بازیگر پتروشیمی زیر نورافکن آماری

 یکی از مهم‌ترین طرح‌های توسعه پتروشیمی نوری، طرح شیرین‌سازی برش سنگین این شرکت است. اجرای این پروژه موجب می‌شود تا کیفیت گازوئیل تولیدی شرکت نوری افزایش یابد و در نتیجه علاوه بر حفظ بازار صادراتی، بتواند با نرخ بالاتری گازوئیل خود را به فروش رساند. از آنجا که مواد مستقیم بیش از ۹۵درصد بهای تمام شده پتروشیمی نوری را تشکیل می‌دهد، اختلاف اخیری که میان شرکت‌های پتروشیمی با واحدهای یوتیلیتی آنقدر بالا گرفت که موجب بستن نمادهای این صنعت شد. این اختلاف چند ساله بین پتروشیمی و یوتیلیتی کار را به دیوان محاسبات کشاند و در نهایت دیوان رای به ابطال نرخ تعیین شده توسط شورای رقابت داد. همین موضوع موجب شد تا سرانجام به نفع شرکت‌های پتروشیمی باشد. هنوز نرخ یوتیلیتی برای این شرکت‌ها ابلاغ نشده است اما هرچه باشد از نرخ تعیین شده شورای رقابت کمتر خواهد بود و همین موضوع موجب اتفاقات مثبت در واحدهای پتروشیمی خواهد شد.

پتروشیمی ۲۶ساله بورسی

پتروشیمی نوری به عنوان یکی از بزرگ‌ترین شرکت‌های تولیدکننده آروماتیک در جهان با ظرفیت اسمی سالانه ۴.۵ میلیون تن در سال ۱۳۷۷ به‌‌مدیریت شرکت ملی صنایع پتروشیمی در زمینی به مساحت ۶۱ هکتار به بهره‌‌برداری رسید. آروماتیک‌‌ها ترکیبات آلی هستند که دسته وسیعی از ترکیبات از جمله بنزن، تولوئن، ارتوزایلین، متازایلین و پارازایلین را تشکیل می‌دهند.  این ترکیبات خوراک اصلی تولید مواد واسط صنعت پتروشیمی برای تولید الیاف مصنوعی، رزین، مواد منفجره، آفت‌‌کش‌‌ها و مواد شوینده مورد استفاده قرار می‌‌گیرند. بر اساس تصویب هیات‌مدیره این شرکت از بهمن ماه سال ۹۲ پتروشیمی نوری به سهامی عام تبدیل و در بازار دوم بورس اوراق بهادار پذیرفته شد. صنعت محصولات شیمیایی بزرگ‌ترین صنعت بازار سرمایه محسوب می‌شود.  متنوع‌‌ترین سبد محصولات تولیدی در صنعت شیمیایی است. از میان پتروشیمی‌‌های ایران تنها چهار شرکت است که محصولات آروماتیک را تولید می‌کنند. این چهار شرکت عبارت است از: پتروشیمی‌‌ اصفهان، بندرامام، بوعلی و نوری. پتروشیمی نوری با ظرفیت اسمی ۱میلیون و ۳۵۰هزار تن محصول آروماتیک، بزرگ‌ترین آروماتیک‌‌ساز کشور است.

سبد متنوع محصولات نوری

علاوه بر محصولات آروماتیک، در ترکیب درآمدی پتروشیمی نوری محصول برش سنگین نیز قرار دارد که اتفاقا بیشترین سهم از درآمد این شرکت را در دوره‌‌های اخیر تشکیل داده است. در سال‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ برش سنگین سهم ۲۶ و ۳۶درصد در سبد درآمدی پتروشیمی نوری داشته است. برش سنگین در دمای ۹۰ تا ۲۰۰درجه به‌‌جوش می‌‌رسد. ساختار کربنی ۶ تا ۱۲کربنه برش سنگین برای تولید گازوئیل ۵۰۰ استفاده می‌شود.

پس از برش سنگین، رافینیت با سهم ۲۵درصدی در سال ۱۴۰۲ دومین سهم از درآمد پتروشیمی نوری را تشکیل داده است. رافینیت خوراک واحدهای پایین‌دستی پالایشگاه‌‌ها برای تولید پلی‌‌اتیلن و بنزین است. محصول اصلی دیگر پتروشیمی نوری برش سبک است که در حدود ۱۰درصد از درآمد این شرکت را تشکیل می‌دهد.

