نگاهی به آمار تولید و مصرف سنگ‌آهن و فولاد ایران و جهان

تولید سال ۹۷ فولاد برابر با ۵۷/ ۲۴ میلیون تن با ظرفیت اسمی‌۹۴/ ۳۳ میلیون تن بوده، تولید فولاد کشور در سال ۹۸ برابر با ۳۴/ ۳۰ میلیون تن بود. همچنین پیش‌بینی تولید در سال ۹۹ نیز معادل ۳۴/ ۳۷ میلیون تن بوده است. برای دستیابی به تولید ۵۵ میلیون تن فولاد در افق چشم‌انداز، سالانه ۸/ ۱۵۵ میلیون تن برای واحدهای کنسانتره‌سازی و ۲/ ۱۳ میلیون تن برای واحدهای دانه­بندی و در مجموع ۱۶۸ میلیون تن سنگ‌آهن مورد نیاز است.

براساس پیش‌بینی طرح جامع فولاد کشور با نگاه به میزان ذخایر قطعی و مصرف فعلی سنگ‌آهن در واحد کنسانتره و دانه‌بندی، ذخایر کشف‌شده موجود، تنها پاسخگوی نیاز واحدهای پایین­دستی تا ۱۰ سال بعد از افق چشم‌انداز ۱۴۰۴ است؛ بنابراین صنعت آهن و فولاد کشور برای تداوم تولید ۵۵ میلیون تن فولاد در یک دوره ۲۰ ساله بعد از افق چشم‌انداز ۱۴۰۴ به حداقل ۵/ ۱ میلیارد تن ذخیره­ قطعی جدید سنگ‌آهن نیاز دارد. 

وضعیت تولید سنگ‌آهن و فولاد در جهان با شتاب بسیار کمتری نسبت به ایران در حال رشد است؛ به نحوی که مطابق آخرین برآوردها تولید جهانی سنگ‌آهن سالانه ۹/ ۰ درصد تا سال ۲۰۲۸ رشد خواهد کرد. در سال ۲۰۱۹، رشد تولید سنگ‌آهن جهانی برابر ۷/ ۴ درصد بوده است؛ حال آنکه در سال ۲۰۲۰ به دلیل مسائل عمدتا مرتبط با همه‌­گیری بیماری کووید-۱۹ شامل قرنطینه گسترده جهانی، تعطیلی پروژه­‌های زیرساختی، کاهش رشد تولید و تعطیلی معادن سنگ‌آهن به خصوص در کانادا، آفریقای جنوبی، پرو و هند این رشد به ۸/ ۰ درصد رسیده است. رشد تولید جهانی فولاد نیز به تاثیر از همه­‌گیری بیماری کووید-۱۹ در سال ۲۰۲۰ افت قابل توجهی داشته به‌نحوی که رشد تولید فولاد چین از ۷/ ۷ درصد در ۲۰۱۹ به ۶/ ۳درصد در ۲۰۲۰ رسیده است. 

با توجه به رشد تولید سالانه ۹/ ۰درصدی طی سال های ۲۰۰۹ تا ۲۰۱۸ ، Fitch forecast پیش‌بینی می‌کند تولید جهانی سنگ‌آهن از ۲۸۵۰ میلیون تن در سال ۲۰۱۹ به ۳۱۱۹ میلیون تن در سال ۲۰۲۸ خواهد رسید.

رشد عرضه در درجه اول تحت تاثیر هند و برزیل است، جایی که واله قرار است تولید خود را گسترش دهد تا تراز منفی عرضه ۸۰ میلیون تنی که تحت تاثیر شکستن سد معدن واله در برزیل رخ داد تا سال ۲۰۲۲ جبران شود. بر این اساس واله  همچنان در تولید جهانی پیشتازی خواهد کرد. از طرف دیگر، معدنکاران در چین که بالاتر از منحنی هزینه سنگ‌آهن فعالیت می‌کنند، به دلیل افت عیار سنگ معدن مجبور به کاهش تولید خواهند شد.

درسال ۲۰۱۹ به دلیل توفان ورونیکا و همچنین سایر مشکلات عملیاتی که بر تولید در معادن بزرگ تاثیر می‌گذاشت، Fitch پیش‌بینی‌های تولید سنگ‌آهن خود را برای استرالیا از ۶/ ۹۰۳ میلیون تن به ۸۸۲ میلیون تن کاهش داد.

تحلیلگران انتظار دارند تولید معدن آهن در استرالیا طی سال‌های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۸ فقط ۴/ ۰ درصد رشد داشته باشد که این مقدار در ۱۰ سال گذشته ۴/ ۱۰ درصد بوده است. در آوریل سال ۲۰۱۹، ریوتینتو با کاهش ۱۴ میلیونی تولید سنگ‌آهن رو‌به‌رو شد که این امر در نتیجه توفان ورونیکا و آتش‌سوزی در تاسیسات بندر Cape Lambert اتفاق افتاد که BHP به دنبال این اتفاق و تاثیرات توفان ورونیکا تولید سنگ‌آهن خود را در سال ۲۰۱۹ قطع کرد.

در ژوئن ۲۰۱۹ ، BHP از بازگشت به ظرفیت تولید کامل در عملیات سنگ‌آهن استرالیای غربی (WAIO) گزارش داد که منعکس‌کننده افزایش ۱۲ درصدی از مارس ۲۰۱۹ است.

Fitch پیش‌بینی می‌کند به دلیل هزینه‌های عملیاتی پایین و پروژه خط لوله جامد (Solid project pipeline) برزیل از تولید سنگ‌آهن با کیفیت بالا که به طور فزاینده مورد علاقه تولیدکنندگان فولاد چینی است، بهره‌مند خواهد شد.

