زلزله، کابوس شب و روز
مهدی زارع
کتاب «زلزله، پس از آنکه زمین میلرزد» نوشته سوزان ایی.هاف و راجر جی، بیلهام صرفا به بیان علم و نگاه علمی به مساله زلزله اکتفا نکرده، بلکه در متن، بر حسب مورد به بیان تاریخچه و ارائه بحث علمی در قالبی داستانگونه اقدام کرده است. در میان نویسندگان کتاب، پروفسور راجر بیلهام از معروفترین دانشمندان شناختهشده کنونی دنیا در زمینه علم زلزلهشناسی است. هر دو نویسنده کتاب علاوه بر تخصص و پژوهش در زمینه کار علم زلزلهشناسی، در زمینه تهیه مطالب علمی برای عموم مردم (در برنامههای رسانههای نوشتاری و همچنین رادیو و تلویزیون) سابقه زیادی داشته و با مقوله رسانه و همگانی کردن و ترویج علم آشنا و صاحب سبک و تخصص هستند.
البته اشارات تاریخی و تشریح رویدادهای زلزلههای تاریخی تاثیرگذار (از دیدگاههای زلزلهشناسی و حتی اجتماعی) نظیر زلزلههای یکم نوامبر ۱۷۵۵ لیسبون پرتغال و آوریل ۱۹۰۶ سان فرانسیسکو از مزیتهای این کتاب است. کتاب در اساس در ۱۴ فصل تنظیم شده است. مترجمان با مشورت با ناشر به این نتیجه رسیدند که برخی فصلها از جمله فصول (چهار، شش و نه) بهدلیل تمرکز خاص روی لرزهخیزی و زلزلههای آمریکای مرکزی و شمالی و ناحیه کارائیب و بحث تفصیلی روی این مناطق از نظر مخاطب ایرانی و فارسیزبان در این حد توضیحات در سه فصل اولویت و جذابیت ندارند، ولی خلاصهای از تاریخچه لرزهخیزی و آمار زلزلههای مهم جهان و زلزلههای ایران در یک فصل بهعنوان فصل آخر (که اکنون بهعنوان فصل دوازدهم در پایان کتاب قرار گرفته است) آمده است. بنابراین فصل دوازدهم در ترجمه حاضر، حاصل گردآوری مترجمان است که براساس نکاتی آماری با تاکید بر زمینلرزههای ایران و چکیدهای از هشدارهای ایمنی برای پیشگیری ریسک و در هنگام و پس از زلزله در آن گردآوری شده است. امید است علاقهمندان به موضوع، با مطالعه این کتاب ضمن کسب آگاهی بیشتر با مبانی نگاه زلزلهشناسان نسبت به پدیده زمینلرزه، اطلاعاتی در مورد خطر زمینلرزه کسب کنند. به ویژه مترجمان امیدوارند که این کتاب به موضوع کاهش ریسک زلزله در ایران کمک کند. زمینلرزههای شدید با رخداد پسلرزههای متعدد و همچنین سری زمینلرزههای ثانویه میتوانند همراه باشند. زمینلرزه با بزرگای ۷.۳ «ازگله» سرپل ذهاب در بیستویکم آبان ماه سال ۹۶ بزرگترین زلزله کم ژرفای ایران در پوسته قارهای بود که طی ۲۲ سال اخیر رخ داد و جان ۶۴۰ نفر از هموطنان ما را گرفت. کانون این زلزله در جنوب شهر کوچک «ازگله» بوده و مناطق روستایی و شهری روی کانون زمینلرزه نبودهاند. بخشی از کم بودن تلفات انسانی به این موضوع برمیگردد و بخشی هم به رخداد یک پیشلرزه که حدود ۴۵ دقیقه قبل از رخداد لرزه اصلی بود که با وقوع آن تعداد زیادی از مردم به بیرون از ساختمانها آمدند. عامل این زلزله، یک گسل پی سنگی بود که گسیختگی آن به سطح زمین نرسید و البته این گسل بخشی از گسل خمیدگی جبهه کوهستان زاگرس است.