روند نوسانی بازار گاز

غلامعلی رحیمی - مهدیه علوی *
قیمت‌های آتی گاز طبیعی در بورس آمریکا (آتی‌های ماه اول برای تحویل در مه ۲۰۱۱) طی دوره ۱۱ آوریل الی ۱۵ آوریل ۲۰۱۱ از یک روند افزایشی برخوردار بود.

به‌رغم کاهش تقاضای گرمایشی گاز طبیعی و همچنین افزایش سطح ذخایر زیرزمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا معادل ۲۸ میلیارد فوت‌مکعب طی هفته منتهی به ۸ آوریل ۲۰۱۱، قیمت‌های آتی گاز طبیعی در بورس نایمکس، از حدود ۱۰۸/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۱ آوریل ۲۰۱۱ تا بیش از ۲۰۴/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۵ آوریل ۲۰۱۱ افزایش یافت.
از سوی دیگر، قیمت‌های آتی گاز طبیعی در بورس لندن(ICE) برای تحویل در ماه مه ۲۰۱۱، از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و ابتدا از حدود ۹۹۳۶/۹ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۱ آوریل ۲۰۱۱ تا کمتر از ۶۶۵۴/۹ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۴ آوریل ۲۰۱۱ کاهش یافت، ولی دوباره تا سطح ۷۲۸۹/۹ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۵ آوریل افزایش یافت.
قیمت تک محموله گاز طبیعی در بازار هنری‌هاب از یک روند افزایشی ملایم همراه با نوسان برخوردار بوده و ابتدا از حدود ۱۲/۴دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۷ آوریل ۲۰۱۱ تا کمتر از ۰۴/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۱ آوریل ۲۰۱۱ کاهش یافت، ولی دوباره تا سطح ۱۴/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۳ آوریل ۲۰۱۱ افزایش یافت. این سطح قیمتی به میزان ۰۲/۳۲ درصد از قیمت ۰۹/۶ دلار در هر میلیون بی.تی.یو قیمت هنری‌هاب در اوایل سال ۲۰۱۰ ، پایین است. قیمت تک محموله گازطبیعی در بازار نیویورک از یک روند نوسانی برخوردار بوده و ابتدا از حدود ۵۵/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۷ آوریل ۲۰۱۱ ، با ۲۰ سنت (۳۹/۴ درصد) کاهش تا کمتر از ۳۵/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۸ آوریل ۲۰۱۱ کاهش یافت، ولی دوباره تا سطح ۵۵/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۳ آوریل ۲۰۱۱ افزایش یافت. همچنین قیمت تک محموله گازطبیعی در بازار شیکاگو از یک روند افزایشی ملایم همراه با نوسان برخوردار بوده و ابتدا از حدود ۲۰/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۷ آوریل ۲۰۱۱ تا کمتر از ۰۷/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۸ آوریل ۲۰۱۱ کاهش یافت، ولی مجددا تا سطح ۲۲/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۳ آوریل ۲۰۱۱ افزایش یافت.
قیمت تک‌محموله گازطبیعی در بازار کالیفرنیای جنوبی از یک روند کاهشی برخوردار بوده و از حدود ۳۴/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۵ آوریل ۲۰۱۱ تا کمتر از ۲۹/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۳ آوریل ۲۰۱۱ کاهش یافت. قیمت تک‌محموله گازطبیعی در بازار تورنتوی کانادا نیز از یک روند کاهشی برخوردار بوده و از حدود ۷۵/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۵ آوریل ۲۰۱۱ تا کمتر از ۵۰/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۳ آوریل ۲۰۱۱ کاهش یافت. همچنین قیمت تک‌محموله گاز طبیعی در بازار اروپا (لندن- ICE)، با ۲۱ سنت کاهش طی دوره ۵ آوریل ۲۰۱۱ الی ۱۳ آوریل ۲۰۱۱، از حدود ۲۷/۱۰ دلار در هر میلیون بی.تی.یو تا کمتر از ۰۶/۱۰ دلار در هر میلیون بی.تی.یو طی دوره مذکور کاهش یافته است.
