دو ریسک کلیدی در دل اورهسازان
دنیای اقتصاد -عباس بیات : اوره از جمله مواد شیمیایی بسیار حیاتی در زندگی انسانهاست. تمامی محصولات کشاورزی که به دست مردم می‌رسد وابسته به اوره است. با توجه به اهمیت زیاد اوره در بهای تمام‌شده اقلام غذایی برداشت‌شده از زمین کشاورزی که به دست مردم می‌رسد، اوره همواره مورد توجه دولت است و این نهاد حساسیت زیادی نسبت به آن دارد. این موضوع یکی از ریسکهای مهم این صنعت است و موجب می‌شود دولت با قیمت بسیار اندکی اوره را برای کشاورزان از اورهسازان تهیه کند. اورهسازان موظفند ۳۰درصد از تولیدات خود را به جهاد کشاورزی تحویل دهند، اما دولت تا سال گذشته حتی مطالبات این صنعت را جزو بدهی خود محسوب نمیکرد. از طرفی با توجه به انرژی‌محور بودن این صنعت، در صورت حذف سوبسید انرژی اورهسازان و تخصیص نیافتن برق و گاز ارزان، این شرکت‌ها نمیتوانند هزینه متحمل‌شده را به مصرف‌کننده منتقل کنند؛ چرا که نرخ‌های آنها جهانی است. بر این اساس می‌‌‌توان حساسیت دولت نسبت به اوره را در کنار ریسک قطعی یا گرانی انرژی به عنوان دو ریسک اساسی این صنعت برشمرد. با توجه به حجم عمده صادرات اورهسازان، قیمت جهانی اوره یکی از مولفههای مهم و تاثیرگذار بر سودآوری این صنعت است. طی سال ۱۴۰۱ رشد نرخ جهانی اوره موجب شد تا درآمد و سود خالص دلاری این صنعت به‌‌‌ترتیب جهش ۷۴ و ۱۷۰درصدی را تجربه کند. با این حال افت نرخ جهانی اوره در کنار قطعی مکرر گاز اورهسازان در سال‌جاری موجب شده تا مجموع فروش این صنعت طی ۱۰ماه سال جاری یک‌میلیارد و ۷۹۶میلیون دلار به ثبت برسد که در مقایسه با مدت مشابه سال قبل افت ۴۲درصدی را تجربه کرده است. این کاهش در سودآوری این صنعت نیز مشاهده می‌شود. متوسط سه‌حاشیه سود اورهسازان در پاییز امسال ۱۷درصد نسبت به پاییز سال قبل کاهش یافته است.
سود خالص دلاری اورهسازان در پاییز با افت ۱۳درصدی در مقایسه با میانگین فصلی به ۲۶۶میلیون دلار کاهش یافته است. با این تفاسیر اخیرا قیمت اوره جهانی رشد کرده و به ۳۴۷دلار در هر تن رسیده است. از طرف دیگر صحبت‌‌‌هایی مبنی بر تهاتر بدهی دولت به اوره‌سازها با خوراک گاز و سایر دارایی‌‌‌ها وجود دارد که اگر اتفاق بیفتد می‌‌‌تواند شرایط نمادهای گروه اوره را جذاب کند و در هفته‌‌‌های پیش‌رو موجب جذب سرمایه‌گذاران شود.
کاربردهای اوره در بخش صنعتی و کشاورزی
صنایع پتروشیمی و شیمیایی در همه صنایع و به‌طور کل در اقتصاد نقش اساسی ایفا می‌کنند و محصولات نهایی آنها کاربردهای متنوعی در زندگی انسان‌‌‌ها دارند. اوره و کودهای شیمیایی به‌عنوان بخشی از محصولات مهم این صنعت کاربرد فراوانی در تولید محصولات کشاورزی دارند. بیش از ۹۰درصد اوره تولیدی دنیا به‌عنوان کودهای شیمیایی حاوی نیتروژن استفاده می‌شود. اوره کود موردنیاز بیش از ۴۰درصد مواد غذایی دنیا را تامین می‌کند، همچنین به‌عنوان مکمل در خوراک دامداری‌‌‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. در بخش صنعتی از اوره برای تولید کریستال ملامین (ماده‌‌‌اولیه تولید ملامین)، پلاستیک، رزین‌‌‌های فرمالدهید، تولید چسب و در تولید ادبلو برای کاهش آلایندگی اگزوز خودرو استفاده می‌کنند. با توجه به وجود منابع بزرگ گاز، پتروشیمی‌‌‌های تولیدکننده اوره گوناگونی در ایران فعالیت می‌کنند. حدود ۴درصد از اوره جهان توسط هفت‌شرکت تولیدکننده اوره در ایران تامین می‌شود. از هفت شرکت اورهساز ایران، در حال حاضر سهام شش‌شرکت در بازار سرمایه مورد معامله قرار می‌گیرد. مجموع ارزش بازار شش اورهساز بورسی ۱۷۶هزار و ۷۲۲میلیارد تومان است که بزرگ‌ترین آنها «شپدیس» با ارزش ۸۹هزار میلیارد تومان است. اورهسازان بورسی جزو شرکت‌های با ارزش بازار محسوب می‌‌‌شوند و به‌طور متوسط دارای نسبت قیمت به سود هر سهم ۵.۱واحد هستند. پایین‌‌‌ترین نسبت قیمت به سود در حال حاضر مربوط به دو شرکت «شپدیس» و «شیراز» با ۴.۷واحد است که به‌‌‌معنای ارزندگی قیمت این دو شرکت است.