پس از آن پارازایلین، بنزن، نفتای سبک، ازتوزایلین و گاز مایع به‌‌ترتیب سهم ۹ تا ۱درصد از درآمد نوری را تشکیل می‌دهند. بر این اساس می‌توان گفت تنوع درآمدی این شرکت بسیار بالاست و همین موضوع موجب می‌شود تا ریسک کاهش درآمد یا سودآوری این شرکت به دلیل از بین رفتن بازار صادراتی یا کاهش نرخ جهانی یک محصول به حداقل برسد.

سهم بالای صادرات

ارزیابی ترکیب درآمد پتروشیمی نوری نشان می‌دهد که همواره بخش قابل‌توجهی از درآمد این شرکت از محل صادرات تامین می‌شود. مقاصد اصلی صادراتی پتروشیمی نوری در حال حاضر امارات، چین، تایوان، عمان، سنگاپور و هند است. بنابراین پتروشیمی نوری را می‌توان به عنوان یک شرکت صادرات‌محور در نظر گرفت. سهم صادرات در سبد درآمدی پتروشیمی نوری طی فصول گذشته متفاوت بوده است.  در برخی فصول سال همچون پاییز سال گذشته بیش از ۵۴درصد از درآمد پتروشیمی نوری از محل صادرات صورت گرفته است. با این حال سهم از درآمد صادرات این شرکت طی بهار و تابستان امسال به ۲۸ و ۲۳درصد تقلیل یافته است.

 برش سنگین با سهم ۲۰درصدی از صادرات پتروشیمی نوری، بیشترین سهم از صادرات این شرکت را طی دوره‌‌های اخیر تشکیل داده است. پس از آن رافینیت با سهم ۱۱درصد محصول دوم پرفروش صادراتی این شرکت است.

 نفتای سبک که طی دوره‌‌های گذشته ۵درصد از صادرات پتروشیمی نوری را تشکیل می‌دهد سومین محصول صادراتی این شرکت بورسی است. در بخش داخلی رافینیت با سهم ۱۸درصد حرف اول را در فروش نوری می‌‌زند. سهم محصول رافینیت در پرتفوی درآمدی نوری افزایش یافته و طی سال‌جاری به بیش از ۴۰درصد رسیده است. برش سبک در بخش داخلی با سهم ۱۴درصد دومین محصول پرفروش نوری محسوب می‌شود. پس از آن بنزن با سهم ۱۰درصد محصول پرفروش نوری محسوب می‌شود. نکته جالب آن است که محصول برش سنگین پتروشیمی نوری که در مجموع بیشترین سهم از درآمد این شرکت را ایجاد می‌کند در بخش داخل فروش بالایی ندارد و پنجمین محصول پرفروش داخلی محسوب می‌شود. بنابراین آن چیزی که برش سنگین را به محصول اصلی این شرکت بدل کرده است سهم صادرات بالای برش سنگین است.

سهم بیش از ۹۰درصدی مواد مستقیم

ارزیابی اجزای بهای تمام شده پتروشیمی نوری نشان می‌دهد که مواد مستقیم با ۹۵درصد بیشترین سهم از هزینه بهای تمام شده این شرکت را تشکیل می‌دهد. پس از آن سربار با سهم ۵درصد در جایگاه دوم هزینه‌‌های بهای تمام شده نوری قرار دارد. حقوق و دستمزد همواره سهم بسیار ناچیزی از بهای تمام شده پتروشیمی نوری را تشکیل می‌دهد و به‌طور تاریخی در حدود ۰.۲درصد از هزینه بهای این شرکت به بخش حقوق و دستمزد تعلق می‌گیرد. همان‌طور که مشاهده شد مواد مستقیم از اهمیت بسیار زیادی در شرکت نوری برخوردار است.

در بخش مواد مستقیم میعانات گازی با ۹۳درصد بیشترین سهم از ماده مصرفی پتروشیمی نوری را تشکیل می‌دهد. پس از آن بنزین پیرولیز که میانگین ۶درصد از ماده مستقیم مورداستفاده نوری را تشکیل می‌دهد رتبه دوم را دارد.

بنزن تولوئن و بنزین هریک با سهم یک‌درصد از دیگر ماده اولیه‌‌های مورداستفاده توسط پتروشیمی نوری هستند. نوری میعانات گازی یا نفتای خود را از پالایشگاه گاز پارس جنوبی دریافت می‌کند که سالانه بالغ بر ۴.۵میلیون تن مطابق با ظرفیت اسمی میعانات خریداری می‌کند.

