بورس در انتظار علامت جدید
دنیای اقتصاد - پروانه کُبره : شاخص کل بورس که تنها یک روز موفق شده بود کانال ۸میلیون و ۵۰۰هزار واحد را ملاقات کند، دیروز این کانال را از دست داد و به زیر آن بازگشت. بورس تهران روز گذشته، با وجود رشد شاخص هموزن، نتوانست روند صعودی خود را حفظ کند و شاخص کل بار دیگر به محدوده منفی عقبنشینی کرد و حدود هزار و ۷۰۰میلیارد تومان نیز از بازار سهام خارج شد. این اتفاق در حالی رخ داد که پیشتر کارشناسان محدوده ۸میلیون و ۵۰۰هزار واحد را بهعنوان سطح مقاومتی شاخص کل ارزیابی کرده بودند. اینک باید دید بازار در روزهای آینده چه واکنشی به این عقبنشینی نشان خواهد داد؟
رفت و برگشت پول به تالار شیشهای در روزهای اخیر نشان میدهد سرمایهگذاران همچنان برای انتخاب استراتژی معاملاتی خود با تردید مواجه هستند. از یک سو، رشد شاخصها و عبور موقت شاخص کل از مرز ۸میلیون و ۵۰۰هزار واحد، انتظارات مثبتی را در بازار تقویت کرد و از سوی دیگر، بازگشت سریع نماگر اصلی به زیر این سطح نشان داد که تقاضای موجود هنوز قدرت کافی برای حفظ دستاوردهای بازار را ندارد. همین رفتوبرگشتهای سریع، فضای معاملات را با احتیاط همراه کرده است. بخشی از سهامداران در شرایط فعلی ترجیح میدهند با احتیاط بیشتری معامله کنند و از ورود قدرتمند به بازار خودداری کنند. ازاینرو، کوچکترین تغییر در سمت عرضه و تقاضا میتواند مسیر شاخصها را تغییر دهد. ابهام در وضعیت متغیرهای اقتصادی، نوسان بازارهای موازی و نامشخص بودن چشمانداز تحولات سیاسی نیز از عواملی هستند که بر تصمیم معاملهگران اثر میگذارند. به همین دلیل، رشد یکروزه شاخصها هنوز نتوانسته اطمینان لازم را برای شکلگیری تقاضای پایدار ایجاد کند و بازار همچنان برای انتخاب مسیر بعدی به سیگنالهای واضحتری نیاز دارد.
فراز و فرود معاملات در روز سهشنبه
در جریان معاملات دیروز بورس تهران، شاخص کل و هموزن راه خود را از هم جدا کردند، به طوری که شاخص کل تحت تاثیر افزایش عرضه در نمادهای بزرگ، افت محدودی را تجربه کرد، اما شاخص هموزن و شاخص کل فرابورس در محدوده مثبت به کار خود پایان دادند. شاخص کل بورس با کاهش ۰.۱۹درصدی به سطح ۸میلیون و ۴۹۷هزار واحد عقبنشینی کرد. از سویی، شاخص هموزن با رشد ۰.۵۴درصدی در سطح ۲میلیون و ۴۲۵هزار واحد ایستاد و شاخص کل فرابورس نیز ۰.۴درصد افزایش یافت. ارزش معاملات خرد بازار سهام در محدوده ۴۹همت قرار گرفت و در سمت جریان نقدینگی، حدود هزار و ۷۰۰میلیارد تومان پول توسط سرمایهگذاران حقیقی از بازار خارج شد. با وجود خروج پول حقیقیها، گستردگی تقاضا در بخش قابلتوجهی از بازار حفظ شد؛ بهطوریکه ۶۱درصد از نمادها معاملات خود را در محدوده مثبت به پایان رساندند و ۳۹درصد دیگر در بخش سرخ تابلوی معاملات قرار گرفتند.