کاهش آهنگ رشد مقداری تولید و فروش
ارزیابی میزان تولیدات اورهسازان در بازه سالانه نشان می‌دهد که به‌طور متوسط هرسال ۸درصد به تولیدات این صنعت افزوده شده است. طی سال‌های گذشته روند تولیدات این صنعت کاهشی بوده، به‌‌‌طوری که مجموع تولیدات اورهسازان در سال گذشته همچون سال ۱۴۰۰ بوده است. با توجه به خاصیت دپو‌پذیری اوره، در کنار مقادیر تولید، مقادیر سالانه فروش نیز باید ارزیابی شود. بر این اساس وضعیت مقدار فروش این صنعت نشان می‌دهد که در بازه سالانه به‌طور متوسط ۸درصد به مقدار فروش اوره‌‌‌ای‌‌‌ها افزوده شده است. این مقدار در سال ۱۴۰۱ نسبت به ۱۴۰۰ افزایش ۶درصدی را تجربه کرده است. بنابراین می‌‌‌توان اذعان کرد که علت فقدان‌رشد تولید سال گذشته اورهسازان ذخیره بالای انبار شرکت‌ها بوده و آنها عمدتا از طریق موجودی کالا اوره را به فروش رسانده‌‌‌اند. البته بزرگ‌ترین اورهساز خاورمیانه یعنی شرکت «شپدیس» به دلیل محدودیت موجود در ذخیره انبار خود، بیش از ۲۰روز نمی‌‌‌تواند اوره را ذخیره کند، به همین دلیل عمدتا مقادیر تولید و فروش این شرکت در بازه زمانی مختلف یکسان است.
میزان تولید و فروش اورهسازان در سال‌جاری نشان می‌دهد که عملکرد چندان خوبی را به ثبت نرساندند. بر این اساس مجموع مقدار تولید این صنعت در ۱۰ماه امسال ۱۰میلیون و ۵۲۶هزار تن بوده که در قیاس با مدت مشابه سال قبل ۴درصد افزایش یافته است. در بازه مذکور جمع مقدار فروش اورهسازان ۶میلیون و ۱۵۹هزار به ثبت رسیده که در مقایسه با ۱۰ماه آغازین سال گذشته تنها ۲درصد افزایش را تجربه کرده است. عمده‌‌‌ترین عامل کاهش آهنگ رشد تولید و فروش این صنعت را می‌‌‌توان قطعی گاز این صنعت در فصل زمستان و کاهش نرخ جهانی اوره دانست که موجب شده تا انگیزه تولید کاهش یابد. با این حال «شلرد» موفق شده است در سال‌جاری بیشترین میزان رشد مقداری تولید و فروش را به ثبت برساند. براین اساس مجموع مقدار تولید و فروش «شلرد» طی سال‌جاری به‌‌‌ترتیب ۲۱ و ۳۷درصد نسبت به مدت مشابه سال قبل افزایش یافته است.
تقلیل درآمد و سود دلاری با افت نرخ جهانی
با توجه به وجود تورم در کشور، بهتر است برای ارزیابی وضعیت تمامی صنایع بورسی به فروش و سودآوری دلاری آنها توجه شود. مبنای ارزش‌گذاری دلاری صنعت اوره، دلار نیما بوده است. بر این اساس میزان فروش دلاری این صنعت در سال‌جاری با افت چشمگیری همراه بوده و درآمد این صنعت در ۱۰ماهه امسال یک‌میلیارد و ۷۹۶میلیون دلار به ثبت رسیده که در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته بیش از ۴۰درصد کاهش یافته است. بالاترین میزان افت درآمد در سال‌جاری مربوط به شرکت «شپدیس» بوده که طی ۱۰ماه امسال با افت ۵۰درصدی درآمد همراه بوده است. عامل کلیدی در تقلیل درآمد این صنعت به افت جهانی نرخ فروش اوره بازمی‌گردد. بر این اساس متوسط نرخ فروش دلاری محصول اصلی شرکت‌های اورهساز در ۱۰ماه امسال افت ۳۲درصدی را نسبت به ۱۴۰۱ تجربه کرده است. در دی‌ماه سال‌جاری تنها شرکت «شپدیس» توانسته است محصول اصلی خود یعنی اوره گرانول فله را با ۷درصد افزایش نسبت به متوسط ۱۴۰۲ به فروش برساند و مابقی شرکت‌ها با کاهش نرخ همراه شده‌‌‌اند. شرکت «شاروم» که بیش از ۷۰درصد درآمد خود را از محل فروش سولفات پتاسیم (کود مخصوص میوه) کسب می‌کند در بازه زمانی مختلف کمترین افت دلاری نرخ فروش را تجربه کرده است. بر این اساس در سال‌جاری نرخ فروش این شرکت بدون تغییر در قیمت یک‌هزار و ۸۶دلار به ازای هر تن باقی مانده است. این موضوع عاملی بوده تا درآمد دلاری «شاروم» برخلاف دیگر اورهسازان طی سال‌جاری با رشد ۲۸درصدی نسبت به ۱۰ماه آغازین سال گذشته همراه باشد.