بررسی و تحلیل بازار فرآورده‌های نفتی
قیمت بنزین سوپر بدون سرب در بورس آمریکا (آتی‌های ماه اول)، طی هفته منتهی به ۱۵ آوریل ۲۰۱۱ از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بود. بر این اساس طی هفته گذشته، در ابتدا به دلیل سیاست مالی انقباضی باراک اوباما مبنی بر کاهش بودجه آمریکا و افزایش ارزش دلار، تجدید نظر کاهشی صندوق بین‌المللی پول در مورد رشد اقتصادی آمریکا، تداوم نگرانی‌ها درباره تاثیر منفی قیمت بالای نفت خام بر اقتصادجهان، اخطار موسسات معتبر بین‌المللی نظیر آژانس بین‌المللی انرژی، اداره اطلاعات انرژی آمریکا و دبیر خانه اوپک مبنی بر تاثیر منفی قیمت‌های بالای نفت خام روی تقاضای این محصول، کاهش ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای جهانی و همچنین به تبعیت از بازار نفت خام، قیمت بنزین سوپر بدون سرب از حدود ۲۰۰۵/۳ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۱۱ آوریل ۲۰۱۱ تا کمتر از ۱۶۴۱/۳ دلار به ازای هر گالن در روز ۱۲ آوریل ۲۰۱۱ کاهش یافت، ولی دوباره در پی بهبود بیش از حد انتظار شاخص‌های اقتصادی مصرف‌کنندگان در آمریکا در ماه آوریل و بهبود چشم‌اندازها از تقاضای نفت، افزایش اعتماد مصرف‌کنندگان و افزایش شاخص احساس مصرف‌کننده در آمریکا، کاهش ۶۳۰ هزار بشکه ای تولید روزانه کل اعضای اوپک در مارس ۲۰۱۱ نسبت به ماه فوریه براساس تازه‌‌ترین نظرسنجی پلاتس، بروز توفان شن بی سابقه در کویت و اختلال و تعطیلی بندرهای این کشور، افزایش ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای جهانی، تشدید بحران در منطقه خاورمیانه، ادامه جنگ داخلی لیبی و تردید معامله گران درباره زمان بازگشت نفت خام سبک صادراتی این کشور به بازار نفت و پالایشگاه‌های اروپا، احتمال افزایش تقاضای سوخت ژاپن برای جبران کاهش تولید برق در این کشور در پی تشدید بحران در نیروگاه‌های اتمی و تعطیلی این نیروگاه‌ها، کاهش شدید سطح ذخیره‌سازی‌های بنزین آمریکا معادل ۷ میلیون بشکه و افزایش تقاضای بنزین آمریکا معادل ۳۲۸ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۸ آوریل ۲۰۱۱ و همچنین به تبعیت از بازار نفت خام، قیمت بنزین سوپر بدون سرب تا حدود ۲۸۹۲/۳ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۱۵ آوریل ۲۰۱۱ افزایش یافت.
از سوی دیگر، قیمت سوخت حرارتی در بورس نایمکس با توجه به عوامل کاهشی و افزایشی مذکور و همچنین کاهش سطح ذخیره‌سازی‌های فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا معادل ۷/۲ میلیون بشکه و افزایش تقاضای فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا معادل ۱۲۸هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۸ آوریل ۲۰۱۱، از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و ابتدا از حدود ۲۵۲۵/۳ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۱۱ آوریل ۲۰۱۱ تا کمتر از ۱۷۲۶/۳ دلار به ازای هر گالن در روز ۱۲ آوریل ۲۰۱۱ کاهش یافت، ولی دوباره تا سطح ۲۲۴۲/۳ دلار به ازای هر گالن در روز ۱۵ آوریل ۲۰۱۱ افزایش یافت.
همچنین قیمت‌های آتی گازوئیل اروپا طی دوره مذکور به‌رغم تداوم و تشدید بحران لیبی و کاهش شدید تولید نفت خام این کشور تا سطح ۲۵۰ هزار بشکه در روز و در نتیجه افزایش نگرانی‌ها درباره کمبود عرضه نفت خام و فرآورده‌های نفتی در بازار اروپا، به دلیل کاهش ارزش یورو در مقابل دلار و همچنین تجدید نظر کاهشی صندوق بین‌المللی پول در مورد رشد اقتصادی اروپا، از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و ابتدا از حدود ۴۱۲۳/۳ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۱۱ آوریل ۲۰۱۱ تا کمتر از ۲۸۸۸/۳ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۱۴ آوریل ۲۰۱۱ کاهش یافت، ولی دوباره تا سطح ۳۲۷۸/۳ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۱۵ آوریل ۲۰۱۱ افزایش یافت.