بر اساس  پیش‌بینی صورت‌گرفته،  در سال ۲۰۱۹ تولید سنگ‌آهن برزیل به ۴۴۳ میلیون تن کاهش پیدا کرده، دوباره به رشد برگردد و تا سال ۲۰۲۸ به ۵۶۷ میلیون تن برسد که این میزان به طور متوسط ۵/ ۱ درصد رشد سالانه محسوب می‌شود.

شکستن سد Brumadinho باعث ایجاد جنجال‌های زیادی در مورد عملیات  واله شد. 

در برزیل معدن Brucutu پس از ۶ هفته بیکاری، مجددا شروع به کار کرد و پس از صدور رای دیگری از سوی دادگاه تعطیل و سرانجام در ماه ژوئن دوباره بازگشایی شد.

در جولای ۲۰۱۸ کمیسیون اروپا برای محافظت از بازار داخلی شروع اعمال سهمیه‌های تعرفه روی ۲۶ نوع محصول فولادی را اعلام کرد. در ژانویه‌ ۲۰۱۹، این محدودیت­ها تا جولای ۲۰۲۱ تمدید شدند. این سهمیه روی متوسط واردات سه سال گذشته به علاوه‌ ۵ درصد تعیین شده‌است. واردات بالاتر از این میزان مشمول تعرفه‌ ۲۵ درصدی خواهد شد. 

چین به تنهایی ۴۸ درصد فولاد جهانی را مصرف می‌کند؛ در حالی‌که کل آسیا ۶۸ درصد کل فولاد جهان را مصرف می‌کند؛ در آسیا (به جز چین)، تقاضای فولاد حدود ۴ درصد در ۲۰۱۸ افزایش پیدا کرد. هند یکی از سریع‌ترین بازارهای جهان از نظر رشد است. مصرف فولاد بالا احتمالا در دو سال آینده حفظ خواهد شد و با نرخ‌های سود پایین‌تر حفظ می‌شود. پروژه‌های عمرانی همچون جاده بهاراتمالا و طرح بزرگراه‌ها، برنامه بهبود تدارکات ساگالمالا، برقی‌کردن خطوط راه‌آهن، راهروهای حمل‌ونقل مخصوص (هایپرلوپ) و تولید ریل مترو نیز تقاضا را افزایش خواهد داد. 

مصرف فولاد در ترکیه در مجموع در سال ۲۰۱۸، سی میلیون تن بود. این کشور یک تولیدکننده اصلی فولاد است، که ۲۰ درصد تجارت بین منطقه‌ای را در قراضه‌های آهن دارد. افزایش شدید نرخ‌های سود در نیمه‌ دوم سال ۲۰۱۸ یک ضربه اساسی به صنعت ساخت‌وساز وارد و تقاضا را در ۲۰۲۰-۲۰۱۹ سرکوب کرد. تولید فولاد ترکیه در فاصله ژانویه-فوریه ۲۰۱۹ به صورت سالانه ۱۶ درصد افت داشت؛ چون تعدادی از کارخانه‌های فولاد به خاطر کمبود تقاضا بسته شدند. این وضعیت احتمالا به خاطر توقف پرو‌ژه‌های سرمایه‌ای و پروژه‌های کنونی که از قبل توسط دولت شروع شده‌اند، باعث ضربه زدن به تقاضای فولاد می‌شود، بدتر خواهد شد. 

مطابق تخمین‌های اولیه، مصرف فولاد آمریکای شمالی در ۲۰۱۸،به میزان ۴ درصد افزایش یافت. افزایش مصرف با یک تشدید در بخش انرژی، افزایش در سرمایه‌گذاری مالی و مصرف بالای مصرف‌کننده تقویت شد. در آمریکای شمالی انتظار می‌رود که فروش‌ خودرو کاهش پیدا کرده و نرخ‌های بهره بالاتر فعالیت را در ساخت‌وساز مسکونی و غیرمسکونی متوقف خواهد کرد.  این روندها با افزایش آثار منفی کرونا بدتر هم شد.

در شروع ۲۰۱۹، اکثریت کارشناسان کاهشی در قیمت‌های فولاد، سنگ‌آهن و زغال‌سنگ پیش‌بینی می‌کردند. با این‌حال، در اواخر ژانویه، یک سد در معدن والز کورگو دو فجائو در جنوب برزیل شکست، که بیش از ۲۰۰ نفر را کشت و باعث بسته‌شدن سدهای رودخانه‌ بالادست شد. همچنین قانونگذاران، عملیات معدن بروکوتو در جنوب شرق برزیل که دارای ظرفیت سالانه ۳۰ میلیون تن بود، را متوقف کردند تا بازرسی‌هایی را انجام دهند. پس از اینکه واله یک رویداد فورس ماژور اعلام کرد، قیمت سنگ‌آهن حدود ۹۰ درصد افزایش یافت.  

وضعیت بازار ضایعات آهنی عمدتا به روابط تجاری بین آمریکا و ترکیه وابسته است، که بزرگ‌ترین صادرکنندگان و واردکنندگان آهن و ضایعات آهنی هستند. واردات ضایعات آهنی ترکیه ۵/ ۱ درصد افت کرد و به ۷/ ۲۰ میلیون تن در سال رسید. اما ارزش واردات به ۱/ ۷ میلیارد دلار رسید که ۳/ ۱۶ افزایش داشت. آمریکا نیز یک مصرف‌کننده عمده ضایعات است، و برخلاف ترکیه، وارداتش را به بیش از ۵ میلیون تن افزایش داده‌است، که یک رکورد تاریخی برای کشور است.