بازار سهام در لاک دفاعی فرو رفت؛
چرخش ۴۸ ساعته بورس
اصلاح نگرانکننده است؟
بورس تهران دیروز با از دست دادن کانال ۵.۱میلیون واحد دومین روز اصلاح را پشت سر گذاشت. این اصلاح از نگاه بسیاری از کارشناسان اتفاق نگرانکنندهای محسوب نمیشود و نتیجه طبیعی یکی از قدرتمندترین دورههای صعودی سالهای اخیر نیز، به شمار میرود. روز گذشته بیش از ۷هزارمیلیارد تومان پول حقیقیها از بازار سهام خارج شد و فشار عرضه در بخش بزرگی از نمادها ادامه یافت. با این حال، بسیاری از کارشناسان معتقدند بازار سهام در دو ماه گذشته رشدهای کمسابقهای را تجربه کرده و برای ادامه مسیر ناگزیر به استراحت و تخلیه بخشی از هیجانات انباشتهشده است.
معاملات روزهای اخیر در حالی با افزایش عرضهها همراه شده که بازار سهام پیش از این یکی از بهترین دورههای صعودی اخیر خود را پشت سر گذاشته بود. شاخص کل طی هفتههای اخیر با عبور از ۶کانال متوالی، رکوردهای جدیدی را به ثبت رساند و ورود سنگین پول حقیقیها نیز به موتور محرک این رشد تبدیل شد. در چنین شرایطی بسیاری از معاملهگران انتظار داشتند بازار پس از این جهش پرشتاب، دستکم برای مدتی وارد فاز استراحت شود. نگاهی به عملکرد بورس در خردادماه نیز نشان میدهد که بازار سرمایه یکی از درخشانترین دورههای تاریخی خود را پشت سر گذاشته است.
بررسی آمارها حاکی از آن است که شاخص کل بورس در خرداد ۱۴۰۵ رشد ۳۶درصدی را ثبت کرده است. این بازدهی، خردادماه را به سومین ماه پربازده تاریخ بورس تهران تبدیل کرده است. قبل از این، تنها در تیر و اردیبهشت ماه سال۱۳۹۹ بازدهی ماهانه بیشتری برای شاخص کل به ثبت رسیده بود. در واقع، عملکرد خردادماه بهترین بازدهی ماهانه بورس طی حدود ۶سال گذشته محسوب میشود. این در حالی است که بازار سهام در ابتدای سال جاری به دلیل جنگ و تحولات سیاسی و با توقف ۸۰روزه معاملات مواجه شده بود و اردیبهشتماه نیز تنها دو روز معاملاتی داشت. با این وجود، شاخص کل در مجموع فصل بهار، حدود ۳۸درصد رشد کرد تا یکی از قدرتمندترین شروعهای سال در تاریخ بازار سرمایه رقم بخورد.
بخش مهمی از این رشد به تغییر انتظارات فعالان اقتصادی بازمیگردد. کاهش تنشهای سیاسی، افزایش امیدواری نسبت به بهبود فضای اقتصادی و ورود دوباره سرمایهگذاران به بازار سهام موجب شد تقاضا در بسیاری از نمادها به شکل محسوسی افزایش یابد. نتیجه این روند، ثبت رکوردهای جدید در ارزش معاملات و ورود پول حقیقی بود؛ اتفاقی که در سالهای اخیر کمتر تجربه شده بود. با این اوصاف، تجربه بازارهای مالی نشان میدهد که هیچ روند صعودی نمیتواند بدون وقفه ادامه پیدا کند. هرچه شیب رشد بیشتر باشد، احتمال افزایش عرضهها و شناسایی سود نیز بیشتر خواهد شد. از این رو بسیاری از تحلیلگران از هفتههای گذشته نسبت به احتمال اصلاح بازار هشدار داده بودند. به اعتقاد آنها، رشدهای سنگین هفتههای اخیر بخشی از انتظارات مثبت را در قیمت سهام منعکس کرده بود و طبیعی است که پس از چنین جهشی، بخشی از سرمایهگذاران برای تثبیت سود خود اقدام به فروش کنند. خروج بیش از ۷همت پول حقیقیها در معاملات دیروز نیز از همین زاویه قابل ارزیابی است. هرچند این رقم در نگاه نخست قابلتوجه به نظر میرسد، اما بسیاری از کارشناسان معتقدند این خروج پول به معنای تغییر روند بازار نیست. بخشی از سرمایهگذاران پس از کسب بازدهیهای قابلتوجه ترجیح دادهاند سود خود را نقد کنند و در انتظار روشنتر شدن شرایط بازار بمانند.
نکته مهم دیگر آن است که ارزش معاملات همچنان در سطوح بالایی قرار دارد. این موضوع نشان میدهد؛ پول همچنان در بازار حضور دارد و بخش قابلتوجهی از پولهای واردشده در هفتههای گذشته از بازار خارج نشدهاند. به بیان دیگر، آنچه این روزها مشاهده میشود بیش از آنکه نشانه فرار سرمایه باشد، بیانگر جابهجایی نقدینگی و تغییر آرایش سرمایهگذاران در میان صنایع مختلف است. برخی تحلیلگران نیز معتقدند بازار در حال عبور از فاز رشد هیجانی به مرحلهای مبتنی بر تحلیل است. در هفتههای ابتدایی صعود، بخش بزرگی از نمادها صرفا تحتتاثیر فضای عمومی بازار رشد میکردند؛ اما اکنون شرایط متفاوت شده است. از این پس گزارشهای عملکرد شرکتها، وضعیت سودآوری بنگاهها و چشمانداز صنایع مختلف نقش مهمتری در تصمیمگیری سرمایهگذاران ایفا خواهند کرد. همزمان با نزدیک شدن به فصل انتشار گزارشهای ماهانه و عملکرد سهماهه شرکتها، توجه بازار نیز به تدریج از اخبار و انتظارات به سمت واقعیتهای عملیاتی شرکتها معطوف میشود. در چنین شرایطی احتمالا شاهد تفاوت بیشتری میان عملکرد صنایع و نمادهای مختلف خواهیم بود و همه شرکتها به یک اندازه از فضای مثبت بازار بهرهمند نخواهند شد.
