تثبیت قیمت‌های نفت خام در سایه اقدامات اوپک!

غلامعلی رحیمی- مهرزاد زمانی*
بهای نفت خام در بازارهای جهانی طی هفته گذشته (۱۹ ژوئیه الی ۲۳ ژوئیه ۲۰۱۰) از یک روند افزایشی برخوردار بود.

در پی احتمال وزش توفان حاره‌ای و به مخاطره افتادن تاسیسات انرژی در خلیج مکزیک، افزایش درآمد برخی شرکت‌های عمده صنعتی و به دنبال آن افزایش امیدواری سرمایه‌گذاران نسبت به شرایط بازارهای جهانی و همچنین افزایش ارزش سهام در بازارهای جهانی، قیمت نفت خام WTI در بورس نایمکس (آتی‌های ماه اول)، از حدود ۵۴/۷۶ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۹ ژوئیه ۲۰۱۰ تا بیش از ۹۸/۷۸ دلار در هر بشکه در تاریخ ۲۳ ژوئیه افزایش یافت. در روز ۲۳ ژوئیه، با نزدیک شدن توفان حاره‌ای «بانی»، حدود ۲۸ درصد از تولید نفت و حدود ۱۰ درصد تولید گاز طبیعی در خلیج مکزیک، کاسته شد. البته طی هفته مذکور، افزایش سطح ذخیره‌سازی‌های نفت خام آمریکا معادل ۴۰۰ هزار بشکه در هفته منتهی به ۱۶ ژوئیه ۲۰۱۰ و همچنین هشدار رییس بانک مرکزی آمریکا در مورد افزایش بیکاری و لزوم افزایش بسته‌های محرک اقتصادی، از عوامل تضعیف‌کننده قیمت‌های نفت خام به شمار می‌روند.
مرکز مطالعات جهانی انرژی (CGES) در گزارشی اعلام کرده است که اطمینان درباره واکنش به موقع سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) در برابر سقوط قیمت‌های جهانی نفت خام، منجر به تثبیت قیمت‌های نفت خام در سطوح بین ۷۰ تا ۸۰ دلار برای هر بشکه در بازارهای جهانی شده است. اوپک در سال ۲۰۰۸ و به دنبال افت شدید قیمت‌های نفت خام سهمیه‌های تولید خود را در سه مرحله کاهش داده و پایبندی اعضای آن به سهمیه‌های تولید تعیین شده تا حدود ۸۰ درصد افزایش یافت و این موضوع به بهبود قیمت‌های نفت خام کمک شایان توجهی کرد. اگرچه در حال حاضر پایبندی اعضای اوپک به سهمیه‌های تولید به حدود ۵۰ درصد کاهش یافته است، اما این میزان پایبندی نیز برای تثبیت قیمت‌های نفت خام در سطوح مورد نظر اوپک و تداوم آن در ۹ ماه گذشته کافی بوده است. بر این اساس، اطمینان نسبت به واکنش اوپک در مقابله با هرگونه کاهش ناگهانی قیمت نفت خام، تا حدودی از تاثیر چشم‌اندازهای منفی درباره روند رشد اقتصادی جهان و ظرفیت بالای مازاد تولید اعضای این سازمان بر بازار نفت کاسته است. قیمت‌های نفت خام در شرایط کنونی به میزان اندکی از بنیادهای بازار (میزان عرضه و تقاضا) تاثیر پذیرفته و بیشتر تحت تاثیر روند رشد اقتصادی جهان قرار دارند و بنابراین با هرگونه اخبار و پیش‌بینی جدید در این باره نوسان خواهند داشت.
