مثال، هفته گذشته شرکتهای تولیدکننده روانکار اعلام کردند که بنا بر دستور مراجع کنترلی و نظارتی، قیمتگذاری برخی محصولات آنها، از جمله روانکارهای مورد استفاده در موتورهای بنزینی، از شمول قیمتگذاری خارج خواهد شد. از سوی دیگر، شاهد ممنوعیت صادرات بخشی از کالاها و محصولاتی بودیم که با تکمیل زنجیره تامین کالاهای اساسی، از جمله محصولات خوراکی، نهادههای دامی و بهطور کلی محصولات کشاورزی، ارتباط دارند.
او افزود: این تصمیمها نیز همان گزاره را تایید میکند که برخی شرکتها و صنایع کوچک در پی چنین سیاستهایی میتوانند از فضای امنتری برخوردار شوند. منظور از امنیت بیشتر، ایجاد نوعی بازار انحصاری برای این شرکتهاست که میتواند آثار مثبتی بر فعالیت و عملکرد آنها داشته باشد. این کارشناس بازارهای مالی با اشاره به واگرایی شاخصها در آخرین روز معاملاتی آبانماه تاکید کرد: در آن روز شاخص کل منفی بود، اما شاخص هموزن رشد حدود نیمدرصدی را ثبت کرد. این واگرایی کاملا محسوس است و همان تغییر رفتار و ترجیح فعالان بازار را تایید میکند. پیشبینی من این است که این روند در بازه کوتاهمدت و دستکم در هفته نخست آذرماه نیز ادامه داشته باشد.


