ماشین چاپ پول GTA VI
دنیای اقتصاد - حامد اناری : چند ساعت مانده بود به انتشار GTA VI که شبکه پلیاستیشن با اختلال گسترده روبهرو شد. درست در زمانی کهمیلیونها بازیکن خود را برای ورود به یکی از موردانتظارترین بازیهای تاریخ آماده میکردند. بروز مشکل در ورود به حسابهای کاربری، اجرای بازیها و دسترسی به قابلیتهای آنلاین تایید شد و هزاران کاربر از اختلال در خدمات این شبکه خبر دادند. با انتشار بازی، انتظارمیلیونها گیمر پس از سیزده سال به پایان رسید. فروش دیجیتال GTA VI در نخستین روز عرضه از مجموع فروش جهانی «اودیسه»، ساخته کریستوفر نولان، عبور کرد.
۲۴.۶میلیون نسخه فروش دیجیتال در نخستین روز، GTA VI را به پدیدهای فراتر از یک محصول سرگرمی تبدیل کرده است. بسیاری حتی بدون اینکه تمایلی به بازی کردن داشته باشند از انتشار آن آگاه هستند و میلیونها نفر برای تجربه جهانی باز (open world) و پرجزئیات بازی به کنسولهای خود بازگشتهاند. اما این همه شور و اشتیاق از چه نشات میگیرد. در جهانی مملو از محصول، تفاوت این کالا با رقبایش چیست.
بر اساس گزارش وایرد، عرضه GTA VI حاشیهای غیرمنتظره در فضای بازیهای ویدئویی به راه انداخته است. گروهی از استریمرها و کاربران شبکههای اجتماعی از آنچه «سیاسی شدن» بازی و تغییر تصویر مردانگی در داستان میدانند، ابراز نارضایتی کردهاند. محور انتقادها رابطه دو شخصیت اصلی بازی، جیسون و لوسیا، است. زوجی که در کنار سرقت و ماجراجوییهای جنایی، باید رابطه عاطفی خود را هم پیش ببرند. بازیکن در نقش جیسون میتواند برای لوسیا گل بخرد، خرید خانه را انجام دهد، به کارهای روزمره برسد و با رفتارهای محبتآمیز رابطه را تقویت کند. همین جزئیات به سوژه تمسخر و اعتراض برخی چهرههای جریان ضد «وُک» (Woke) تبدیل شده است. مثلا تا جایی که یکی از استریمرها بازی را «شبیهساز مردان زنذلیل» توصیف کرده است.
دامنه اعتراضها به کارهای روزمره محدود نمانده است. برخی منتقدان از حضور شخصیتهای زن با ظاهری متفاوت از کلیشههای رایج در بازیهای ویدئویی انتقاد کردهاند و گروهی دیگر، طنز سیاسی بازی و شوخیهای آن با جریانهای راستگرای افراطی و فرهنگ مردانگی موسوم به «آلفا» را هدف گرفتهاند. در این میان، اندرو تیت نیز در پیامی به مخاطبان خود، بازی را به نقد کشیده و از مردان خواسته است کنترلر را کنار بگذارند. این واکنشها بخشی از حاشیههای فرهنگی GTA VI را شکل دادهاند. ظاهرا حتی شیوه تعامل شخصیت اصلی مرد با شخصیت دیگر هم به موضوع مناقشه در فضای مجازی تبدیل شده است.
برآوردها از فروش GTA VI
برآوردهای Sensor Tower از تقاضای اولیه بازی، اعدادی در مقیاس فروش محصولات بزرگ سرگرمی را ثبت کردهاند. این شرکت پیش از عرضه، پیشخریدهای دیجیتال GTA VI را حدود ۱۵.۸۸میلیون نسخه و ارزش آن را نزدیک به ۱.۵۴میلیارد دلار برآورد کرده بود. برآوردی که تا صبح ۱۹نوامبر به حدود ۱۹.۱میلیون نسخه، شامل پیشخریدها، و ۱.۸۴میلیارد دلار رسید.
برآورد پایان روز عرضه از این هم بالاتر بود. طبق ارقامی که برخی رسانهها از Sensor Tower نقل کردهاند، GTA VI تا پایان ۱۹نوامبر حدود ۲۴.۶میلیون نسخه دیجیتال فروخت و بیش از ۲.۳۶میلیارد دلار فروش داشت. از این تعداد، حدود ۱۸.۴۴میلیون نسخه به PS۵ و ۶.۱۵میلیون نسخه به Xbox Series X|S مربوط بود. ارزش فروش برآوردشده برای این دو پلتفرم بهترتیب حدود ۱.۷۷میلیارد و ۵۸۸میلیون دلار بود.
