گزارش صفحه ۱۲

 

رئیس‌کل بانک مرکزی تشریح کرد

تصمیم بازارساز برای دو بازار

دنیای‌اقتصاد: بانک مرکزی به نقل از رئیس‌کل دو مطلب درخصوص بازارسازی ارز و بورس منتشر کرده است. در مطلب نخست، رئیس‌کل بانک مرکزی تاکید کرد که در پنج ماه نخست، به میزان 15 میلیارد دلار ارز واردات از سوی بانک مرکزی تامین شده است. نکته دیگر، این است که به گفته همتی، بانک مرکزی از روز سه‌شنبه، از طریق بازار متشکل ارزی و صرافی‌های بانکی تامین نیازهای ارزی بازار اسکناس را آغازکرده است و در روزهای آتی نیز این سیاست را با هدف ایجاد تعادل و ثبات بازار ارز با قدرت پیش خواهد برد. بنابراین به‌نظر می‌رسد که کاهش نرخ صرافی ملی نسبت به بازار نیز با این استدلال صورت گرفته است. او در یک مطالبه جداگانه یک پیشنهاد را در جهت بازارسازی بازار سرمایه مطرح کرد که مالکان عمده سهام اعم از نهادهای دولتی، عمومی غیر‌دولتی، بنگاه‌های خصوصی بزرگ و حتی شرکت‌های تابعه بانک‌ها که طی چند ماه اخیر به‌دلیل رشد قیمت سهامشان منتفع شده‌اند، با رعایت ضوابط قانونی، نقش بازارسازی را ایفا کنند و برای اطمینان دادن به سرمایه‌گذاران خرد، در جهت نقدشوندگی بازار و محافظت در برابر نوسانات اقدام کنند. در حقیقت این موضوع باعث می‌شود که از هجوم سرمایه‌گذاران خرد به دیگر بازارها نیز جلوگیری شود.

تامین 15 میلیارد دلار ارز واردات

عبدالناصر همتی در مطلب نخست، به تامین نیاز ارزی در بازار ارز اشاره کرده است. رئیس‌کل بانک مرکزی تامین کالاهای اساسی، دارو و مواد اولیه کارخانه‌ها را اولویت اصلی این بانک در تامین ارز واردات دانست و تصریح کرد: باتمام مشکلات تجاری ناشی از شیوع کرونا و تداوم تحریم‌های ظالمانه در پنج ماهه اول سال نزدیک ۱۵میلیارد دلار برای واردات کشور تامین ارز کرده‌ایم.نکته قابل‌توجه اینکه کل واردات در پنج ماه نخست سال‌جاری جاری به روایت گمرک کشور 7/ 13 میلیارد دلار پوشش داده است. بنابراین این احتمال وجود دارد که رقم اعلامی رئیس‌کل، مبنی بر تخصیص ارز واردات چند روز اخیر شهریورماه را نیز پوشش داده  است. نکته قابل‌توجه اینکه رئیس‌جمهوری نیز در جلسه هیات عنوان کرده بود که از ابتدای سال تا 12 شهریورماه 5/ 14 میلیارد دلار برای تامین ارز کالاهای اساسی در نظر گرفته شده است. این رقم نیز از کل رقم واردات سال‌جاری بیشتر است، در حالی که باید این موضوع را مدنظر قرار داد که تنها بخشی از واردات کشور کالاهای اساسی است. بنابراین این سوال پیش می‌آید که در سال‌جاری چه میزان از ارز تخصیص داده شده مربوط به کالاهای اساسی و مابقی مربوط به سایر کالاها است. البته به‌نظر می‌رسد که منظور رئیس‌جمهوری نیز تخصیص ارز کل واردات در پنج ماه نخست سال‌جاری بوده است و این رقم به کالای اساسی اختصاص ندارد.

تامین ارزی اسکناس از روز سه‌شنبه

رئیس‌کل بانک مرکزی در بخش دیگری از صحبت‌های خود درباره معاملات سامانه نیما توضیح داد: معاملات حواله ارزی روزهای گذشته شهریورماه در سامانه نیما که بخشی از آن همراه با ایام تعطیلات عزاداری بود از یک میلیارد یورو فراتر رفت که موید افزایش عرضه ارز توسط صادرکنندگان و تعمیق تدریجی بازار ثانویه معاملات حواله ارزی است. همتی تاکید کرد: از روز سه‌شنبه بانک مرکزی از طریق بازار متشکل ارزی و صرافی‌های بانکی تامین نیازهای ارزی بازار اسکناس را آغاز کرده است و در روزهای آتی نیز این سیاست را با هدف ایجاد تعادل و ثبات بازارارز با قدرت پیش خواهد برد. در واقع رئیس‌کل بانک مرکزی در این صحبت عنوان کرد که در روزهای آینده، بازارساز در بازار حضور خواهد داشت و هدف این است که فاصله ایجاد شده میان قیمت‌های رسمی و غیررسمی در بازار کاهش یابد. در روزهای اخیر استراتژی بازارساز تغییر کرده و با توجه به افزایش قیمت بازار، نرخ صرافی ملی روند نزولی را طی کرد. شاید این استراتژی به این خاطر اتخاذ شده که دست بانک مرکزی نسبت به گذشته در تامین اسکناس باز شده است و میزان مداخله بازارساز از ابتدای هفته افزایش یابد و در نتیجه بانک مرکزی از این طریق، نرخ ارز را به تعادل برساند.

