اخبار آرشیو روزنامه روزنامه شماره ۶۶۳۰

درحالی‌که موجودی سرمایه کل اقتصاد ایران طی یک دهه بیش از ۲۰درصد افزایش یافته، موجودی سرمایه بخش نفت و گاز نزدیک به ۳۰درصد کاهش یافته است؛ این افول سرمایه‌گذاری، از ضعف تخصیص منابع، رابطه مالی ناپایدار دولت و شرکت ملی نفت، تحریم‌ها و فرسایش سرمایه در پربازده‌ترین بخش اقتصاد حکایت دارد.

تشدید ناترازی گاز، صنایع انرژی‌بر را در آستانه زمستانی دشوار قرار داده است. رشد مصرف، افت سرمایه‌گذاری، فرسودگی زیرساخت‌ها و محدودیت ظرفیت ذخیره‌سازی، شکاف میان عرضه و تقاضا را عمیق‌تر کرده‌ است. کارشناسان هشدار می‌دهند تداوم این وضعیت می‌تواند محدودیت خوراک و سوخت، کاهش تولید و افت صادرات را به دنبال داشته باشد. فعالان این حوزه، ریشه بحران را در ضعف حکمرانی انرژی، قیمت‌گذاری نامناسب و تاخیر در سرمایه‌گذاری، به‌ویژه در پروژه فشارافزایی پارس جنوبی می‌دانند. بخش خصوصی نیز نسبت به تکرار سیاست محدودسازی واحدهای تولیدی هشدار می‌دهد و تامین به‌موقع سوخت جایگزین را ضروری می‌داند. از سوی دیگر، کاهش سوخت‌رسانی به نیروگاه‌ها می‌تواند تولید برق را کاهش دهد و فشار مضاعفی بر بنگاه‌ها وارد کند. صاحب‌نظران تاکید دارند اصلاح الگوی مصرف به‌تنهایی کافی نیست و توسعه میادین، افزایش ذخیره‌سازی، تنوع‌بخشی به سبد سوخت و واردات فصلی باید همزمان دنبال شود تا تولید و صادرات بیش از این آسیب نبیند.

شامگاه ۲۱مرداد، اعلام ناگهانی عرضه بنزین با نرخ ۸۷هزار و ۲۰۰تومان در کرمان و توقف آن تنها چند ساعت بعد، بار دیگر مساله بنزین را به یکی از حساس‌ترین موضوعات اقتصادی و اجتماعی کشور تبدیل کرد؛ اتفاقی که در کنار تاکید دولت بر ضرورت اطلاع‌رسانی پیش از اجرای هر سیاست جدید، پرسش‌هایی جدی درباره نحوه مدیریت ناترازی سوخت و هماهنگی دستگاه‌های تصمیم‌گیر ایجاد کرده است. ماجرای کرمان اگرچه متوقف شد، اما مساله‌ای که زمینه‌ساز آن بود همچنان پابرجاست: مصرف روزانه ۱۳۵‌میلیون لیتر بنزین، درحالی‌که تولید پالایشگاهی حدود ۱۱۲‌میلیون لیتر و تولید بنزین از محصولات پتروشیمی ۹‌میلیون لیتر در روز برآورد می‌شود؛ بخشی از این کسری نیز با برداشت از ذخایر راهبردی تامین می‌شود. در چنین شرایطی، دولت سه سناریو برای مدیریت ناترازی در دست بررسی دارد؛ سناریوهایی که هنوز هیچ‌کدام به مصوبه نهایی تبدیل نشده‌اند. گزینه نخست، عرضه بنزین متناسب با تولید داخلی است که می‌تواند مصرف ذخایر و وابستگی خارجی را کاهش دهد، اما خطر تشکیل صف و نابرابری در دسترسی را به همراه دارد. گزینه دوم، حفظ سهمیه موجود و عرضه مصرف مازاد با نرخ غیر یارانه‌ای و متناسب با هزینه تامین یا واردات است؛ مدلی که می‌تواند مصرف را کنترل کند، اما نیازمند طراحی دقیق سهمیه و سازوکارهای حمایتی است. گزینه سوم، بازطراحی شیوه توزیع یارانه است؛ به‌گونه‌ای‌که بخشی از بنزین به حمل‌ونقل عمومی بر اساس پیمایش اختصاص یابد و بخش دیگر میان همه مردم توزیع شود. وجه مشترک هر سه گزینه آن است که ناترازی بنزین دیگر صرفا مساله تولید نیست؛ مساله اصلی، نحوه توزیع هزینه کمبود میان دولت، مصرف‌کننده و اقتصاد کشور است. تجربه کرمان نشان داد که هر تصمیم قیمتی، اگر بدون طراحی دقیق، هماهنگی نهادی و اقناع اجتماعی اتخاذ شود، می‌تواند پیش از آنکه راه‌حل ناترازی باشد، به بحرانی تازه برای جامعه تبدیل شود.

شاخص کل بورس در معاملات هفته گذشته با رشد ۶.۱درصدی از مرز ۵.۷میلیون واحد عبور کرد و با ثبت سومین هفته صعودی متوالی، بازدهی خود از ابتدای سال را به ۵۴درصد رساند. شاخص هموزن نیز با چهارمین هفته سبز متوالی، بازدهی ۶۸درصدی را ثبت کرد.

قدرت وام خرید مسکن به پایین‌ترین میزان ۳۳سال گذشته رسید.  بررسی‌های «دنیای‌اقتصاد» درباره ریشه ناکارآمدی تاریخی تسهیلات صاحب‌خانه شدن نشان می‌دهد، «وام‌های تکلیفی، نرخ سود دستوری و جهش‌های مکرر قیمت مسکن در ۱.۵دهه اخیر» باعث شده پل جهانی بین «درآمد آینده» و «خانه‌اول» در ایران قطع شود. بازسازی این پل با ۷روش امکان‌پذیر است.

برای شمار زیادی از کشورها، فقر وضع طبیعی زندگی بود. نسل‌ها می‌آمدند و می‌رفتند، حکومت‌ها شکل می‌گرفتند و فرو می‌پاشیدند، امپراتوری‌ها سرزمین‌های تازه‌ای را فتح می‌کردند و تجارت میان قاره‌ها گسترش می‌یافت اما زندگی مادی اکثریت مردم تغییر چندانی نمی‌کرد. افزایش تولید اغلب با افزایش جمعیت خنثی می‌شد و درآمد سرانه برای دوره‌های طولانی در سطحی پایین باقی می‌ماند. آنچه این الگوی چندهزارساله را شکست، رشد اقتصاد بر پایه تولید صنعتی بود. تحولی که از حدود دو قرن پیش شتاب گرفت و بخش بزرگی از جهان را چنان ثروتمند کرد که سطح زندگی امروز حتی برای بسیاری از مردم عادی، با زندگی ثروتمندترین انسان‌های چند قرن پیش قابل مقایسه نیست. مارک کویاما و جرد روبین نقطه عزیمت کتاب «جهان چگونه ثروتمند شد؟» را همین معمای بزرگ قرار داده‌اند. اینکه چه اتفاقی افتاد که بشر سرانجام توانست از چرخه تاریخی فقر خارج شود؟ و اگر راه ثروتمندشدن پیدا شد، چرا همه ملت‌ها نتوانستند آن را طی کنند؟