وضعیت سودآوری اورهسازان نیز همچون فروش آنها در سال‌جاری ضعیف بوده است. سود خالص دلاری این صنعت در سال ۱۴۰۱، یک‌میلیارد و ۸۵۲میلیون دلار به ثبت رسیده که در مقایسه با متوسط سالانه حدود ۱۷۰درصد جهش یافته و بیشترین میزان سود خالص را طی ۱۲سال اخیر به ثبت رسانده است. با این حال در سال‌جاری برخلاف ۱۴۰۱، افت سود دلاری در این صنعت رقم خورده است. طی پاییز امسال مجموع سود خالص اورهسازان ۲۶۶میلیون و ۱۷۱هزار دلار به ثبت رسیده که در قیاس با متوسط فصلی افت ۱۳درصدی را به ثبت رسانده است.
مسیر متفاوت «شاروم» از اورهسازان
وضعیت درآمدی صنعت اوره نشان می‌دهد که به‌طور متوسط در ۱۲سال اخیر هر سال ۵۱درصد به درآمد حاصل از فروش این شرکت افزوده شده است. روند درآمدی این صنعت همواره افزایشی بوده و در سال ۱۴۰۱ با ثبت مجموع فروش ۸۹هزار و ۲۲۵میلیارد تومانی رشد ۹۵درصدی در فروش این صنعت رقم خورده است. عمده‌‌‌ترین عامل جهش درآمدی سال گذشته این صنعت با توجه به تغییر اندک مقادیر تولید و فروش آن به بحث افزایش بالای نرخ جهانی اوره بازمی‌گردد. با وجود این طی سال‌جاری عملکرد درآمدی این صنعت دور از انتظار بوده و می‌‌‌توان گفت یکی از بدترین سال‌ها برای اورهسازان رقم خورده است. بر این اساس مجموع فروش این صنعت طی ۱۰ماه امسال ۶۸هزار و ۱۲۷میلیارد تومان به ثبت رسیده که در قیاس با مدت مشابه سال قبل ۱۷درصد کاهش یافته است. عامل اصلی در کاهش درآمد بالای این صنعت به شرکت «شپدیس» بازمی‌گردد. شرکت یادشده در سال‌جاری افت درآمد ۲۸درصدی را تجربه کرده و با توجه به اهمیت این شرکت در صنعت اوره، مجموع فروش کل صنعت تحت‌‌‌الشعاع قرار گرفته است. در میان اورهسازان بورسی «شاروم» با ثبت درآمد یک‌هزار و ۴۶۸میلیارد تومانی طی ۱۰ماه سال جاری موفق به رشد ۸۳درصدی درآمد خود شده است. عامل اصلی جهش درآمدی «شاروم» به رشد بالای مقداری فروش این شرکت در سال‌جاری بازمی‌گردد. بر این اساس در دی‌ماه مجموع مقدار فروش شرکت یادشده ۵۶هزار و ۹۰۰تن بوده که در قیاس با دی‌ماه سال قبل بیش از ۲۴۰درصد جهش یافته است.
سبقت سودآوری «کرماشا»
از آنجا که شرکت‌های اورهساز بخش عمده درآمد خود را از محل صادرات کسب می‌کنند، حاشیه سود آنها به نرخ جهانی اوره وابسته است. بر این اساس در سال ۱۴۰۱ که نرخ اوره جهانی افزایش خوبی را تجربه کرد عمده اورهسازان حاشیه سودهای بالایی را به ثبت رساندند. بر این اساس متوسط سه حاشیه سود ناخالص، عملیاتی و خالص این صنعت در سال گذشته به‌‌‌ترتیب ۵۸، ۵۴ و ۵۶درصد به ثبت رسیده که در مقایسه با متوسط ۱۲ساله میانگین رشد ۹درصدی را تجربه کرده است. بررسی فصلی حاشیه سود اورهسازان نشان می‌دهد که در سال‌جاری برخلاف سال گذشته وضعیت چندان خوبی را تجربه نکرده‌‌‌اند. بر این اساس متوسط سه متغیر سودآوری این صنعت در پاییز امسال ۴۹درصد به ثبت رسیده که در قیاس با پاییز سال قبل و متوسط فصلی به‌‌‌ترتیب افت ۱۷ و ۸درصدی را تجربه کرده است. شرکت «کرماشا» در بازه سالانه و فصلی نسبت به دیگر شرکت‌های اورهساز بورسی عملکرد خوبی را از خود به نمایش گذاشته است. بر این اساس متوسط متغیرهای سودآوری این شرکت در سال ۱۴۰۱ و پاییز امسال به‌‌‌ترتیب ۶۶ و ۵۴درصد به ثبت رسیده است.