بررسی عملکرد شاخصهای سهامی در روز سهشنبه نشان میدهد فشار عرضه بیشتر در نمادهای بزرگ و اثرگذار بر شاخص کل متمرکز بوده است. درحالیکه نماگر اصلی بورس با افت همراه شد، رشد شاخص هموزن و فرابورس از وضعیت متفاوت معاملات در شرکتهای کوچکتر و متوسطتر حکایت داشت. البته شاخص کل در دقایق ابتدایی معاملات و همزمان با افزایش عرضهها تا محدوده ۸میلیون و ۴۲۵هزار واحد هم عقبنشینی کرد اما در ادامه افزایش تقاضا موجب شد نماگر اصلی بخشی از افت روزانه خود را جبران کند و در نهایت در سطح ۸میلیون و ۴۹۷هزار واحد (معادل ۱۶هزار واحد) به کار خود پایان دهد. این بازگشت از کف روزانه، در کنار رشد شاخص هموزن، نشان میدهد که تقاضا در بخشهایی از بازار همچنان فعال بوده است؛ هرچند خروج ۱.۷همت پول حقیقی از بازار سهام بیانگر آن است که بخشی از سرمایهگذاران حقیقیها همچنان محتاطانه عمل میکنند.
عوامل اثرگذار بر تغییر مسیر
رفتوبرگشت سریع شاخصها و تغییر مسیر جریان سرمایههای خرد نشان میدهد بورس همچنان از وضعیت متغیرهای بیرونی تاثیر میپذیرد. ازاینرو سرمایهگذاران علاوه بر وضعیت بنیادی شرکتها، سناریوهای سیاسی و اقتصادی پیش رو را نیز در تصمیمهای معاملاتی خود لحاظ میکنند؛ این موضوعی است که به گفته بسیاری از کارشناسان، از عوامل اصلی نوسانات اخیر بازار است.
علیرضا خانمحمدی، کارشناس بازارهای مالی، در گفتوگو با «دنیای اقتصاد»، ضمن اشاره به دلایل رفتوبرگشتهای اخیر بورس گفت: برای بررسی وضعیت فعلی بازار باید به مجموعهای از عوامل توجه کرد. بخشی از افتوخیزها، روزهای منفی و خروج پول از بازار، در کنار روزهایی که حجم قابلتوجهی از تقاضا وارد معاملات میشود، به تحولات سیاسی و افزایش ریسکها بازمیگردد. نمیتوان نقش اخبار مربوط به تنشها و احتمال درگیری را در رفتار معاملهگران نادیده گرفت. این کارشناس بازارهای مالی با اشاره به دو متغیر مهم در معاملات اخیر اظهار کرد: یکی از موضوعاتی که باید به آن توجه ویژه داشت، ارزش معاملات است. ارزش دادوستدهای بازار در روزهای اخیر به حدود ۵۰همت رسیده است. از سوی دیگر، میزان خروج پول در مقایسه با ارزش معاملات، رقم سنگینی محسوب نمیشود؛ با این حال، فروش حقیقیها همچنان در سطح بالایی قرار دارد. این موضوع نشان میدهد که بخشی از سرمایهگذاران حقیقی ترجیح میدهند بیرون از بازار بمانند و برای ورود دوباره منتظر روشنتر شدن شرایط باشند. او افزود: این ریسکگریزی فقط در صندوقهای سهامی مشاهده نمیشود و در صندوقهای طلا و درآمد ثابت نیز نشانههایی از خروج پول وجود دارد. اینکه این سرمایههای خرد پس از خروج از بازارها به کجا میرود، در چه محلی پارک میشود و منتظر چه اتفاقی است، موضوعی است که به بررسی و رفتارشناسی دقیقتر بازار نیاز دارد. با این حال، آنچه درحالحاضر مشخص است، فشار بالای اخبار سیاسی بر بازارها و فعالان اقتصادی است. خانمحمدی به تاثیر معاملات بورس کالا بر رفتار سهامداران اشاره کرد و گفت: در کنار متغیرهای سیاسی، فعالان بازار بهشدت تحولات بورس کالا را نیز دنبال میکنند. شرکتهایی که در بورس کالا فروش مناسبی دارند، بیشتر مورد توجه معاملهگران قرار میگیرند. حتی زمانی که رقابت برای محصولات یک شرکت کاهش پیدا میکند و قیمتها در بورس کالا پایین میآید، ممکن است در معاملات روز بعد سهام همان شرکت رفتار متفاوتی نسبت به روزهای قبل داشته باشد. بهعنوان نمونه، در نماد فولاد و همچنین فملی میتوان این موضوع را مشاهده کرد. هر زمان رقابت برای فروش کاتد و محصولات مس افزایش پیدا میکند، اقبال به برخی سهام نیز بیشتر میشود. این موضوع نشان میدهد که معاملهگران علاوه بر اخبار سیاسی، عملکرد شرکتها و وضعیت فروش محصولات آنها در بورس کالا را نیز در تصمیمهای خود لحاظ میکنند.
