ورود پول تاریخی به بورس
دنیای اقتصاد - پروانه کُبره : بورس تهران دیروز یکی از پرقدرت‌ترین روزهای صعودی خود را پشت سر گذاشت. بازار سهام پس از چند هفته فراز و فرود، در روز سه‌شنبه با فوران تقاضا روبه‌رو شد. تالار شیشه‌ای دیروز علاوه بر اینکه شاهد پرواز یکپارچه شاخص‌های سهامی بود با ورود بی‌سابقه پول حقیقی‌ها نیز روبه‌رو شد و رکورد تاریخی را به ثبت رساند. کارشناسان، مهم‌ترین عامل اثرگذار بر رشد دیروز بورس را افزایش خوش‌بینی به ازسرگیری مذاکرات و عقب‌نشینی قیمت دلار می‌دانند؛ عواملی که با کاهش نگرانی‌های سیاسی، زمینه بازگشت سرمایه‌های خرد به بازار سهام را فراهم کرده است.
در روزی که دلار آزاد و طلا افت قیمت را تجربه کردند بازار سهام عملکرد قابل قبولی به نمایش گذاشت. شاخص کل بورس با افزایش ۲.۷درصدی به سطح ۸میلیون و ۳۵۷هزار واحد رسید و شاخص هموزن نیز با رشد ۲.۴۵درصدی در محدوده ۲میلیون و ۳۳۸هزار واحد پرونده خود را بست. از سویی، شاخص کل فرابورس نیز ۲.۳۹درصد افزایش یافت تا صعود بازار تنها به نمادهای بزرگ و شاخص‌ساز محدود نماند.
پرواز ۲درصدی شاخص‌ها
همه شاخص‌های اصلی بورس در جریان معاملات روز گذشته با رشد بیش از ۲درصدی همراه شدند. افزایش تقاضا در نمادهای مختلف و ورود پرقدرت پول، زمینه صعود دسته‌جمعی شاخص‌ها را فراهم کرد و نشان داد موج خوش‌بینی به بخش گسترده‌ای از بازار رسیده است. گستردگی رشد قیمت‌ها در کنار ورود بی‌سابقه پول سرمایه‌گذاران حقیقی، از غلبه محسوس تقاضا بر عرضه در معاملات روز جاری حکایت داشت. در پایان معاملات بازار، ۹۷درصد نمادها در بخش سبز تابلوی معاملات قرار گرفتند و تنها ۳درصد از نمادها با افت قیمت همراه شدند. همچنین حدود ۱۵هزار میلیارد تومان سفارش خرید در تابلوی معاملات باقی ماند که در برابر آن عرضه متناسبی وجود نداشت. این وضعیت نشان می‌دهد تقاضای خرید در بخش وسیعی از بازار از ظرفیت عرضه فراتر رفته و بخشی از خریداران موفق به انجام معاملات موردنظر خود نشده‌اند.
رکوردشکنی ورود پول
مهم‌ترین اتفاق معاملات روز سه‌شنبه، ورود حدود ۱۲هزار میلیارد تومان پول حقیقی‌ها به بازار سهام بود. این رقم ضمن ثبت رکوردی تاریخی، رکورد قبلی ورود پول حقیقی‌ها را که در ۹مردادماه به میزان ۹هزار و ۳۳میلیارد تومان به ثبت رسیده بود، پشت سر گذاشت. این حجم از ورود پول در شرایطی رقم خورد که ارزش معاملات خرد بازار سهام نیز به حدود ۳۵هزار و ۷۰۰میلیارد تومان رسید. نسبت ورود پول به ارزش معاملات خرد نشان می‌دهد بخش قابل‌توجهی از گردش معاملات با تقاضای سرمایه‌گذاران حقیقی همراه بوده است. چنین جریانی می‌تواند از افزایش تمایل معامله‌گران به حضور در بازار سهام و تقویت انتظارات صعودی حکایت داشته باشد. البته کارشناسان می‌گویند پایداری این روند در روزهای آینده اهمیت بیشتری از ثبت یک رکورد مقطعی خواهد داشت؛ چراکه تداوم ورود پول می‌تواند به تثبیت سطوح جدید شاخص‌ها کمک کند.
