نشست سران گروه ۲۰ و تقویت قیمت‌های نفت!

غلامعلی رحیمی- مهرزاد زمانی*
بهای نفت خام در بازارهای جهانی طی هفته گذشته روندهای متفاوتی را تجربه کرد. قیمت نفت خام WTI در بورس نایمکس (آتی‌های ماه اول)، طی دوره ۲۷ مارس تا ۳ آوریل۲۰۰۹، ابتدا به دلیل در آستانه ورشکستگی قرار گرفتن شرکت‌های خودروسازی جنرال موتور وکرایسلر آمریکا و نیز کاهش شدید ارزش سهام بازار وال استریت و همچنین سودبری برخی سرمایه‌گذاران از معاملات، به میزان ۵۷/۳‌دلار در هر بشکه کاهش یافته و از حدود ۵۲‌دلار در هر بشکه به کمتر از ۵/۴۸‌دلار در هر بشکه در تاریخ یک آوریل رسید، ولی مجددا تا سطح ۴۵/۵۲‌دلار در هر بشکه در تاریخ ۳ آوریل ۲۰۰۹ افزایش یافت.

تحلیلگران بر این باورند که برگزاری نشست سران گروه ۲۰ و قول آنها بر کار گروهی برای مقابله با بحران اقتصاد جهانی، قیمت نفت خام را در معاملات روز‌های پایانی هفته گذشته افزایش داده است. گروه ۲۰ بر به کار گیری اقداماتی برای بهبود مقررات بازار مالی و کمک به ارتقای سطح اقتصاد جهانی توافق کرده‌‌اند. همچنین انتظار می‌رود اقدامات جدید بانک مرکزی اروپا برای کاهش دوباره نرخ بهره، تاثیر مثبتی بر بهای نفت خام در میان‌مدت داشته باشد.
از طرف دیگر این احتمال نیز وجود دارد که بهای نفت خام کاهش یابد، زیرا به عقیده تحلیلگران افزایش‌های اخیر بدون هرگونه تغییر واقعی در بنیادهای بازار رخ داده است و با وجود افزایش عرضه، تقاضای کشورهای صنعتی بیش از آنچه انتظار می‌رود در حال کاهش است. به عقیده تحلیلگر انرژی موسسه مشاوره Purvin & Gertz در سنگاپور، بازار نفت شاهد برخی معاملات با هدف سودبری است زیرا بنیادهای عرضه نفت از افزایش قیمت‌ها به حدود ۵۵‌دلار هر بشکه حمایت نمی‌کند. بهای نفت در دو هفته گذشته به بالاترین میزان در سال جاری میلادی رسید. بهای نفت از ماه فوریه که ۳۵‌دلار هر بشکه بود به طور پیوسته افزایش یافته و در معاملات روز ۲۶ مارس به بیش از ۵۴‌دلار هر بشکه رسید که بخشی از این افزایش به دلیل افزایش ارزش سهام در بازارهای جهانی بود. در مورد میزانی که قیمت‌ها افزایش یافته‌اند شک و تردیدهای فزاینده‌ای وجود دارد و پیش‌بینی می‌شود که قیمت‌های نفت دوباره به کمتر از ۵۰‌دلار هر بشکه کاهش یابد.
همچنین رییس آژانس بین‌المللی انرژی از احتمال کاهش قابل‌توجه پیش‌بینی تفاضای نفت خام در گزارش آتی این سازمان خبر داده و اعلام کرده است که به دنبال انتشار آمار و اطلاعات نگران‌کننده درباره اوضاع اقتصادی، احتمال آن می‌رود این آژانس پیش‌بینی‌های تقاضای نفت خود را به طور قابل‌توجهی کاهش دهد. آژانس بین‌المللی انرژی که مشاور انرژی ۲۸ کشور توسعه یافته جهان است، گزارش ماهانه بازار نفت خود را اواسط ماه آوریل منتشر خواهد کرد.