دوقطبی بورس
این کارشناس با بیان اینکه بازار از این مقطع به بعد با دو نگاه متفاوت نسبت به آینده مواجه است، توضیح داد: بخشی از فعالان بازار به رسیدن به تفاهم و جلوگیری از وقوع جنگ خوشبین هستند، اما گروه دیگری احتمال درگیری نظامی را جدی میدانند. همین اختلاف دیدگاه باعث شده است معاملات در دو مسیر متفاوت شکل بگیرد. برای مثال، سهام شرکتهایی که در صورت وقوع جنگ ممکن است از آسیبهای حملات تاثیر بپذیرند، رفتار معاملاتی متفاوتی نسبت به سایر نمادها دارند. در مقابل، گروهی از معاملهگران بر این باورند که اگر جنگی اتفاق بیفتد، دامنه آن چندان گسترده و زیرساختی نخواهد بود و احتمالا در کوتاهمدت پایان مییابد و پس از آن زمینه برای رسیدن به تفاهم یا توافق فراهم میشود. او افزود: نکته قابلتوجه این است که حتی در سهام شرکتهایی که ممکن است از وقوع جنگ آسیب ببینند، همچنان تقاضا وجود دارد و بخشی از معاملهگران به خرید این نمادها تمایل نشان میدهند. این رفتار نشان میدهد بازار بهشدت دوقطبی شده است. در واقع، معاملهگران در خریدهای خود سناریوهای مختلف مربوط به قبل، حین و بعد از جنگ را در نظر میگیرند و بر اساس برآوردی که از شدت درگیری، میزان آسیب به زیرساختها و مدتزمان احتمالی آن دارند، تصمیم میگیرند. این نگاه صفروصدی بهوضوح در معاملات بازار دیده میشود. خانمحمدی در بخش دیگری از صحبتهای خود، چشمانداز تولید شرکتها را یکی دیگر از موضوعات اثرگذار بر معاملات دانست و گفت: معاملهگران علاوه بر ریسکهای سیاسی، وضعیت عملیاتی شرکتها و امکان ادامه فعالیت آنها را نیز بررسی میکنند. یکی از پرسشهای مهم این است که با طولانی شدن محاصره، شرکتها تا چه اندازه میتوانند مواد اولیه مورد نیاز خود را تامین کنند و تولید را با همین شرایط ادامه دهند. پیشتر برخی فعالان اقتصادی تصور میکردند این محاصره نمیتواند ادامهدار باشد و ایران به هر شکل، چه از مسیر توافق و چه از مسیر جنگ، آن را خواهد شکست؛ اما در حال حاضر این مساله همچنان حلنشده باقی مانده است. او ادامه داد: شرکتهایی که ممکن است در تامین مواد اولیه با مشکل مواجه شوند و نتوانند روند تولید خود را در شرایط فعلی ادامه دهند، در معرض فشار فروش قرار میگیرند. در مقابل، شرکتهایی که امکان تداوم تولید و تامین مواد اولیه را دارند، شرایط متفاوتی خواهند داشت. بنابراین، بازار تنها به اخبار سیاسی واکنش نشان نمیدهد، بلکه آثار احتمالی این تحولات بر تولید، فروش و عملکرد آینده شرکتها را نیز در قیمتگذاری سهام لحاظ میکند.