بنزین پیرولیز به عنوان دومین ماده‌‌اولیه اصلی پتروشیمی نوری از پتروشیمی جم خریداری می‌شود که سالانه بالغ بر ۲۷۰هزار تن است. در بخش سربار بیشترین هزینه مرتبط با انرژی (آب، برق، گاز و سوخت) است که بیش از ۶۰درصد از هزینه سربار پتروشیمی نوری را تشکیل می‌دهد.

مرجع نرخ‌‌گذاری محصولات

از آنجا که سبد محصولات پتروشیمی نوری متنوع است، نرخ‌‌گذاری هریک از محصولات متفاوت است. دسته‌‌اول محصولات پتروشیمی نوری که به عنوان برش سبک شناخته می‌شود، شامل رافینیت، برش سبک، برش پنتان و گاز مایع است که نرخ‌‌گذاری آنها مرتبط با نرخ نفتاست.

 دسته دوم محصولات این پتروشیمی آروماتیک‌‌ها هستند که شامل پارازایلین، ارتوزایلین، مخلوط زایلین، آروماتیک‌‌های سنگین و بنزن است که نرخ آن برمبنای پارازایلین تعیین می‌شود. دسته سوم محصولات این شرکت که به عنوان برش سنگین شناخته می‌شود برمبنای نرخ گازوئیل تعیین می‌شود. دسته آخر محصولات پتروشیمی نوری سبد بنزین این شرکت است که شامل مخلوط رافینیت یا همان ریفرمیت است که بر اساس نرخ بنزین قیمت‌گذاری می‌شود.

سودسازترین محصولات

بررسی سودآوری پتروشیمی نوری نشان می‌دهد که طی ۲۰فصل گذشته محصول برش سنگین ۴۵درصد از سودآوری این شرکت را تشکیل داده است. پس از آن مخلوط رافینیت با سهم ۲۱درصدی در جایگاه دوم سودسازترین محصولات شرکت نوری قرار دارد.

 پارازایلین به عنوان محصول آروماتیک پتروشیمی نوری طی فصول گذشته سهم ۲۰درصد از سودآوری این شرکت را تشکیل داده است. البته درصدهای مذکور به‌طور میانگین برای فصول گذشته است. در بهار و تابستان سال‌جاری بیشترین میزان سودآوری پتروشیمی نوری مربوط به محصول مخلوط رافینیت بوده که ۶۰درصد از سودآوری نوری را تشکیل داده است.  بخش عمده رافینیت در بازار داخل به فروش می‌رسد که باتوجه به کاهش رونق صادراتی پتروشیمی نوری در سال‌جاری، سهم بیشتر سودآوری این شرکت طی دو فصل آغازین امسال مربوط به رافینیت بوده است.

زیرمجموعه ارزشمند نوری

یکی از زیرمجموعه‌‌های ارزشمند شرکت نوری، پتروشیمی هنگام است. این شرکت ظرفیت تولید ۷۵۰هزار تن آمونیاک و ۱میلیون و ۱۱۵هزار تن اوره را دارد که از سال ۹۹ با مزایده، از هلدینگ فارس به پتروشیمی نوری منتقل شد. یوتیلیتی موردنیاز پتروشیمی هنگام از طریق پتروشیمی دماوند تامین می‌شود. ۹۹درصد مالکیت این شرکت با پتروشیمی نوری است و در حال حاضر به مرحله تولید رسیده است. هزینه ساخت این پروژه در حدود ۳۷۲میلیون یورو بوده است.  از این میزان ۳۵.۲میلیون یورو تسهیلات ارزی و ۳.۴۶۸میلیارد تومان تسهیلات ریالی دریافت شده و مابقی از طریق سهامدار تامین شده است.  از طرفی پتروشیمی نوری در سال ۱۴۰۲ میزان ۲۰درصد از سهام پتروشیمی اروند را خریداری کرد. شرکت اروند تولیدکننده ۳۴۰هزار تن انواع PVC در سال است. پتروشیمی هرمز نیز از دیگر زیرمجموعه‌‌های پتروشیمی نوری است. نوری مالک بیش از ۶۰درصدی سهام پتروشیمی هرمز است. این شرکت در تولید الفین و پلی‌الفین فعالیت می‌کند و در سال ۱۴۰۵ به بهره‌‌برداری می‌‌رسد.

