اندر احوالات روغنیهای بورس
ندا کریمی تحلیلگر بازار سرمایه
روغن خوراکی یکی از اجزای اصلی تغذیه مردم در جهان است و ۱۵درصد انرژی بدن از روغن تامین می‌شود. هر گرم روغن حدود ۹ کالری انرژی دارد که ۲برابر کربوهیدرات است و در نتیجه روغن نباتی و صنایع روغن نباتی جایگاه ویژه‌ای در صنایع غذایی دارند. در ایران نیز صنایع روغن‌کشی و تصفیه روغن از جمله صنایع بااهمیت است، زیرا بخش بزرگی از محصولات کشاورزی ورودی این صنعت است و خروجی آن علاوه بر بخش خوراکی در صنایع مختلف غذایی کاربرد دارد. علاوه بر این در صنایع آرایشی و بهداشتی نیز کاربردهای فراوان دارد. در عین حال از پسماند آن در صنایع دامی استفاده می‌شود. رایج‌ترین روغن‌های گیاهی شامل پالم، سویا، کانولا و آفتابگردان است.
روند قیمت روغن‌های خوراکی در جهان حاکی از روند صعودی در ۲ سال اخیر است. پس از کاهش در اوایل دهه ۲۰۱۰ شاهد ثبات در میانه‌های آن دهه بودیم و سال‌های اخیر روند صعودی داشته است. همچنین بررسی روند روغن آفتابگردان با اوره حاکی از همبستگی بالای این دو محصول است که می‌تواند ناشی از علت و معلول دو طرفه باشد. به این معنا که افزایش تقاضا برای روغن‌های خوراکی سبب افزایش تقاضا برای تولید و افزایش تقاضا برای کودهای شیمیایی برای افزایش توان تولید در مزارع است. در مقابل افزایش قیمت اوره می‌تواند از سمت بهای تمام شده سبب افزایش بهای تمام شده تولید دانه‌های روغنی شده و به تبع آن افزایش قیمت در روغن‌های خوراکی را شاهد باشیم. ارزش بازار جهانی روغن‌های خوراکی حدود ۱۰۰میلیارد دلار برآورد می‌شود و انتظار می‌رود این بازار سالانه رشد ۶/ ۱ درصدی داشته باشد. بازار روغن خوراکی در ایران بین ۸/ ۱ تا ۲میلیون تن در سال برآورد می‌شود. با این حال ظرفیت نصب شده در ۴۶ کارخانه فعال در این صنعت تا سه برابر نیاز کشور است. این موضوع اهمیت برند و شبکه پخش مویرگی را در فروش بیش از پیش نمایان می‌کند. حدود ۵ تا۱۰درصد روغن خام موردنیاز کشور از دانه‌های روغنی داخلی استحصال می‌شود و الباقی آن از کشورهای مختلف از جمله مناطق جنوب شرق آسیا، آمریکای جنوبی و اروپای شرقی وارد می‌شود. به این ترتیب نرخ ارز تخصیصی برای واردات روغن خوراکی اهمیت بالایی برای شرکت‌ها و قیمت فروش محصولات آنها دارد.
با توجه به قرارگیری روغن در گروه کالاهای اساسی، قیمت‌گذاری آن تحت نظارت سازمان حمایت است.
تولیدکنندگان بورسی روغن خوراکی
سه شرکت اصلی تولیدکننده روغن خوراکی کشور در بورس تهران پذیرش شده‌اند که شامل شرکت صنعتی بهشهر (غبشهر)، مارگارین (غمارگ) و صنعت غذایی کورش (غکورش) هستند.
غبشهر: سرمایه این شرکت پس از تجدید ارزیابی از محل زمین‌ها به ۲۲ هزار میلیارد ریال افزایش یافته است. سهامدار عمده این شرکت مجموعه صافولا بهشهر با مالکیت ۸۰درصدی است که سرمایه‌گذار خارجی و متعلق به صافولا عربستان سعودی است. ظرفیت اسمی این شرکت ۵۰۰هزار تن و ظرفیت عملی آن حدود ۴۸۰هزار تن است. اما با توجه به شرایط رقابتی صنعت و همچنین محدودیت در دسترسی به ماده اولیه از طریق واردات و دشواری دریافت ارز ۴۲۰۰ تومانی تولید شرکت در سال مالی ۱۴۰۰ (منتهی به آذر) بدون لحاظ فعالیت کارمزدی بیش از ۴۱۰هزار تن بوده است و بیش از ۸۰درصد ظرفیت اسمی فعالیت داشته است. برندهای اصلی این شرکت شامل بهار و لادن است و عمده تمرکز شرکت بر محصولات مبتنی بر مصرف‌کننده نهایی (خانوار) است. عمده‌فروش شرکت از طریق شرکت‌های پخش مجموعه (طلوع پخش آفتاب) صورت می‌گیرد.