از سوی دیگر، Bank of America نیز حدود ۱.۹میلیارد دلار فروش در سه روز نخست را سطحی میدانست که بازی برای برآوردهکردن انتظارات سرمایهگذاران باید به آن برسد. تحلیلگران این مجموعه با مهندسی معکوس انتظارات والاستریت برای فروش ۵۰میلیون نسخه از بازی GTA VI در سال مالی ۲۰۲۷، عدد ۱.۹میلیارد دلار را به عنوان حد نصاب فروش سه روز نخست تعیین کردهاند. این مدلسازی بر پایه الگوی تاریخی فروش یکسوم محصولات این مجموعه در روز نخست و میانگین قیمت تخمینی ۹۰دلاری هر نسخه شکل گرفته است.
در برآوردهای بلندمدتتر، Omdia فروش حدود ۳.۲میلیارد دلاری تا پایان سال ۲۰۲۶ را پیشبینی کرده است. Wedbush نیز رقم حدود ۳میلیارد دلار را برای همین بازه مطرح کرده بود. Newzoo دامنهای بین ۳.۲۵ تا ۵.۲میلیارد دلار برای فروش هفته نخست عرضه در نظر گرفته بود.
بحث داغ سلامت روان گیمرها
همزمان با انتشار این بازی، گروهی از متخصصان روانشناسی درباره ظرفیت وابستگی به بازیهای جهان باز، اثر نشستهای طولانی بر خواب و عملکرد روزمره و تاثیر محتوای خشونتآمیز بر رفتار بازیکنان هشدار دادهاند. کاتاجون لیندنبرگ، روانشناس بالینی کودک و نوجوان دانشگاه هایدلبرگ، معتقد است GTA VI احتمالا ظرفیت قابلتوجهی برای وابستگی دارد. مگالی دوفور، پژوهشگر روانشناسی دانشگاه کبک در مونترال نیز برآورد کرده است که ۳ تا ۵درصد جمعیت ممکن است پیشزمینه بیشتری برای وابستگی به بازیهای ویدئویی داشته باشند.
از منظر روانشناسی، بخشی از جذابیت GTA VI را باید در آزادی عملی جستوجو کرد که بازی در اختیار بازیکن میگذارد. امی اس. لو، استادیار مطالعات ارتباطات و سلامت عمومی دانشگاه Northeastern، این جذابیت را با «نظریه تعیینگری خود» توضیح میدهد. بر اساس این نظریه، انسان به خودمختاری، شایستگی و احساس کنترل بر زندگی نیاز دارد. GTA محیطی مجازی میسازد که بازیکن در آن میتواند مسیر حرکت، ماموریتها و شیوه تعامل با جهان بازی را انتخاب کند. لو به تناقضی اشاره میکند که وقتی افراد در زندگی واقعی احساس میکنند کنترل چندانی بر شرایط ندارند، ممکن است نسخه مجازی واقعیت برایشان جذابتر شود.
استیو گرنلی، استاد مطالعات ارتباطات دانشگاه Northeastern، نیز روایت داستانی و ساختار جهان باز GTA را از عوامل اصلی ماندگاری آن میداند. بازیکن در این ساختار به مسیر واحدی محدود نمیشود و میتواند ساعتها به ماموریتهای فرعی و گشتوگذار در محیط بپردازد. یورگ مولر-لیتزکو، استاد اقتصاد و دیجیتالسازی دانشگاه هافنسیتی هامبورگ، این جذابیت را با مفهوم «جذابیت ممنوع» توضیح میدهد؛ امکان انجام کارهایی در بازی که در زندگی واقعی ممنوع یا ناپذیرفتنیاند. بهگفته او بازیکنان در محیط خیالی بازی مرزها را میآزمایند و موقتا هویتی متفاوت از زندگی روزمره خود تجربه میکنند. لیزا لودویگ، روزنامهنگار حوزه بازی، این تجربه را نوعی فرار از واقعیت میداند؛ فرصتی برای ورود به جهانی که فرد در آن احساس میکند توانایی تصمیمگیری و عمل دارد.
با این حال، متخصصان درباره رابطه میان خشونت در بازی و رفتار واقعی دیدگاه یکسانی ندارند. آندره ملتسر، پژوهشگر روانشناسی دانشگاه لوکزامبورگ میگوید اثر خشونت رسانهای به شخصیت، تربیت و ارزشهای اخلاقی فرد بستگی دارد و لزوما به رفتار خشونتآمیز منجر نمیشود. انجمن روانشناسی آمریکا نیز، طبق نقل گزارش شبکه KY۳، شواهد کافی برای اثبات ارتباط بازیهای خشونتآمیز با خشونت در دنیای واقعی نمیبیند. در مقابل، براد بوشمن، استاد ارتباطات دانشگاه اوهایو استیت، از احتمال افزایش پرخاشگری، ترس و کاهش حساسیت به خشونت بر اثر مواجهه با رسانههای خشونتآمیز سخن گفته است. در این میان، برخی متخصصان خطرهای ملموستری را برجسته میکنند: کمخوابی مکرر، اضطراب، تحریکپذیری و افت عملکرد تحصیلی یا شغلی. به این ترتیب، مساله اصلی در بررسی پیامدهای روانی GTA VI، تشخیص مرز میان علاقه شدید به بازی و الگویی از مصرف است که زندگی روزمره فرد را مختل میکند.