آخرین وضعیت طرح‌‌های توسعه

طرح شیرین‌سازی برش سنگین یک طرح توسعه بسیار مهم برای این شرکت است. محصولات برش سنگین که عمدتا صادراتی است، از طریق شیرین‌‌سازی، سطح گوگرد برش سنگین تا ۱۰پی‌پی‌ام کاهش می‌‌یابد.

 اجرای این پروژه به‌رغم احترام به محیط‌زیست موجب حفظ بازارهای صادراتی شرکت می‌شود و باتوجه به کیفیت بهتر گازوئیل صادراتی، قیمت فروش شرکت افزایش و در مجموع درآمد و سودآوری نوری افزایش می‌‌یابد.  برآورد هزینه ساخت این واحد ۴۷میلیون یورو است که تا پایان شهریور امسال ۳۰میلیون یورو برای این پروژه از طریق شرکت نوری هزینه شده است. پیشرفت فیزیکی شیرین‌سازی برش سنگین تا پایان شهریور ماه ۸۶درصد بوده است و بر اساس پیش‌بینی شرکت تا پایان سال‌جاری این طرح به بهره‌‌برداری خواهد رسید.

کاهش تولیدات در بازه فصلی

ارزیابی مقادیر تولید پتروشیمی نوری نشان می‌دهد که از سال ۹۰ متوسط در هر سال ۴میلیون و ۴۸۶هزار تن انواع محصولات توسط این شرکت به تولید رسیده است.

 ارزیابی روند تولیدات نشان می‌دهد که طی سال‌های گذشته میانگین ۲درصد به تولیدات پتروشیمی نوری افزوده شده است. در سال ۱۴۰۲ تناژ تولیدی پتروشیمی نوری به‌‌میزان ۴میلیون و ۳۷۰هزار تن به ثبت رسیده است. هر چند که مقدار تولیدات این شرکت در قیاس با متوسط سالانه افزایش یافته است، اما مقایسه تولیدات با سال ۱۴۰۱ نشان از نزول ۱۰درصدی مقادیر تولید پتروشیمی نوری است. در بازه فصلی طی فصول گذشته میانگین تناژ تولیدی شرکت نوری ۱میلیون و ۱۷۷هزار تن بوده است و در هر فصل میانگین ۲درصد به تولیدات این شرکت افزوده شده است. در تابستان امسال به‌رغم رشد خوب تولیدات پتروشیمی نوری در فصول گذشته، افت ۸درصدی در مقادیر تولید رقم خورده است.

نزول درآمدی

طی ۱۳سال گذشته میانگین در هر سال ۳۷درصد به درآمد فروش شرکت نوری افزوده شده است. با این وجود طی سال ۱۴۰۲ مجموع فروش این شرکت تنها ۱۲درصد رشد را تجربه کرده است که این به‌‌معنای نزول ۲۶درصدی درآمد شرکت نوری است. در بازه فصلی از بهار ۹۹ تا به الان متوسط در هر فصل ۱۹درصد به درآمد فروش پتروشیمی نوری افزوده شده است. با این حال طی بهار و تابستان امسال عملکرد این شرکت در رشد درآمدی ضعیف بوده و به‌‌ترتیب فروش آن ۳ و ۱۱درصد رشد یافته که از متوسط فصلی کمتر بوده است.

رشد متغیرهای سودآوری

در مقیاس سالانه پتروشیمی نوری موفق شده است ظرف ۱۳سال اخیر میانگین حاشیه سود ۱۳درصد به ثبت برساند. با این حال از آنجا که بخش عمده درآمد این شرکت ظرف سال‌های اخیر از محل صادرات بوده است، طی سال گذشته حاشیه سود این شرکت به‌رغم نزول متغیرهای تولید و درآمد، با افزایش همراه شده است. در سال ۱۴۰۲ حاشیه سود ناخالص، عملیاتی و خالص این شرکت به‌‌ترتیب ۲۴، ۱۷ و ۱۹درصد به ثبت رسیده که در مقایسه با متوسط سالانه ۷درصد افزایش یافته است. در مقیاس فصلی نیز وضعیت سودآوری شرکت نوری قابل قبول بوده است. طی ۱۸فصل گذشته حاشیه سود نوری به‌‌میزان ۱۹درصد به ثبت رسیده است. این در حالی است که طی بهار و تابستان امسال حاشیه سود نوری به ۲۰ و ۱۹درصد افزایش یافته است.