متغیرهای اثرگذار
در کنار عوامل بنیادی، تحولات سیاسی نیز همچنان یکی از متغیرهای مهم اثرگذار بر بازار سهام محسوب میشود. اگرچه کاهش تنشها در هفتههای گذشته یکی از عوامل اصلی رشد بورس بود، اما سرمایهگذاران همچنان روند تحولات سیاسی را با دقت دنبال میکنند. به همین دلیل هرگونه تغییر در فضای سیاسی میتواند بر انتظارات فعالان بازار اثرگذار باشد.
با این حال، برآیند دیدگاههای کارشناسی نشان میدهد که اصلاح روزهای اخیر بیش از آنکه نشانهای از ضعف بازار باشد، حاصل رشد پرشتاب هفتههای گذشته است. بسیاری از تحلیلگران معتقدند بازاری که در مدت کوتاهی بیش از ۳۶درصد بازدهی ماهانه و حدود ۳۸درصد بازدهی فصلی را تجربه کرده، برای ادامه مسیر به یک دوره استراحت نیاز دارد.
در واقع، اصلاح بخشی جداییناپذیر از روندهای صعودی است و میتواند زمینه را برای ادامه حرکت بازار در سطوحی منطقیتر فراهم کند. از این منظر، آنچه در روزهای اخیر در بورس تهران رخ داده را میتوان واکنشی طبیعی به یکی از رالیهای تاریخی بازار سرمایه دانست. این رالی، خرداد ۱۴۰۵ را در میان درخشانترین ماههای تاریخ بورس ایران قرار داد. در همین رابطه برخی کارشناسان بازار سرمایه معتقدند؛ روند اصلاح اخیر تا حد زیادی قابل پیشبینی بوده است. به گفته آنها، پس از رشدهای پرشتاب هفتههای گذشته، رسیدن شاخص کل به محدودههای حساس و مقاومتی، امری طبیعی تلقی میشد و بازار از نظر تکنیکی نیز نیاز به استراحت داشت. در این میان، محدوده ۵.۲میلیون واحدی شاخص کل بهعنوان یکی از سطوح مهم مقاومتی مطرح بوده که برخورد بازار با آن میتوانست زمینهساز افزایش عرضهها و آغاز یک دوره اصلاحی کوتاهمدت شود.
این گروه از تحلیلگران تاکید میکنند که اصلاحهای مقطعی در چنین روندهایی سیگنالی از ضعف بازار نیست و بخشی از فرآیند طبیعی تثبیت قیمتها و آمادهسازی برای ادامه مسیر محسوب میشود. از نگاه آنها، بازار پس از یک دوره رشد سریع، ناگزیر است بخشی از هیجان خود را تخلیه کند تا بتواند در ادامه با اتکای بیشتری به متغیرهای بنیادی و جریان نقدینگی حرکت کند و ممکن است در این مسیر کانال ۵میلیون واحدی نیز از بین برود.
از منظر تکنیکال، شاخص کل بورس در هفتههای گذشته موفق شد از یک مقاومت مهم در محدوده ۴.۷میلیون واحد عبور کند؛ این سطح پیشتر بهعنوان یکی از موانع جدی ادامه روند صعودی شناخته میشد. در صورت تداوم شرایط حمایتی در متغیرهای بنیادی و جریان نقدینگی، شاخص کل این ظرفیت را داشت که به سمت مقاومتهای بعدی در محدوده ۵.۶میلیون واحد حرکت کند و حتی در سناریوهای خوشبینانهتر، اهداف بالاتر تا محدوده ۶میلیون واحد نیز برای آن متصور بود. در همین دوره، برخی متغیرهای بنیادی مانند وضعیت سودآوری شرکتها و رشد ارزش معاملات نیز از ادامه روند صعودی حمایت میکردند. تغییر انتظارات در بازار پول و انتشار برخی اخبار مرتبط با افزایش نرخ سود سپردهها، بهعنوان یک عامل بازدارنده عمل کرد و باعث شد شتاب صعودی بازار کاهش یابد. این موضوع در کنار رشد سریع قیمتها در مدت کوتاه، زمینه افزایش عرضهها و ورود بازار به فاز اصلاحی را فراهم کرد.
در صورتی که شاخص کل در ادامه در فاز اصلاحی باقی بماند، از دید تکنیکالیستها بازگشت به سطح حمایتی ۴.۷میلیون واحد میتواند یکی از سناریوهای محتمل باشد؛ سطحی که پیشتر نقش مقاومت را ایفا کرده و اکنون میتواند بهعنوان حمایت مهم عمل کند.
در چنین شرایطی، نسبت قیمت به سود (P/E) بازار نیز ممکن است مجددا به سطوح جذابتری نزدیک شود و همین موضوع زمینه را برای بازگشت تقاضا فراهم کند. در صورت بهبود شرایط ارزندگی و تثبیت متغیرهای کلان، بازار این پتانسیل را خواهد داشت که پس از پایاندوره اصلاح، بار دیگر مسیر صعودی خود را از سر بگیرد و ابتدا به سمت اهداف ۵.۶میلیون واحدی و در ادامه در سناریوهای بلندمدتتر به سطوح بالاتر نیز حرکت کند.