براساس آمار دبیرخانه سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) قیمت سبد نفتی اوپک طی هفته منتهی به ۲ آوریل ۲۰۰۹ ابتدا از حدود ۷۷/۵۰‌دلار در هر بشکه به کمتر از ۶۵/۴۶‌دلار در هر بشکه در تاریخ ۳۱ مارس کاهش یافت، ولی مجددا تا سطح ۵۰‌دلار در هر بشکه افزایش یافت. طی هفته مذکور، احتمال ورشکستگی شرکت‌های خودروسازی جنرال موتور وکرایسلر آمریکا، پیش‌بینی کاهش میزان تقاضای جهانی نفت و شدت گرفتن بحران اقتصادی و نیز احتمال افزایش بیکاری و همچنین انتشار آمار ذخیره‌سازی‌های نفت خام و فرآورده‌های نفتی آمریکا که حاکی از افزایش قابل‌توجه این ذخیره‌سازی‌ها است، از عوامل تضعیف‌کننده قیمت‌ها و برگزاری نشست سران گروه ۲۰ و قول آنها بر کار گروهی برای مقابله با بحران اقتصاد جهانی، اقدامات جدید بانک مرکزی اروپا برای کاهش مجدد نرخ بهره و همچنین پایبندی اعضای اوپک به کاهش تولید برنامه‌ریزی شده از عوامل تقویت‌کننده قیمت‌ها به شمار می‌روند. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۳ آوریل ۲۰۰۹ با ۵/۲‌دلار کاهش نسبت به هفته پیش از آن به هر بشکه ۴۷‌دلار و ۸۹‌سنت رسیده است. همچنین میانگین ماهانه بهای سبد نفتی اوپک طی ماه مارس با ۴‌دلار و ۳۷‌سنت افزایش نسبت به میانگین ماه فوریه به هر بشکه ۴۵‌دلار و ۷۸‌سنت رسیده است. میانگین بهای سبد نفتی اوپک در ماه فوریه ۲۰۰۹ معادل ۴۱‌دلار و ۴۱‌سنت در هر بشکه بود. سبد نفت خام اوپک در بردارنده ۱۳ نوع نفت خام اعضای این سازمان شامل مخلوط الجزایر، گریسول آنگولا، اورینته اکوادور، میناس اندونزی، سنگین ایران، سبک بصره، صادراتی کویت، اس ‌سیدر لیبی، سبک «بونی» نیجریه، مارین قطر، سبک عربی عربستان سعودی، موربان امارات و بی.سی.اف ۱۷ ونزوئلا است.
میانگین قیمت هر بشکه نفت خام صادراتی ایران در ماه مارس ۲۰۰۹ نسبت به ماه فوریه بیش از ۴‌دلار افزایش یافته است. میانگین قیمت هر بشکه نفت خام صادراتی ایران از ابتدا تا سی ام ماه مارس ۲۰۰۹ ، ۴۴‌دلار و ۸۳‌سنت اعلام شده است، این در حالی است که میانگین قیمت هر بشکه نفت صادراتی ایران در ماه فوریه ۲۰۰۹ ، ۴۰‌دلار و ۶۷‌سنت بوده است. همچنین میانگین بهای هر بشکه نفت خام صادراتی ایران با ۶۶/۳‌دلار افزایش نسبت به دو هفته قبل (۱۷ مارس ۲۰۰۹)، در روز ۳۰ مارس ۲۰۰۹ به بشکه‌ای ۴۷‌دلار و ۲۴‌سنت رسیده است. براساس آمارهای امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران، میانگین وزنی هر بشکه نفت خام سبک ایران به مقصدهای مختلف در روز دوشنبه (۳۰ مارس ۲۰۰۹) ۴۷‌دلار و ۷۹‌سنت بود و همین رقم برای نفت خام سنگین در سطح ۴۶‌دلار و ۳۵‌سنت قرار داشت. همچنین قیمت هر بشکه نفت خام سبک ایران به بازار آفریقای جنوبی ۴۶‌دلار و ۱۲‌سنت و هر بشکه نفت خام سنگین ایران به این بازار ۴۵‌دلار و ۷۲‌سنت گزارش شده است. هر بشکه نفت خام سبک ایران در بازار آسیا ۴۸‌دلار و ۷۶ سنت، در شمال غربی اروپا ۴۶‌دلار و ۱۴‌سنت و در بازار مدیترانه ۴۵‌دلار و ۱۷‌سنت معامله شده است. هر بشکه نفت خام سنگین ایران نیز در بازار آسیا ۴۷‌دلار و ۶۸ سنت، در شمال غربی اروپا ۴۵‌دلار و ۷۴‌سنت و در بازار مدیترانه ۴۴‌دلار و ۳۲‌سنت به فروش رسیده است. قیمت نفت خام برنت دریای شمال نیز در بازار بورس لندن (ICE) برای تحویل در ماه مه، ابتدا از بیش از ۹۸/۵۱‌دلار در هر بشکه در تاریخ ۲۷ مارس ۲۰۰۹ به کمتر از ۴۴/۴۸‌دلار در هر بشکه در تاریخ ۱ آوریل کاهش یافت ولی مجددا تا سطح ۴۷/۵۳‌دلار در هر بشکه در تاریخ ۳ آوریل ۲۰۰۹ افزایش یافت.
براساس آمار اداره اطلاعات انرژی آمریکا میزان ذخایر نفت خام این کشور در هفته منتهی به ۲۷ مارس ۲۰۰۹ معادل ۴/۳۵۹‌میلیون بشکه بوده است که در مقایسه با دو هفته قبل از آن (۱۳ مارس) به میزان ۱/۶‌میلیون بشکه افزایش یافته است و معادل ۲/۴۰‌میلیون بشکه از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۲۸ مارس ۲۰۰۸ بیشتر می‌باشد. میزان این ذخایر بر حسب روز نیز به میزان ۴/۰ روز افزایش یافته و در سطح ۴/۲۵ روز قرار گرفته است و به میزان ۲/۳ روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل می‌باشد. طی دوره مذکور، سطح خوراک پالایشی آمریکا در ابتدا به میزان ۴۵‌هزار بشکه در روز کاهش یافته است، ولی مجددا معادل ۲۳‌هزار بشکه در روز افزایش یافته و در سطح ۱۵۸/۱۴‌میلیون بشکه در روز قرار دارد و به میزان ۴۹‌هزار بشکه در روز کمتر از میزان مشابه سال قبل می‌باشد.
تولید نفت خام آمریکا از ۴۱۴/۵‌میلیون بشکه در روز در تاریخ ۱۳ مارس ۲۰۰۹ به ۴۸۰/۵‌میلیون بشکه در روز در تاریخ ۲۷ مارس ۲۰۰۹ افزایش یافته است و معادل ۳۹۳‌هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۲۸ مارس ۲۰۰۸ می‌باشد. در همین زمان میزان واردات نفت خام آمریکا از ۱۸۰/۹‌میلیون بشکه در روز به ۵۵۴/۹‌میلیون بشکه در روز افزایش یافته است که به میزان ۷۲۹‌هزار بشکه در روز کمتر از میزان مشابه سال قبل است.
میزان ذخایر بنزین آمریکا در هفته منتهی به ۲۷ مارس ۲۰۰۹ به میزان ۲/۲‌میلیون بشکه نسبت به هفته قبل از آن افزایش یافته و به سطح ۸/۲۱۶‌میلیون بشکه رسیده است که معادل ۹/۷‌میلیون بشکه کمتر از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۲۸ مارس ۲۰۰۸ می‌باشد. میزان این ذخایر بر حسب روز به میزان ۳/۰ روز افزایش یافته و در سطح ۲۴ روز قرار گرفته است که معادل ۵/۰ روز کمتر از میزان مشابه سال قبل می‌باشد. میزان تقاضای بنزین آمریکا طی همین دوره به میزان ۲۵‌هزار بشکه در روز افزایش داشته و به سطح ۱۲۵/۹‌میلیون بشکه در روز رسیده است که به میزان ۲۰۵‌هزار بشکه در روز کمتر از میزان مشابه سال قبل است.