فروش نسخهها تا کی ادامه خواهد داشت؟
پیشبینی فروش در سال مالی Take-Two ما را به موضوع انتظارات بازار از فروش بازی میرساند. Wells Fargo فروش ۶۵میلیون نسخه را برای GTA VI تا پایان سال مالی شرکت، در ۳۱ مارس ۲۰۲۷، پیشبینی کرده است. برآورد قبلی این موسسه ۳۵میلیون نسخه بود. Raymond James نیز فروش ۵۰میلیون نسخه را تا پایان سال مالی ۲۰۲۷ پیشبینی کرده است.
اقتصاد GTA VI به فروش نسخههای اولیه محدود نمیماند. تجربه GTA V نشان داده است که بخش آنلاین مجموعه میتواند پس از عرضه بازی نیز درآمد ایجاد کند.خریدهای درونبرنامهای و پرداختهای بازیکنان در GTA Online نمونهای از این جریان درآمدیاند.
مثلا Bank of America هزینهکرد بازیکنان در GTA Online را در سال پس از عرضه GTA VI حدود ۲.۲میلیارد دلار برآورد کرده است. این بانک پیشبینی میانگین هزینه سالانه هر کاربر فعال ماهانه (ARPU) را از ۳۵دلار به ۶۰دلار افزایش داده است. دلیل این خوشبینی، تغییر مدل درآمدزایی به سمت سیستمهای تهاجمیتر «پرداخت برای پیشرفت» (Pay-to-Progress) مشابه بازیهایی مانند Fortnite و همچنین تقویت تیم خدمات زنده و سیستمهای ضدتقلب راکاستار عنوان شده است.
طبق پیشبینیهای انجام شده، فروش ۱.۹میلیارد دلاری سه روز اول، یک درآمد یکباره (فروش دیسک و نسخه دیجیتال) است، اما عدد ۲.۲میلیارددلاری بخش آنلاین، یک جریان نقدی تکرارشونده با حاشیه سود عملیاتی بسیار بالا (حدود ۵۰درصد) محسوب میشود که موتور محرک سودآوری شرکت در یک دهه آینده خواهد بود.
رفتار سهام Take-Two (شرکت مادر راک استار) در روزهای عرضه، فاصله میان موفقیت تجاری بازی و انتظارات بازار سرمایه را نشان میدهد. در ۱۸ نوامبر، همزمان با انتشار نقدهای اولیه و ثبت نمره ۹۹ از ۱۰۰ در Metacritic، قیمت سهم بیش از ۶درصد رشد کرد و در ۲۱۶.۶۱دلار بسته شد. روز بعد، همزمان با عرضه جهانی بازی، سهم ۳.۷درصد افت کرد و به ۲۰۸.۶۵دلار رسید. قیمت در جریان معاملات ابتدا تا ۲۲۵.۶۹دلار بالا رفت و سپس کاهش یافت.
راهنمای مالی شرکت نیز معیار دیگری برای ارزیابی بازی فراهم میکند. Take-Two در گزارش ۹ نوامبر، Net Bookings کل سال مالی ۲۰۲۷ را بین ۸ تا ۸.۲میلیارد دلار پیشبینی کرده بود. این رقم به کل شرکت مربوط است و نباید با درآمد GTA VI یکی گرفته شود. Wells Fargo برآورد خود از Net Bookings کل شرکت را به ۹.۷۶میلیارد دلار رسانده بود؛ رقمی که باز هم پیشبینی درآمد کل Take-Two است، نه فروش این بازی.
در فاصله چند روز، GTA VI هم رکوردهای فروش اولیه را پشت سر گذاشت و هم با افت قیمت سهام ناشر روبهرو شد. بازار بازی، تعداد نسخههای فروختهشده و استقبال خریداران را میسنجد. بازار سرمایه به این ارقام نگاه میکند تا درآمد ثبتشده، سود و جریان نقدی آینده شرکت را برآورد کند. حالا باید پرسید که آیا فروش چندمیلیارددلاری GTA VI در دوره عرضه، به درآمدی پایدار تبدیل میشود که انتظارات شکلگرفته در بازار سرمایه را نیز برآورده کند؟


