خورشید آبی<br>

دکتر یحیی آل‌اسحاق

رییس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی تهران

گفتند برای ۱۰سالگی «دنیای اقتصاد» متنی بنویس. لحظه‌ای فکر کردم چقدر خوب. این خورشید آبی یک دهه است براندیشه ما می‌تابد. راستش در وصف دلبری‌های این خورشید آبی، نخست از تابش رنگ آبی‌اش می‌نویسم که بر تاریکی ذهن‌های ناآگاه می‌تابد. «رنگ آبی دنیای اقتصاد» را دوست دارم. در میان دوستان وهمکاران به خوش‌بینی شهرت دارم و بخشی ازاین خوش‌بینی، محصول نگاه همه روزه به لوگوی آبی «دنیای اقتصاد» است. آبی، رنگی آرامش‌بخش است که خوش‌بینی را تقویت می‌کند. ۸۶ سال پیش که جامع‌ترین قانون افشای اطلاعات شرکت‌ها نوشته شد، نامش را «قوانین آسمان آبی» نهادند و بی‌سبب نیست که روزنامه مطرح اقتصادی کشور ما، رنگ آبی را، به عنوان رنگ سازمانی خویش برگزیده است.

اما روزنامه دنیای اقتصاد چگونه روزنامه‌ای است؟

عملکرد دنیای اقتصاد را باید در مشی و محتوی و تکنیک بررسی وتحلیل کرد.

در زمینه خط ومشی، یک دهه است که این روزنامه در مسیر دفاع از اقتصاد آزاد وحمایت از توسعه فعالیت‌های بخش خصوصی گام برمی دارد. در تمام این سال‌ها، دنیای اقتصاد میانه‌رو بوده و در کنار علاقه‌ای که به سیاست، اقتصاد سیاسی و ترجیحات ذهنی و رفتاری دولت‌ها نشان داده، «سیاست زده» و «سیاست باز» نبوده است. یکبار در جمع همکارانم در هیات نمایندگان اتاق تهران گفتم «میانه‌رو باشید «مثل دنیای اقتصاد» تا دوام و بقا داشته باشید و حرف شما شنیده شود» و هنوز هم به این جمله اعتقاد دارم.

در محتوی هم می‌توان به تقدیر از ثبات ودوام مشی «دنیای اقتصاد» پرداخت. دنیای اقتصاد در محتوی هم روزنامه‌ای است میانه‌رو که تاریخ اقتصادی ما را مدون می‌کند. امکان تحلیل سری‌های زمانی و داده‌های آماری رسمی و غیر‌رسمی را برای ما فراهم ‌می‌آورد و مهم‌تر از همه اینکه به ما دیدگاه می‌دهد و این دیدگاه، رادیکال و تند و تیز نیست و عقلانیت را تجویز می‌کند. برای تحلیلگران، داده های آماری اقتصاد، مهم‌ترین سرمایه به شمارمی روند. درسایه افشای عادلانه اطلاعات است که سرمایه‌گذاری دربسترمناسب شکل می‌گیرد. واقعیت این است که رشد و اعتلای یک کشور توسعه یافته یا در حال توسعه، بدون استفاده از اطلاعات و کاربردهای آن، ممکن به نظر نمی‌رسد و اصولا «توسعه» و «اطلاعات» نمی‌توانند دو مقوله جدا از یکدیگر محسوب شوند. برای آنها که فعالیت اقتصادی می‌کنند، خیلی مهم است که به اطلاعات موثق وادامه دار دست پیدا کنند. اگر زمانی انسان، ماده و انرژی را دو عامل اساسی برای بقا و پیش رفت می‌دانست، اکنون عامل دیگری، یعنی اطلاعات هم به یکی از مهم‌ترین عوامل بقا وزندگی انسان تبدیل شده است. این روزها ناگزیریم این اصل بدیهی را بپذیریم که در دنیای رقابتی کنونی، اطلاعات نوعی «قدرت» است. باید بپذیریم که دنیای پیش رفته ما، رشد و تعالی‌اش را مرهون گسترش روزافزون اطلاعات است و برتری جهان پیشرفته بر دیگر کشورها، بیش از آنکه اقتصادی یا نظامی باشد، اطلاعاتی است. با این حال دستگاه های اقتصادی واطلاع رسانی این روزها با یک تناقض مواجه هستند. تناقضی که گاه سیاست‌گذار را در معرض تصمیم‌های اشتباه می‌گیرد. نهادهای دولتی این روزها به بهانه فشارهای بین‌المللی از انتشار آمارهای اقتصادی سر باز می‌زنند. دو ملاحظه دراین سیاست وجود دارد. ملاحظه اول این است که می‌گویند انتشار آمارهای واقعی از وضعیت شاخص‌ها، موجب سوء‌استفاده دشمنان می‌شود به این ترتیب راه را بر انتشار عادلانه اطلاعات می‌بندند و بر رسانه‌ها خرده می‌گیرند که چرا آمارها را منتشر می‌کنید. ملاحظه دوم این است که جریان اطلاعات آزادانه صورت گیرد. در ملاحظه اول، سیگنال غلط به سرمایه‌گذاران داده می‌شود به این دلیل که وقتی اطلاعات را منتشر نمی‌کنند، در مقابل می‌گویند وضع خوب است، ذخایر در بهترین سطح است و همه چیز آرام است، اما شاید این‌گونه نباشد و فعال اقتصادی با اطلاعات مبهم و احتمالا نادرست دست به سرمایه‌گذاری می‌زند، اما بعدها متوجه می‌شود که مبنای فعالیتش نادرست بوده است.