ششمین صعود متوالی
با رشد قابل‌توجه روز سه‌شنبه، شاخص کل بورس ششمین روز متوالی صعود خود را تجربه کرد و با رشد ۲۲۰هزارواحدی روبه‌رو شد. تداوم رشد شاخص‌ها در چند روز معاملاتی اخیر، در کنار ثبت رکورد ورود و افزایش تعداد نمادهای مثبت، نشان می‌دهد بازار سهام اکنون با موج فراگیری از تقاضا همراه شده است. در شش روز معاملاتی اخیر بازار سهام میزبان بیش از ۲۷همت پول حقیقی‌ها بوده است. از سویی بازارهای موازی در معاملات روز گذشته کاهش قیمت را ثبت کردند. دلار آزاد معاملات خود را در کانال ۲۶۲هزار تومان به پایان رساند. بر اساس اعلام اتحادیه طلا و جواهر تهران نیز هر گرم طلای ۱۸عیار به محدوده ۲۵میلیون و ۱۱۴هزار تومان عقب‌نشینی کرد.
دو متغیر تعیین‌کننده
اما با اتفاقات دیروز بازار سرمایه، آیا می‌توان گفت شاهد بازگشت رونق به تالار شیشه‌ای خواهیم بود؟ در همین رابطه علیرضا خان‌محمدی، کارشناس بازارهای مالی، در گفت‌وگو با «دنیای اقتصاد» گفت: در دو روز گذشته شاهد روزهایی بسیار رویایی برای بازار سرمایه بودیم و رکورد ورود پول به بازار شکسته شد. در این مدت، صف فروش قابل‌توجهی در بازار وجود نداشت و بخش عمده معاملات با صف‌های خرید همراه بود.
او با بیان اینکه انتشار اخبار مثبت درباره مذاکرات، کاهش تنش‌ها و دیدارها و گفت‌وگوهای اخیر، زمینه افزایش خوش‌بینی در بازار را فراهم کرده است، افزود: از روز دوشنبه اخباری درباره ادامه مذاکرات، کاهش تنش‌ها و احتمال ازسرگیری گفت‌وگوها منتشر شد. همچنین صحبت‌هایی درباره انعطاف در مواضع هسته‌ای و آمادگی ایران برای ارائه برخی امتیازات در این زمینه مطرح بود. در کنار این اخبار، ادامه تلاش‌های میانجی‌گرانه و متوقف نشدن این روند باعث شد احتمال ازسرگیری مذاکرات و حتی دستیابی به یک یادداشت تفاهم یا توافق اولیه در نگاه فعالان بازار پررنگ‌تر شود. بازار نیز واکنش شدیدی به این تحولات نشان داد.
او ادامه داد: ما بارها درباره دلایل خروج پول از بازار صحبت کرده بودیم. در سه روز گذشته، از جمله روزهای شنبه و یکشنبه، شاهد خروج پول از بازار بودیم. حتی در روزهایی که شاخص کل مثبت بود، خروج پول ادامه داشت و مهم‌تر از آن، سرانه فروش سرمایه‌گذاران حقیقی در سطح بالایی قرار گرفته بود. تاکید ما این بود که ریشه اصلی این رفتار را باید در تحولات سیاسی و نگرانی‌های ژئوپلیتیک جست‌وجو کرد.
به گفته او، نگرانی از بازگشت شرایط به وضعیت جنگی و احتمال وقوع درگیری‌های جدید، به‌ویژه با توجه به تهدیدهای زیرساختی و اظهارات برخی مقام‌های نظامی و سیاسی درباره احتمال شکل‌گیری جنگی شدیدتر در صورت ازسرگیری درگیری‌ها، ریسک قابل‌توجهی را به بازار تحمیل کرده بود. همین ترس باعث شد سرمایه‌گذاران ترجیح دهند از بازار سهام خارج شوند و در موقعیت انتظار قرار بگیرند. بخشی از دارایی‌ها نیز به سمت طلا و سایر بازارها منتقل شد.
این کارشناس با اشاره به خروج پول از صندوق‌های درآمد ثابت نیز اظهار کرد: حتی سرمایه‌گذاران ریسک‌گریز که معمولا منابع خود را در صندوق‌های درآمد ثابت نگهداری می‌کنند، در آن مقطع ترجیح دادند سرمایه خود را از این صندوق‌ها نیز خارج کنند. بنابراین، خروج پول از بازار سهام و حتی صندوق‌های درآمد ثابت نشان داد که نگرانی‌های سیاسی و نظامی تا چه اندازه بر رفتار سرمایه‌گذاران اثر گذاشته است. البته در کنار این عامل، برخی شرکت‌ها به دلیل انتشار گزارش‌های نامطلوب، محقق نکردن اهداف، ضعف فروش و ارائه صورت‌های مالی نامناسب با افت قیمت مواجه شدند؛ اما بخش مهمی از فشار فروش بازار ناشی از ریسک‌های سیاسی بود.