مالکان عمده سهام، نقش بازارسازی ایفا کنند

رئیس‌کل بانک مرکزی علاوه‌بر تحلیل این روزهای بازار ارز نکاتی را درخصوص بازار سهام تشریح کرد. رئیس‌کل بانک مرکزی توصیه کرد که مالکان عمده سهام که طی چند ماه اخیر به‌دلیل رشد قیمت سهامشان منتفع شده‌اند، نقش بازارسازی را ایفا و برای اطمینان دادن به سرمایه‌گذاران خرد، در جهت نقد شوندگی بازار و محافظت در برابر نوسانات، اقدام کنند.به گفته او، اقبال مردم به بورس موضوع مهمی است و عملکرد سرمایه‌گذاران کوچک و بزرگ، پشتوانه بازار سرمایه است. بنابراین، نظر به ورود طیف گسترده سرمایه‌گذاران جدید، تعامل حرفه‌ای، ارائه آموزش‌های سرمایه‌گذاری و شفافیت نهادهای مجری معاملات و معامله‌گران با این دسته از سرمایه‌گذاران، منجر به حفظ منافع و تداوم حضور بلندمدت و فعالیت آنها در بازار خواهد بود. رئیس‌کل بانک مرکزی توصیه کرد که، مالکان عمده سهام اعم از نهادهای دولتی، عمومی غیر‌دولتی، بنگاه‌های خصوصی بزرگ و حتی شرکت‌های تابعه بانک‌ها که طی چند ماه اخیر به‌دلیل رشد قیمت سهامشان منتفع شده‌اند، با رعایت ضوابط قانونی، نقش بازارسازی را ایفا و برای اطمینان دادن به سرمایه‌گذاران خرد، در جهت نقدشوندگی بازار و محافظت در برابر نوسانات، اقدام کنند. رئیس‌کل بانک مرکزی در بخش دیگری از پیام خود نوشت: بانک مرکزی، توسعه بازار سرمایه ‌و افزایش سهم آن در نظام تامین مالی را در راستای اصلاح ساختاری اقتصاد و ثبات مالی می‌داند و از آن حمایت می‌کند و استقرار نظام عملیات بازار باز و توسعه ابزارها و بازار بدهی دولتی و انتشار گواهی اعتبار مولد را در این راستا پی می‌گیرد. همتی در انتهای پست اینستاگرامی خود پیشنهاد می‌کند که بازارسازی در جهت حفظ نقدشوندگی لازم در بازار سهام به‌صورت عاجل با همکاری جدی سهامداران عمده و صندوق‌های سرمایه‌گذاری و سایر بازیگران اصلی بازار سرمایه انجام گیرد. به‌نظر می‌رسد که رئیس‌کل بانک مرکزی این پیشنهاد را در راستای امیدبخشی به فعالیت سهامداران خرد در بازار کرده است. زیرا شاید در روزهای اخیر، برخی از سرمایه‌گذاران خرد که در این بازار ناامیده شده باشند، منابع خود را وارد بازارهای موازی نظیر طلا و ارز کنند و در این خصوص این فشار نقدینگی باعث ایجاد نوسانات در این بازارها خواهد شد. در این راستا رئیس‌کل بانک مرکزی این پیشنهاد را داده که مالکان سهام عمده، نقش بازارسازی را در بازار ایفا کنند. در واقع حضور سرمایه‌گذاران خرد در بازار باعث خواهد شد که روند تعمیق بازار تداوم داشته باشد. این موضوع در نهایت هم به نفع بازیگران بزرگ و هم به نفع بازیگران خرد خواهد شد و از سوی دیگر بازارهای موازی نظیر ارز و طلا نیز با نوسانات قیمتی روبه‌رو نخواهند شد. البته آن طور که همتی عنوان کرده بانک مرکزی در راستای حمایت از تعمیق بازار سهام با استفاده از ابزار خود، سیاست‌های خود را ادامه خواهد داد.