در ملاحظه دوم، کشورهای درگیر از آمارهای اقتصادی استفاده می‌کنند تا به جمهوری اسلامی ایران ضربه بزنند. اکنون سخن این است که در نظر گرفتن کدام ملاحظه برای کشور مفید است؟

آنچه به آن اشاره کردم، پرسشی است که می‌تواند دستمایه تحقیقات و پژوهش‌های زیادی باشد. اما واقعیت این است که در کشورهای پیش رفته اهتمام زیادی برای افشای عادلانه اطلاعات اقتصادی صورت گرفته و در سایه اتخاذ سیاست‌های صحیح، دسترسی فعالان اقتصادی به اطلاعات، رویه‌ای یکسان یافته است.

اطلاعات، کلید اصلی فعالیت اقتصادی است، اما متاسفانه در جامعه ما، عدالت اطلاعاتی جاری نیست و افراد برای دریافت اطلاعات اقتصادی با تبعیض مواجه می‌شوند.

ایران جزو معدود کشورهایی است که هنوز موفق به ایجاد بسترمناسب برای افشای عادلانه اطلاعات نشده و فعالان اقتصادی‌اش هنوز برای دریافت اطلاعات اولیه، دچار زحمت فروان می‌شوند. به طور مثال هنوز فعالان بازار سرمایه برای دریافت اطلاعات مالی شرکت‌ها با مشکلات فروان مواجه هستند. یا دولت بدون اطلاع قبلی در جدول تعرفه واردات کالاها تغییرات گسترده ایجاد می‌کند وهمین موضوع باعث سود برخی بازرگانان وزیان برخی دیگر می‌شود. نمونه‌هایی از این دست زیاد است و البته دولت‌ها هیچ‌گاه برای حل این مشکل جدی، گامی اساسی برنداشته‌اند.

به هر حال این روزها آسمان اقتصاد ایران، آبی آبی نیست. قانون آسمان آبی هم نداریم و اگر داریم، برای اجرایش، کمر همت نبسته‌ایم. عدالت اطلاعاتی هم جدی گرفته نمی‌شود و اصولا نسبت به قانون افشای اطلاعات هم کم‌توجهی صورت می‌گیرد، اما «دنیای اقتصاد» را داریم. خورشیدی آبی برای نور تاباندن به تاریکی اذهان. امیدوارم صدسالگی‌اش را ببینم.