غمارگ: سرمایه این شرکت پس از تجدید ارزیابی از محل زمین‌ها به ۹۵۱۵میلیارد ریال افزایش یافته است. سهامدار عمده این شرکت مجموعه توسعه صنایع بهشهر (وبشهر) با مالکیت حدود ۷۰درصدی است. ظرفیت اسمی غمارگ ۲۷۰هزار تن و ظرفیت عملی آن ۱۸۶هزار تن است. اما با توجه به شرایط صنعت، تولید در سال مالی ۱۴۰۰ (منتهی به آذر) بدون لحاظ فروش کارمزدی بیش از ۱۳۰هزار تن بوده است و بیش از ۴۰درصد ظرفیت اسمی فعالیت داشته است. برند اصلی شرکت آفتاب است. شرکت علاوه بر محصولات مبتنی بر مصرف‌کننده نهایی، تولیدکننده محصولات بزرگ نیز است. عمده‌فروش شرکت به صورت B۲B و به شرکت‌هاست و بخشی فروش مویرگی از طریق شرکت همگروه (به پخش) صورت می‌گیرد.
غکورش: سرمایه این شرکت ۳هزار میلیارد ریال است و این شرکت تاکنون تجدید ارزیابی نداشته است. البته برخلاف «غبشهر» و «غمارگ» که به دلیل قدمت زیاد در محدوده شهری واقع هستند، واحدهای تولیدی این شرکت در شهرک‌های صنعتی در زنجان و اشتهارد واقع است. سهامدار عمده «غکورش»، شرکت گسترش صنایع بسته‌بندی کوروش با ۹۰درصد سهام است. ظرفیت اسمی شرکت برابر با ۴۰۷هزار تن و تولید ۶ماهه شرکت ۱۶۱هزار تن و تولید سال ۱۳۹۹ بیش از ۲۹۰هزار تن بوده است. همچنین در ۹ ماهه ۱۴۰۰، ۳۲۰ هزار تن و حدود ۸۰درصد ظرفیت اسمی فعالیت داشته است. شرکت دارای برندهای اویلا، فامیلا، کیمبال و سان‌تین است. عمده‌فروش شرکت از طریق شرکت‌های پخش مجموعه (گلرنگ پخش) صورت می‌گیرد.
وضعیت سودآوری روغنی‌‌ها
با توجه به چشم‌انداز حذف ارز ۴۲۰۰ تومانی، پیش‌بینی سود سال ۱۴۰۱ بر اساس ارز نیما و قیمت متوسط ۲۲۰هزار ریال به ازای هر دلار برآورد شده است. تولید و فروش مشابه دوره قبل و تولید و فروش شرکت «غکورش» در نیمه دوم سال ۱۴۰۰ برابر نیمه اول فرض شده است. همچنین حاشیه سود خالص بر اساس متوسط ۱۰ ساله فرض شده است و برای «غکورش» بر اساس متوسط ۳ساله لحاظ شده است.
بر اساس سودآوری ttm (یعنی سودآوری چهار فصل گذشته) نسبت قیمت به درآمد ۴ فصل اخیر«غبشهر» برابر با ۷/ ۱۵ و «غمارگ» برابر با ۲/ ۲۰ و «غکورش» برابر با ۱۲ است. با لحاظ مفروضات بیان شده در این بخش، سود شرکت‌های صنعت روغن خوراکی پتانسیل جهش بیش از دوبرابری را داراست. نسبت قیمت به درآمد فوروارد (آینده نگر) «غبشهر» برابر با ۵/ ۶ و «غمارگ» برابر با ۱/ ۱۰ و «غکورش» برابر با ۴/ ۶ واحد است. شرکت‌های «غبشهر» و «غکورش» ارزان‌ترین شرکت‌های صنعت به‌شمار می‌روند.
حاشیه سود روغنی‌‌ها
با توجه به سیاست قیمت‌گذاری روغن‌های خوراکی توسط سازمان حمایت از تولیدکننده و مصرف‌کننده که در نظر گرفتن حاشیه سود حدود ۱۷درصدی نسبت به بهای تمام شده است حاشیه سود شرکت‌ها عمدتا عدد پایینی نسبت به متوسط شرکت‌های بازار سرمایه است و حاشیه سود خالص در دوره‌های مختلف متفاوت بوده است. در شرکت غبشهر حاشیه سود خالص بین ۳ تا ۱۶درصد در نوسان بوده است. در مارگارین این عدد بین صفر تا ۱۱درصد نوسان داشته است.
در «غکورش» این نسبت بین ۲ تا ۲۲درصد نوسان داشته است البته در این نماد شاهد رشد حاشیه سود بوده‌ایم. در سال‌های نوسانات نرخ ارز از جمله سال‌های ۹۱ و ۹۲ شاهد رشد حاشیه سود در همه شرکت‌ها بوده‌ایم، این موضوع مجددا در سال‌های ۹۷ تا ۹۹ نیز تکرار شده است.
با این حال به نظر می‌رسد بازیگر صنعت در حال تغییر است. حاشیه سود شرکت غکورش رشد بیشتری نسبت به غبشهر داشته است و بخشی از آن ناشی از موقعیت رقابتی و زنجیره فروش این شرکت نسبت به رقیب دیگر خود است. در عین حال هر ۲شرکت در محدوده ۸۰درصد ظرفیت فعالیت می‌کنند که نسبت بالایی برای صنعت روغن خوراکی در کشور به شمار می‌رود و در عین حال سبب می‌شود که هزینه‌ها بهینه باشد.