طی هفته مذکور، کاهش سطح ذخیره‌سازی‌های بنزین آمریکا معادل ۷ میلیون بشکه، فرآورده‌های میان تقطیر معادل ۷/۲ میلیون بشکه و همچنین افزایش تقاضای بنزین و فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا به ترتیب معادل ۳۲۸ و ۱۲۸ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۸ آوریل ۲۰۱۱، از عوامل تقویت‌کننده قیمت فرآورده‌های نفتی و از سوی دیگر، افزایش سطح ذخیره‌سازی‌های سوخت جت آمریکا معادل ۵۰۰ هزار بشکه و نفت کوره پسماند معادل ۷۰۰ هزار بشکه در هفته منتهی به ۸ آوریل ۲۰۱۱، از عوامل تضعیف‌کننده قیمت فرآورده‌های نفتی به شمار می‌روند.
براساس آمار منتشره امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران در روز ۱۴ آوریل ۲۰۱۱، قیمت‌های تک محموله فرآورده‌های نفتی در بازارهای جهانی طی دوره ۵ آوریل ۲۰۱۱ الی ۱۳ آوریل ۲۰۱۱، روند‌های متفاوتی را تجربه کردند. بر این اساس، قیمت تک محموله بنزین سوپر بدون سرب در بازارهای مدیترانه، شمال اروپا، آمریکا، ژاپن و سنگاپور به ترتیب به میزان (۳۲)، (۵/۲۱)، (۳۳/۴۵)، (۰۲/۶) و (۳۹/۴) دلار به ازای هر تن متریک طی دوره مذکور افزایش یافته است، در حالی که قیمت تک محموله بنزین سوپر بدون سرب در بازار خلیج فارس اندکی کاهش یافته است. لذا میانگین بهای هر تن بنزین سوپر بدون سرب در بازارهای خلیج‌فارس، مدیترانه، شمال اروپا، آمریکا، ژاپن و سنگاپور طی روز ۱۳ آوریل ۲۰۱۱ در سطوح (۴۶/۱۰۶۸)، (۱۰۷۷)، (۵۰/۱۰۹۱)، (۸۸/۱۲۱۳)، (۴۸/۱۱۱۷) و (۵۹/۱۰۹۶) دلار قرار گرفتند.
از سوی دیگر، براساس آمارهای امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران، میانگین بهای هر تن گازوئیل در بازارهای خلیج فارس، مدیترانه، شمال اروپا، ژاپن و سنگاپور به ترتیب با (۷۲/۱)، (۲۵/۹)، (۸)، (۰۵/۸) و (۲۷/۱) دلار کاهش نسبت به هفته قبل (۵ آوریل ۲۰۱۱)، طی روز ۱۳ آوریل ۲۰۱۱ در سطوح (۱۹/۹۹۹)، (۲۵/۹۹۶)، (۵۰/۹۹۳)، (۵۵/۱۰۴۲) و (۳۴/۱۰۱۸) دلار قرار گرفتند. میانگین بهای هر تن گازوئیل در بازار آمریکا با ۸۹/۱۱ دلار افزایش همراه بود. میانگین بهای سوخت جت نیز در همه بازارها به استثنای بازارهای مدیترانه، شمال اروپا و ژاپن با افزایش همراه بود. همچنین قیمت نفت کوره طی دوره مذکور در همه بازارها به استثنای بازارهای مدیترانه، شمال اروپا و آمریکا با افزایش همراه بود. بر این اساس طی روز ۱۳ آوریل ۲۰۱۱ میانگین بهای هر تن نفت کوره در بازارهای خلیج‌فارس ۶۶۳ دلار و ۵۳ سنت، مدیترانه ۷۱۷ دلار و ۵۰ سنت، شمال اروپا ۷۰۶ دلار و ۵۰ سنت، آمریکا ۶۷۲ دلار و ۶۴ سنت، ژاپن ۶۹۶ دلار و ۶۸ سنت و در بازار سنگاپور ۶۸۱ دلار و ۱۵ سنت معامله شده است.
منبع: سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی (www.iies.org)
*کارشناسان بازار انرژی