این کارشناس همچنین به موضوع بودجه و تغییرات احتمالی نرخها اشاره کرد و گفت: اخبار مربوط به بودجه و تصمیمهایی مانند حذف ارز ترجیحی نیز از جمله مواردی است که معاملهگران دنبال میکنند. برای نمونه، حذف ارز ۲۸هزار و ۵۰۰تومانی برای برخی شرکتها و همچنین تغییراتی که ممکن است در بخش دارویی رخ دهد، میتواند بر چشمانداز فعالیت شرکتها اثر بگذارد. از سوی دیگر، برخی تصمیمهای بودجهای ممکن است برای گروهی از شرکتها آثار مثبتی به همراه داشته باشد. بازار این تحولات را زیر نظر دارد و در تصمیمهای سرمایهگذاری خود لحاظ میکند. او افزود: در کنار این موارد، موضوع کسری بودجه دولت و احتمال انتشار و فروش اوراق نیز اهمیت دارد؛ چراکه فروش اوراق از سوی دولت میتواند بر وضعیت نقدینگی و فشار عرضه در بازار اثر بگذارد. بنابراین، مجموعهای از متغیرها از جمله تحولات سیاسی، وضعیت بورس کالا، امکان تامین مواد اولیه، چشمانداز تولید شرکتها، تغییر نرخها، تصمیمهای بودجهای و فروش اوراق دولتی در حال حاضر بر رفتار معاملهگران اثرگذار است.
عقبنشینی رقبا
خانمحمدی با اشاره به وضعیت بازارهای موازی گفت: در شرایط فعلی حتی کاهش قیمت دلار و طلا را نیز شاهد هستیم. این اتفاق را باید در چارچوب فضای پیچیدهای بررسی کرد که در محاسبات و برآوردهای مربوط به آینده کشور وجود دارد. در واقع، نوعی سردرگمی در بازارهای مختلف قابل مشاهده است و فعالان اقتصادی نمیتوانند با اطمینان درباره سناریوهای پیشرو تصمیم بگیرند. بازار سرمایه نیز تمام این متغیرها را رصد میکند و اثر آنها در معاملات سهام قابل مشاهده است. او در ارزیابی وضعیت کلی بورس تاکید کرد: نمیتوان تمام شرایط بازار را از منظر ارزندگی سهام بررسی کرد. هرچند ممکن است برخی سهمها از نظر بنیادی و قیمتی جذاب باشند، اما ریسکهای سیاسی و ژئوپلیتیک در حال حاضر نقش پررنگی در تصمیم معاملهگران دارند. اگر در سطح جهانی رکودی اتفاق بیفتد، این موضوع نیز میتواند بر شرکتهایی که محصولاتشان با قیمتهای جهانی معامله میشود اثر بگذارد و افت قیمت کامودیتیها بر عملکرد و ارزش سهام آنها تاثیرگذار خواهد بود. بنابراین، مجموعه این عوامل باید در تحلیل بازار در نظر گرفته شود.
این کارشناس در عین حال معتقد است وجود تقاضا در بازار و نبود صفهای فروش سنگین نشان میدهد که همچنان خریدارانی در بازار حضور دارند. به گفته او، اگر ریسکهای سیاسی و زیرساختی، بهویژه ریسکهای سیاسی، از میان برداشته شوند، بازار سرمایه میتواند در میانمدت و حتی بلندمدت جذابیت خود را حفظ کند. از این منظر، مهمترین مانع فعلی بازار را باید در ریسکهایی جستوجو کرد که معاملهگران درباره آینده سیاسی و احتمال وقوع جنگ در محاسبات خود لحاظ میکنند.