میزان ذخایر فرآورده‌های نفتی آمریکا طی هفته منتهی به ۲۷ مارس ۲۰۰۹ به میزان ۳۰۰‌هزار بشکه نسبت به هفته قبل از آن افزایش یافته و در سطح ۲/۱۴۴‌میلیون بشکه قرار دارد. این ذخایر به میزان ۵/۳۴‌میلیون بشکه بیشتر از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۲۸ مارس ۲۰۰۸ می‌باشد. میزان تقاضای فرآورده‌های نفتی آمریکا طی همین دوره به میزان ۲۷۵‌هزار بشکه در روز کاهش داشته و به سطح ۶۵۳/۳‌میلیون بشکه در روز رسیده است که به میزان ۵۷۹‌هزار بشکه در روز کمتر از میزان مشابه سال قبل است.
پیش‌بینی قیمت
در چند هفته گذشته ذخیره‌سازی‌های نفت خام آمریکا پی‌در‌پی افزایش یافت که به طور معمول هر ساله در این فصل روند افزایشی دارد، بنابراین از این لحاظ گرچه سطح ذخیره‌سازی‌ها به طور نسبی بالا می‌باشد، ولی شرایط عادی مشاهده می‌شود. در مورد بنزین شرایط متفاوت است و به طور معمول در این فصل روند کاهشی بر ذخیره‌سازی‌ها حاکم است، ولی ذخیره‌سازی‌های بنزین نیز همانند نفت روند افزایشی داشته است. این موضوع دلالت بر ادامه کاهش مصرف بنزین در آمریکا در اثر بحران است و به نظر می‌آید که این روند ادامه یابد. البته قابل‌ذکر است که شاخص‌های بورس آمریکا روند افزایشی خوبی را شروع کرده‌اند که می‌تواند نشانه رسیدن به ثبات در بورس و نویدی برای اقتصاد باشد.
ظرفیت مازاد تولید اوپک در طی ماه‌های گذشته همچنان روند افزایشی داشته و پیش‌بینی نشان می‌دهد که سطح آن حداکثر به ۷۷/۴‌میلیون بشکه در ماه آوریل خواهد رسید و سپس در ماه‌های آینده کاهش می‌یابد. در چند هفته گذشته با توجه به اینکه حمایت بسیار مناسبی در سطح ۴۰‌دلار برای قیمت نفت WTI پدید آمده بود روند افزایشی آغاز و قیمت توانست از مرز ۵۰‌دلار بگذرد. در ادامه مسیر افزایشی با مقاومت شدید ۵۵‌دلاری روبه‌روست که در دو هفته گذشته با نزدیک شدن به این سطح نتوانست از آن عبور نماید و شواهد نشان می‌دهد که در هفته جاری نیز برای گذر از آن با مقاومت سنگینی روبه‌رو است. در این هفته با نزدیک شدن قیمت به سطح ۵۴‌دلار مقاومت سنگینی برای ادامه روند افزایش به‌وجود خواهد آمد که در این شرایط اخبار منتشره نقش مهمی را در روند قیمت نفت بازی خواهد نمود. چنانچه قیمت نتواند خود را در سطح ۵۴‌دلار به ثبات رساند یا از آن عبور نماید شرایط برای سقوط قیمت تا سطح ۴۵‌دلار مهیا است.
*کارشناسان ارشد اقتصاد انرژی
منبع: سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی (www.iies.org)