انفجار قیمت در بازار فلزات گران‏‏‌بها

روند صعودی کم‌‌‌سابقه قیمت فلزات گران‌‌‌بها در آغاز سال ۲۰۲۶ وارد مرحله‌‌‌ای تازه شده و بازارهای جهانی شاهد ثبت رکوردهای تاریخی جدید برای طلا، نقره و پلاتین هستند. براساس گزارش‌های بین‌المللی، در معاملات روز جمعه ۲۳ ژانویه، قیمت هر اونس طلا به محدوده ۴۹۶۰ دلار رسید. سطحی که نه‌‌‌تنها بالاترین قیمت ثبت‌‌‌شده در تاریخ معاملات این فلز محسوب می‌شود، بلکه نشان‌دهنده رشد بیش از ۱۴ درصدی آن از ابتدای سال جاری میلادی است.

نقره نیز هم‌‌‌راستا با طلا تا نزدیکی ۱۰۰ دلار در هر اونس پیش رفت و پلاتین با عبور از مرز ۲۶۰۰دلار، رکوردی تازه در بازار فلزات صنعتی و سرمایه‌‌‌ای به ثبت رساند. این تحولات، توجه سرمایه‌‌‌گذاران، سیاستگذاران پولی و فعالان بخش واقعی اقتصاد را به خود جلب کرده و پرسش‌‌‌های مهمی درباره دلایل این جهش قیمتی و پیامدهای آن برای اقتصاد جهانی مطرح ساخته است.

علت رکوردزنی‌‌‌های فلزات گران‌بها چیست؟

مهم‌ترین عامل بنیادین در پس این رالی تاریخی، تضعیف ارزش دلار آمریکا در بازارهای جهانی است. شاخص دلار در هفته‌‌‌های اخیر تحت تاثیر داده‌‌‌های اقتصادی ضعیف‌‌‌تر از انتظار و تغییر در انتظارات سیاست پولی فدرال رزرو، به پایین‌‌‌ترین سطوح چند هفته گذشته سقوط کرده است. از آنجا که فلزات گران‌‌‌بها به دلار قیمت‌‌‌گذاری می‌شوند، کاهش ارزش دلار باعث افزایش قدرت خرید سرمایه‌‌‌گذاران غیرآمریکایی و در نتیجه رشد تقاضای جهانی برای طلا، نقره و پلاتین شده است. هم‌‌‌زمان، افت بازده اوراق خزانه‌‌‌داری آمریکا، جذابیت دارایی‌‌‌های بدون بازده مانند طلا را افزایش داده و جریان سرمایه را به سمت این بازارها تقویت کرده است.

در کنار عوامل پولی، فضای پرتنش ژئوپلیتیک نیز نقش مهمی در تشدید تقاضا برای دارایی‌‌‌های امن ایفا می‌‌‌کند. تشدید اختلافات تجاری و سیاسی میان قدرت‌های بزرگ اقتصادی، نگرانی‌‌‌ها درباره ثبات زنجیره‌‌‌های تامین جهانی و افزایش ریسک‌‌‌های ژئوپلیتیک در مناطق حساس، باعث شده سرمایه‌‌‌گذاران در سطح جهانی رویکردی محتاطانه‌‌‌تر اتخاذ کنند. در چنین فضایی، فلزات گران‌‌‌بها بار دیگر جایگاه سنتی خود را به عنوان پناهگاه امن سرمایه بازیافته‌‌‌اند. جایگاهی که معمولا در دوره‌‌‌های بی‌‌‌ثباتی اقتصادی و سیاسی تقویت می‌شود.

عامل مهم دیگر، تغییر انتظارات نسبت به مسیر آینده نرخ بهره در ایالات‌متحده است. بازارهای مالی به‌‌‌طور فزاینده‌‌‌ای بر این باورند که فدرال رزرو در نیمه دوم سال ۲۰۲۶ ناچار به کاهش نرخ‌‌‌های بهره خواهد شد. اقدامی که می‌تواند برای حمایت از رشد اقتصادی و مقابله با نشانه‌‌‌های کندی اقتصاد انجام شود. کاهش نرخ بهره، هزینه فرصت نگهداری دارایی‌‌‌هایی مانند طلا را کاهش می‌دهد و در نتیجه تقاضای سرمایه‌‌‌گذاری برای فلزات گران‌‌‌بها را افزایش می‌دهد. این انتظارات، حتی پیش از تحقق عملی سیاست‌های انبساطی، اثر خود را بر قیمت‌‌‌ها گذاشته و به شتاب گرفتن روند صعودی کمک کرده است.