خان‌محمدی افزود: با انتشار اخبار مربوط به مذاکرات، از منظر سیاسی نوعی خوش‌بینی در بازار شکل گرفت و همین موضوع بر بازار ارز و طلا نیز اثر گذاشت. کاهش قیمت دلار در بازار آزاد و خروج پول از صندوق‌های طلا و افت قیمت واحدهای این صندوق‌ها نشان می‌دهد که هرچه احتمال مذاکره و توافق پررنگ‌تر شود، ممکن است خروج سرمایه از دارایی‌هایی مانند دلار و طلا شدت بگیرد. از‌این‌رو این منابع می‌توانند به سمت بازاری حرکت کنند که ظرفیت جذب نقدینگی و ایجاد بازدهی داشته باشد؛ بازار سرمایه نیز یکی از گزینه‌های مهم برای جذب این منابع است.
این کارشناس با تاکید بر ارزندگی بنیادی بازار سهام گفت: از نظر بنیادی، بسیاری از سهام در محدوده‌های ارزنده‌ای قرار دارند. اگر ریسک جنگ را از معادلات بازار حذف کنیم، چشم‌اندازی که می‌توان برای عملکرد شرکت‌ها متصور شد، چشم‌انداز مثبتی است. حتی در شرایط فعلی نیز بازار در حال ارزیابی سودآوری شرکت‌ها در سال آینده بود و اگر اثر جنگ از بازار برداشته شود، این چشم‌انداز می‌تواند تقویت شود. در صورت دستیابی به توافق، هرچند احتمال وقوع آن در شرایط فعلی چندان زیاد نیست و در ادامه باید درباره موانع آن صحبت کرد، جذابیت بازار به دلیل کاهش ریسک‌های سیاسی می‌تواند دوچندان شود.
او ادامه داد: اگر توافق مناسبی حاصل شود، امکان بازگشت شرکت‌ها به بازارهای جهانی، ورود تجهیزات به‌روز، ازسرگیری صادرات، دسترسی به مواد اولیه و در مجموع رفع تحریم‌ها و بازگشت به بازارهای بین‌المللی فراهم خواهد شد. تحقق این موارد می‌تواند اثر مثبتی مضاعف بر تولید و فروش شرکت‌ها داشته باشد. البته رفع تحریم‌ها و کاهش نرخ ارز ممکن است برای برخی شرکت‌های صادرات‌محور که محصولات خود را با دلارهای بالاتر به فروش می‌رسانند، در کوتاه‌مدت اثر منفی داشته باشد. با این حال، مبنای ارزیابی این شرکت‌ها باید نرخ دلار در بازار توافقی باشد.
خان‌محمدی افزود: در صورت آغاز مذاکرات و شکل‌گیری توافق، ممکن است برخی شرکت‌ها در کوتاه‌مدت از کاهش نرخ ارز یا تغییر شرایط صادراتی متضرر شوند؛ اما بازگشت به بازارهای جهانی و رفع محدودیت‌ها می‌تواند به‌سرعت این اثر منفی را جبران کند. در واقع، بازار صرفا به اثر اولیه کاهش نرخ ارز توجه نمی‌کند، بلکه آثار بلندمدت بازگشت شرکت‌ها به بازارهای جهانی و بهبود شرایط تولید و فروش را نیز در محاسبات خود در نظر می‌گیرد.
اثر نرخ بهره بین‌بانکی
این کارشناس بازارهای مالی در ادامه به افزایش نرخ بهره بین‌بانکی اشاره کرد و گفت: با وجود جهش ۱۰واحد درصدی نرخ بهره بین‌بانکی، بازار واکنش منفی قابل‌توجهی به این موضوع نشان نداد؛ زیرا فعالان بازار می‌دانند که با توجه به شرایط تورمی، چشم‌انداز سودآوری شرکت‌ها و امکان افزایش نرخ فروش محصولات، این رشد نرخ بهره تاثیر تعیین‌کننده‌ای بر مفروضات و محاسبات سودآوری شرکت‌ها نخواهد داشت. به همین دلیل، بازار افزایش نرخ بهره را در اولویت نگرانی‌های خود قرار نداد و روند صعودی را با اتکا به اخبار مثبت مذاکرات ادامه داد. این رفتار را می‌توان نشانه‌ای از ارزندگی بنیادی شرکت‌ها و نگاه مثبت بازار به چشم‌انداز آینده آنها دانست.