بر اساس آمار دبیرخانه سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک)، قیمت سبد نفتی اوپک طی دوره ۱۹ ژوئیه الی ۲۲ ژوئیه ۲۰۱۰، از حدود ۹۴/۷۲ دلار در هر بشکه به بیش از ۴۷/۷۳ دلار در هر بشکه افزایش یافت. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۲۲ ژوئیه ۲۰۱۰ با ۲۵ سنت افزایش نسبت به هفته پیش از آن به هر بشکه ۷۳ دلار و ۱۸ سنت رسیده است. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۱۶ ژوئیه ۲۰۱۰ معادل ۷۲ دلار و ۹۳ سنت بود. همچنین میانگین ماهانه بهای سبد نفتی اوپک طی ماه ژوئیه (تا ۲۲ ژوئیه)، با ۱ دلار و ۵ سنت کاهش نسبت به میانگین ماه ژوئن ۲۰۱۰ به هر بشکه ۷۱ دلار و ۹۲ سنت رسیده است. میانگین بهای سبد نفتی اوپک در ماه ژوئن ۲۰۱۰ معادل ۷۲ دلار و ۹۷ سنت در هر بشکه بود. سبد نفت خام اوپک در بردارنده ۱۲ نوع نفت خام اعضای این سازمان شامل مخلوط الجزایر، گریسول آنگولا، اورینته اکوادور، سنگین ایران، سبک بصره، صادراتی کویت، اس ‌سیدر لیبی، سبک «بونی» نیجریه، مارین قطر، سبک عربی عربستان سعودی، موربان امارات و بی.سی.اف ۱۷ ونزوئلا است.
میانگین بهای هر بشکه نفت خام صادراتی ایران با ۴۸ سنت کاهش نسبت به هفته قبل (۱۴ ژوئیه ۲۰۱۰)، در روز ۲۱ ژوئیه ۲۰۱۰ به بشکه‌ای ۷۲ دلار و ۶۷ سنت رسیده است. بر اساس آمارهای امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران، میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک ایران به مقصدهای مختلف در روز چهارشنبه (۲۱ ژوئیه ۲۰۱۰) ۷۳ دلار و ۴۰ سنت بود و همین رقم برای نفت خام سنگین در سطح ۷۲ دلار و ۱۶ سنت قرار داشت. همچنین قیمت هر بشکه نفت خام سبک ایران به بازار آفریقای جنوبی ۷۳ دلار و ۱۵ سنت و هر بشکه نفت خام سنگین ایران به این بازار ۷۲ دلار و ۴۰ سنت گزارش شده است. هر بشکه نفت خام سبک ایران در بازار آسیا ۷۳ دلار و ۷۴ سنت، شمال غربی اروپا ۷۲ دلار و ۵۱ سنت و در بازار مدیترانه ۷۲ دلار و ۲۵ سنت معامله شده است. هر بشکه نفت خام سنگین ایران نیز در بازار آسیا ۷۲ دلار و ۴ سنت، شمال غربی اروپا ۷۱ دلار و ۷۴ سنت و در بازار مدیترانه ۷۰ دلار و ۹۰ سنت به فروش رسیده است. طی دوره ۱۴ ژوئیه الی ۲۱ ژوئیه ۲۰۱۰، بیشترین کاهش در قیمت نفت خام سبک و سنگین ایران در بازارهای مدیترانه و آفریقای جنوبی با ۵۴ سنت کاهش در هر بشکه به‌وقوع پیوسته است. بر این اساس، میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک و سنگین ایران به مقصدهای مختلف، به ترتیب به میزان ۴۹ و ۴۸ سنت در هر بشکه طی دوره مذکور کاهش یافته است.
قیمت نفت خام برنت دریای شمال نیز در بازار بورس لندن (ICE) برای تحویل در ماه سپتامبر ۲۰۱۰، به میزان ۱ دلار و ۸۳ سنت افزایش یافته و از حدود ۶۲/۷۵ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۹ ژوئیه ۲۰۱۰ تا بیش از ۴۵/۷۷ دلار در هر بشکه در تاریخ ۲۳ ژوئیه افزایش یافت.