افزایش قیمت فلزات گران‌‌‌بها پیامدهای متعددی برای بازارهای مالی و بخش واقعی اقتصاد دارد. در بازار سرمایه، صندوق‌های قابل معامله مبتنی بر طلا و نقره شاهد ورود گسترده سرمایه‌‌‌های جدید بوده‌‌‌اند که این خود به تقویت چرخه صعودی قیمت‌‌‌ها منجر شده است. از منظر رفتاری، این روند نشان‌دهنده افزایش تمایل سرمایه‌‌‌گذاران به کاهش ریسک پرتفوی و فاصله گرفتن از دارایی‌‌‌های پرنوسان مانند سهام در برخی بازارهاست. به بیان دیگر، رالی فلزات گران‌‌‌بها بخشی از یک جابه‌‌‌جایی بزرگ‌تر سرمایه در سطح جهانی است که در واکنش به نااطمینانی‌‌‌های اقتصادی و سیاسی شکل گرفته است.

پلاتین در سقف تاریخی قیمت

در مورد پلاتین، علاوه بر جنبه سرمایه‌‌‌گذاری، کاربردهای صنعتی این فلز اهمیت ویژه‌‌‌ای دارد. پلاتین نقش کلیدی در صنایع خودروسازی، به‌‌‌ویژه در تولید کاتالیزورها و فناوری‌‌‌های مرتبط با کاهش آلایندگی ایفا می‌‌‌کند. افزایش قیمت این فلز می‌تواند هزینه تولید در این صنایع را بالا برده و فشارهای تورمی جدیدی ایجاد کند، به‌‌‌خصوص در شرایطی که بسیاری از اقتصادها همچنان با چالش کنترل تورم دست‌‌‌وپنجه نرم می‌‌‌کنند. از این منظر، رشد قیمت پلاتین تنها یک پدیده مالی نیست، بلکه می‌تواند به‌‌‌طور مستقیم بر ساختار هزینه تولید در بخش‌های صنعتی اثرگذار باشد.

در اقتصادهای نوظهور، به‌‌‌ویژه کشورهایی مانند هند که طلا نقش مهمی در فرهنگ پس‌‌‌انداز و سرمایه‌‌‌گذاری خانوارها دارد، افزایش قیمت جهانی طلا پیامدهای دوگانه‌‌‌ای به همراه دارد. از یک سو، ارزش دارایی‌‌‌های طلایی خانوارها افزایش می‌‌‌یابد و نوعی اثر ثروت ایجاد می‌شود، اما از سوی دیگر، هزینه واردات طلا و فشار بر تراز تجاری و تورم داخلی نیز افزایش پیدا می‌‌‌کند. این مساله می‌تواند سیاستگذاران پولی و مالی را به‌‌‌ویژه در آستانه تصمیم‌گیری‌‌‌های مهم بودجه‌‌‌ای و مالیاتی در موقعیت دشوارتری قرار دهد.

در مجموع، جهش تاریخی قیمت طلا، نقره و پلاتین را باید حاصل هم‌‌‌زمانی چند عامل کلیدی دانست که عبارتند از: ضعف دلار آمریکا، تغییر انتظارات نرخ بهره، تشدید نااطمینانی‌‌‌های ژئوپلیتیک و افزایش تقاضا برای دارایی‌‌‌های امن. هرچند ادامه این روند در کوتاه‌‌‌مدت محتمل به نظر می‌‌‌رسد، اما سطح بالای قیمت‌‌‌ها ریسک اصلاح را نیز افزایش داده و ضرورت مدیریت دقیق ریسک را برای سرمایه‌‌‌گذاران برجسته می‌‌‌کند. آنچه مسلم است، فلزات گران‌‌‌بها بار دیگر به کانون توجه اقتصاد جهانی بازگشته‌‌‌اند و تحولات آنها می‌تواند نشانه‌‌‌ای مهم از جهت‌‌‌گیری آتی بازارهای مالی و چشم‌‌‌انداز اقتصاد جهانی در سال ۲۰۲۶ باشد.