او در عین حال نسبت به خوش‌بینی بیش از اندازه در بازار هشدار داد و تاکید کرد: خوش‌بینی مفرط نیز می‌تواند به عاملی آسیب‌زا تبدیل شود و در نهایت سرمایه‌گذاران را متضرر کند. ما در گذشته بارها شاهد بدعهدی در توافق‌ها بوده‌ایم؛ حتی در مواردی تفاهم‌نامه‌هایی امضا شده، اما بدعهدی‌ها از همان روزهای نخست آغاز شده است. بنابراین، از زمانی که احتمال ازسرگیری مذاکرات مطرح می‌شود تا زمانی که گفت‌وگوها واقعا آغاز شوند، بدون وقفه ادامه پیدا کنند، به توافق منجر شوند و آثار آن در اقتصاد و به‌ویژه در قالب رفع عملی تحریم‌ها نمایان شود، مسیر زمان‌بری پیش رو خواهد بود.
او افزود: نباید اخبار مثبت و احتمال ازسرگیری مذاکرات را بیش از اندازه در ارزش‌گذاری دارایی‌ها لحاظ کرد؛ زیرا چنین رویکردی می‌تواند به یکی از آفت‌های بازار تبدیل شود و زیان سرمایه‌گذاران را به دنبال داشته باشد. هنوز مشخص نیست که اساسا مذاکرات از سر گرفته می‌شود یا خیر و آیا طرفین شروط یکدیگر را می‌پذیرند یا نه. اینها موضوعاتی هستند که باید مرحله‌به‌مرحله دنبال شوند. رفتار هیجانی بر مبنای یک خبر یا اظهارنظری که هنوز به مرحله اجرا نرسیده، می‌تواند به سبد سرمایه‌گذاری افراد آسیب بزند.
این کارشناس در بخش دیگری از صحبت‌های خود به وضعیت بازار طلا و ارز پرداخت و گفت: در شرایط فعلی، دارایی‌هایی مانند دلار و طلا ممکن است از خوش‌بینی نسبت به مذاکرات اثر منفی بپذیرند. البته در بازار طلا، علاوه بر نرخ دلار، قیمت طلای جهانی نیز نقش دارد. نرخ بهره، داده‌های اقتصادی و رفتار فدرال‌رزرو از جمله عواملی هستند که بر قیمت جهانی طلا اثر می‌گذارند. بنابراین، تصمیم‌های فدرال‌رزرو و کاهش احتمالی قیمت اونس می‌تواند بر قیمت طلای داخلی نیز اثرگذار باشد؛ هرچند در شرایط فعلی، نرخ دلار نقش پررنگ‌تری در تعیین مسیر قیمت طلا دارد.
او تاکید کرد: خروج پول از دو دارایی طلا و دلار می‌تواند زمینه انتقال بخشی از سرمایه‌های خرد به بازار سرمایه را فراهم کند. به‌طور کلی، تا زمانی که اخبار مثبت منتشر می‌شود و نشانه‌ای از توقف یا شکست روند دیپلماتیک دیده نمی‌شود، می‌توان انتظار داشت بازار در روز آینده و حتی هفته آینده نیز شرایط جذابی داشته باشد و یک موج صعودی دیگر را تجربه کند.
این کارشناس در ادامه با اشاره به ظرفیت رشد بازار گفت: اگر ریسک جنگ وجود نداشت، بازار با انتشار گزارش‌های تابستانی شرکت‌ها می‌توانست پیش از این نیز وارد یک روند صعودی شود؛ اما سایه جنگ و نگرانی‌های ناشی از احتمال درگیری، مانع از آن شد که گزارش‌های مثبت شرکت‌ها اثر مورد انتظار خود را بر بازار بگذارند. در صورتی که این ریسک برطرف شود، می‌توان انتظار داشت بازار بار دیگر وارد یک موج صعودی شود و شاخص‌ها به سطوح بالاتر و سقف‌های جدیدی برسند. همچنین امکان ثبت رکوردهای تازه در ارزش معاملات نیز وجود دارد.
خان‌محمدی خاطرنشان کرد: بازار در معاملات دیروز می‌توانست رکورد تازه‌ای در ارزش معاملات به ثبت برساند، اما به دلیل وجود صف‌های خرید و عرضه نشدن بخش قابل‌توجهی از این صف‌ها، چنین اتفاقی رخ نداد. با این حال، ورود پول حقیقی به بازار رکوردی تاریخی را ثبت کرد.
