نگرانی‌‌های مسلمانان از نوسازی مکه

مترجم : محمد امین صادق زاده

مسلمانان سراسر جهان، روزانه پنج بار رو به کعبه کرده و نماز به جا می‌‌‌‌آورند و مشتاق‌‌اند که حداقل یک بار در زندگی به موج عظیم زائران در مقدس‌‌ترین شهر اسلام برای زیارت سالانه بپیوندند. امسال نیز به مانند سال‌‌های گذشته، مسلمانان در آغاز دسامبر و در موسم حج در مکه، در حالی‌که خیابان‌‌ها و مسجد الحرام آکنده از جمعیت شده بود گرد هم آمدند. این شهر همیشه در تلاش برای پاسخگویی به این سیل عظیم زائران بوده و حال صحبت‌‌هایی مبنی‌بر طراحی مجدد این مسجد برای افزایش ظرفیت آن آغاز شده است.

در حال حاضر مسجدالحرام گنجایش حداکثر ۹۰۰ هزار زائر را دارد. در طرح‌‌های جدیدی که مد نظر هستند، فضا برای یک و نیم میلیون نفر در بخش مرکزی این مجموعه و با هدف افزایش ظرفیت در آینده و رسیدن به ظرفیت ۳ میلیون زائر ایجاد خواهد شد.

نورمن فاستر و زها حدید(عراقی الاصل) دو تن از معماران تاثیرگذار و مورد احترام انگلیسی، در لیست افرادی قرار دارند که گویا قرار است پروژه ملک عبدالله، پادشاه سعودی و خادم حرمین شریفین را بر عهده گیرند. زمزمه‌‌های انتخاب این افراد، اختلافاتی را در عربستان سعودی برانگیخته است.

لرد فاستر جایزه معتبر پریتزکر در زمینه معماری را از آن خود کرده است، مشکل اینجا است که او مسلمان نیست. ایده طراحی مجدد یکی از مهمترین مساجد جهان توسط یک غیر مسلمان، برخی نارضایتی‌‌ها را در عربستان سعودی برانگیخته است و از آنجا که فقط مسلمانان حق ورود به مقدس‌‌ترین شهر اسلام را دارند، اگر که فاستر مجری این طرح گردد می‌‌‌‌بایست دورادور بر طرح خود نظارت کند.

این اولین باری نیست که شرکت‌‌های خارجی درگیر ساخت و اجرای چنین پروژه‌‌های حساسی در خاورمیانه می‌‌‌‌شوند. ده سال قبل‌، شرکت آمریکایی United Automation عهده دار طراحی مجدد سیستم صوتی در مسجد مرکزی مکه شد. کل این سیستم بدون حضور مسوولان آن به‌گونه‌‌ای موفقیت‌آمیز طراحی و نصب گردید، اما بازسازی بخش‌‌های عظیمی ‌‌‌‌از بزرگترین مسجد جهان بدون حتی پا گذاشتن در آنها بی‌شک مشکل خواهد بود. سامی‌‌‌‌انقاوی معمار سعودی که مرکز تحقیقات حج را با هدف محافظت از تاریخ و معماری مکه و مدینه تاسیس نمود‌، پیرامون این طرح‌‌ها و عدم مشارکت آشکار عربستان در آنها اظهار نگرانی کرده است. انقاوی دلیل این نگرانی‌‌ها را نیاز به بازدید و سرکشی از مسجد در حال ساخت عنوان کرده است.

حتی پیش از آنکه این طرح‌‌ها برای بازسازی چهره مسجدالحرام آغاز گردد‌، بسیاری از مسلمانان پیرامون نوسازی‌‌هایی که در مکه در جریان بود نگران بودند. ایجاد یک شهر مدرن‌، کمترین شباهت را با زادگاه پیامبر اسلام(ص) خواهد داشت. زائران می‌‌‌‌توانند از شعب استارباکس شیر قهوه خریده و از فروشگاه‌‌های زنجیره‌‌ای کنتاکی یا مک دونالد غذا تهیه کنند. علاوه بر این اولین مدرسه اسلام یعنی خانه خدیجه‌، همسر پیامبر نیزبه دلیل همین افزایش موج ساخت و ساز‌‌ها در مکه تخریب شده است. منتقدانی مثل انقاوی از این نگرانند که با پیشبرد چنین طرح‌‌هایی‌، خسارات و آسیب‌‌های بیشتری متوجه بناهای تاریخی مکه گردد. برخی هم اظهار داشته‌‌اند که حاکمان عربستان سعودی چندان نگران حفاظت از این بناهای تاریخی نیستند، چراکه از نظر آنها‌، اسلام تکریم چنین بناهایی را برابر با بت پرستی می‌‌‌‌داند.افزایش و تکثیر بافت‌‌های جهانی‌، آپارتمان‌‌های مسکونی سر به فلک کشیده و هتل‌‌های پنج ستاره هم اکنون این نگرانی را برانگیخته است که حاکمان عربستان سعودی بیشتر نگران کسب درآمد از میلیون‌‌ها زائری هستند که هر ساله به مکه سفر می‌‌‌‌کنند نه رفاه حال آنان. توریسم امروزه جزو با ارزشی از اقتصاد عربستان محسوب می‌‌‌‌شود و از ۹ میلیون بازدیدکننده سالانه، ۵/۲میلیون نفر صرفا به قصد حج وارد این کشور می‌‌‌‌شوند.

شرکت مسلمانان در مراسم حج یک فرصت اقتصادی استثنایی برای عربستان سعودی محسوب می‌‌‌‌شود. اغلب تعدادی از مردم در میان امواج صدها هزار زائری که برای عبور از راهرو‌‌ها و مسیرها در مکه درصدد به جا آوردن مناسک حج هستند‌، کشته می‌شوند و از آنجا که سفر به این کشور سهل تر گشته‌، افراد بیشتری برای این سفر اقدام می‌‌‌‌کنند. مسوولان عربستان به دلیل ناتوانی در جلوگیری از تلفات بسیاری که به دلیل ازدحام جمعیت رخ داده‌، مورد انتقادات قابل توجهی قرار گرفته‌اند.بی تردید حاکمان سعودی به خوبی از حساسیت‌‌های موجود پیرامون نوسازی مکه آگاه هستند. لرد فاستر و زها حدید هم پیش از این به دلیل سبک معماری مدرن و غیر قابل انعطافی که بکار می‌‌‌‌برند، تحت انتقاداتی قرار داشته‌اند. لیکن اگر کار نوسازی مکه توسط این افراد صورت پذیرد‌، باید خود را برای مواجهه با واکنش‌‌های تند و انتقادی آماده سازند.

منبع: اکونومیست