بر اساس آمار اداره اطلاعات انرژی آمریکا میزان ذخایر نفت خام این کشور در هفته منتهی به ۱۶ ژوئیه ۲۰۱۰ معادل ۵/۳۵۳ میلیون بشکه بوده است که در مقایسه با هفته قبل (۹ ژوئیه ۲۰۱۰) به میزان ۴۰۰ هزار بشکه افزایش یافته است و معادل ۸/۱۰ میلیون بشکه از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۱۷ ژوئیه ۲۰۰۹ بیشتر می‌باشد. میزان این ذخایر بر حسب روز نسبت به هفته قبل معادل ۱/۰ روز کاهش یافته و در سطح ۱/۲۳ روز قرار گرفته است، ولی به میزان ۲/۰ روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل است. طی دوره مذکور، سطح خوراک پالایشی آمریکا به میزان ۴۸ هزار بشکه در روز افزایش یافته و در سطح ۵۱۷/۱۵ میلیون بشکه در روز قرار گرفته است که به میزان ۷۳۸ هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل است.
میزان تولید نفت خام آمریکا طی دوره ۹ ژوئیه ۲۰۱۰ الی ۱۶ ژوئیه ۲۰۱۰ به میزان ۱۰۸ هزار بشکه در روز افزایش یافته و در سطح ۴۶۰/۵ میلیون بشکه در روز قرار گرفته است و معادل ۲۸۴ هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۱۷ ژوئیه ۲۰۰۹ می‌باشد. در همین زمان میزان واردات نفت خام آمریکا از ۲۸۱/۹ میلیون بشکه در روز به ۹۷۷/۹ میلیون بشکه در روز (معادل ۶۹۶ هزار بشکه در روز) افزایش یافته است که به میزان ۷۷۴ هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل است.
پیش‌بینی قیمت
در هفته گذشته قیمت نفت خام WTI از یک سو بالاتر از میانگین ۲۰ قرار داشت و از سوی دیگر سطح ۷۵ دلار حمایت خوبی را ایجاد کرده بود که در نتیجه با اینکه ذخیره‌سازی‌ها افزایش یافت، ولی قیمت در نهایت مسیر افزایشی را به خود گرفت. قیمت در روز پنج‌شنبه توانست از میانگین ۲۰۰ و سطح مقاومتی ۲/۷۸ دلار عبور کند و در روز جمعه نیز در بالای این سطح به ثبات برسد و دامنه نوسانی را تغییر دهد. به هر حال بعد از هفت روز که قیمت با مقاومت ۲۰۰ درگیر بود توانست از آن عبور کند و شرایط جدیدی را برای هفته‌های آتی ایجاد کند که با انتشار اخبار مثبت اقتصادی می‌تواند مسیر صعودی را ادامه دهد. در هفته گذشته آمارها و خبرهایی که در مورد اقتصاد آمریکا منتشر شد، شرایط مناسبی را نوید نمی‌داد. انتظار بر کاهش رشد اقتصادی آمریکا در چند ماه آینده مورد انتظار است و سخنان برنانکی نیز بر عدم اطمینان‌ها افزود. در اروپا به نظر می‌رسد شرایط اعتماد نسبی که ایجاد شده بود همچنان برقرار باشد و نسبت به آمریکا وضعیت بهتری را تجربه می‌کند که فشار افزایشی بر قیمت نفت وارد آورد. از سوی دیگر ذخیره‌سازی‌های نفت خام در سطح مطلوبی قرار دارد و نسبت به سال گذشته به میزان قابل‌توجهی بالاتر است که در هفته گذشته نیز افزایش کمی را تجربه کرد و روز چهارشنبه موجب کاهش سریع قیمت شد، ولی سطح ۷۶ دلار مانع کاهش بیشتر شد. در هفته جاری شاخص‌های RSI و MACD دلالت بر روند افزایشی دارند و سطح ۲/۷۸ دلار سطح حمایتی است که البته هنوز سطح محکمی نیست و امکان کاهش از آن وجود دارد. در مسیر افزایشی اولین مقاومت در سطح ۲۵/۸۱ دلار و دومین سطح در ۴/۸۴ دلار قرار دارد که به ترتیب مانع افزایش بیشتر قیمت خواهند شد.
*کارشناسان ارشد اقتصاد انرژی
منبع: سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی (www.iies.org)