 

 

 

گزارش صفحه 11

 

«دنیای اقتصاد» اثر بیانیه رئیس کل بانک مرکزی بر بورس را بررسی می‌کند

طلوع بدهی، غروب سهام

دنیای اقتصاد-  محمدامین خدابخش: تورم؛ مقصدی که همه مسیرها به آن ختم می‌شود. روز گذشته پست اینستاگرامی رئیس‌کل بانک مرکزی در فضای مجازی منتشر شد و نظرات سکاندار نظام پولی کشور به شکلی قابل‌ملاحظه مورد توجه فعالان بازار سرمایه قرار گرفت. این سخنان در حالی مطرح شد که در واپسین روز معاملاتی بازار سرمایه قیمت سهام به شکلی قابل‌توجه کاهش یافت و شاخص کل بورس تهران طی یک عقبگرد 14/ 3 درصدی به سطح یک میلیون و 631 هزار و 941 واحد رسید. افت آخر هفته شاخص بورس اما در حالی رقم خورد که هم مدیرعامل فرابورس و هم رئیس هیات مدیره بورس تهران از تزریق پول به بازار سرمایه خبر داده و گمان اینکه ریزش قیمت‌ها تداوم یابد را در ذهن بسیاری از فعالان بازار به امری نامحتمل بدل کرده بودند. حسن قالیباف اصل نیز در روز پنج‌شنبه از شروع فعالیت بازارگردانی خبر داد و وعده ایجاد ساختاری مناسب برای فعالیت پایدار بازارگردانی را در بازار سرمایه مطرح کرد.

روز گذشته نیز نظرات رئیس‌کل بانک مرکزی منتشر شده که به‌رغم تاکید بر حفظ نقدشوندگی در بازار سهام «به‌صورت عاجل» دربرگیرنده نکاتی بود. اگرچه فحوای کلام سخنان سکاندار بانک مرکزی لزوم حمایت از معاملات سهام را به ذهن متبادر می‌کرد با این حال تناقض‌هایی در بر داشت که توجه به آن خالی از فایده  نیست.

به‌رغم آنکه همتی اهمیت اقبال مردم به بورس را در بند نخست پست اینستاگرامی خود مورد تاکید قرار داده و در بند دوم بازارسازی از سوی سهامداران عمده و اشخاص حقوقی فعال در بازار سهام را امری «شایسته» دانسته است با این حال بند سوم سخنان همتی نشان از رویکرد یک بام و دو هوا درخصوص اجزای مختلف بازار سرمایه دارد. همان‌طور که می‌دانیم اطلاق عبارت بازار سرمایه به بازارهای مالی اقتصاد در برگیرنده بازارهای متعددی است که در بسیاری از کشورهای جهان مهم‌ترین آنها بازار سهام، بازار بدهی، مشتقه و بازارهای کالایی هستند. با این حال در کشور ما با توجه به اینکه بازار بدهی به نسبت بازار سهام بستری نوپا تلقی می‌شود بازارهای کالایی و به‌خصوص نیز مشتقه تاکنون مجالی برای کسب مقبولیت در بین سرمایه‌گذاران خرد نیافته‌اند. در مواجهه با عبارت «بازار سرمایه» بیشتر مردم به یاد معاملات سهام می‌افتند. همین امر سبب شده تا نکته مستتر در سخنان همتی کمتر به چشم بیاید. آن‌طور که تصمیم‌ساز بازار پول در پست اینستاگرامی خود عنوان کرده هدف مهم بانک مرکزی توسعه بازار سرمایه از طریق توجه به ظرفیت‌های بازار بدهی است. او در پست خود چنین گفته است: «بانک مرکزی توسعه بازار سرمایه و افزایش سهم آن در نظام تامین مالی را در راستای اصلاح ساختاری اقتصاد و ثبات مالی می‌داند و از آن حمایت می‌کند و استقرار نظام عملیات بازار باز و توسعه ابزارها و بازارهای بدهی و انتشار گواهی اعتبار مولد را در این راستا پی می‌گیرد.» توجه به این سخنان یک سوال را پدید می‌آورد. آیا رشد همسوی شاخص‌های بازار سهام با افزایش تامین مالی دولت از طریق بازار بدهی امری قابل‌حصول است؟

رابطه معکوس نرخ بهره با قیمت دارایی

نرخ بهره همواره با قیمت دارایی‌های مالی نظیر سهام اوراق بدهی و قراردادهای آتی و مشتقه رابطه عکس دارد. تنها دارایی که از این رابطه پیروی نمی‌کند اوراق اختیار خرید است که سهم آن از ارزش کل معاملات در بازار سرمایه ایران در عمل سهمی نزدیک به صفر دارد. در مواجهه با این اصل، مساله اساسی مغایرت بهبود وضعیت بازار بدهی با بازگشت به رونق در بازار سهام است. موضوعی که در گفته‌های همتی به آن پرداخته نشده است. می‌دانیم که سیاست کلی بانک مرکزی تامین کسری بودجه دولت از طریق فروش اوراق بدهی است. این سیاست که از ابتدای سال بر آن تاکید شد در حالی به اجرا درآمد که در روزهای نخست سال‌جاری بانک مرکزی نرخ بهره بانکی را به ۱۵ درصد کاهش داد و محرکی را پدید آورد که خوشنامی بازار سرمایه در همسویی با آن سبب چهار برابر شدن شاخص کل بورس تهران در پنج ماه نخست سال‌جاری شد. در طول این مدت هدف‌گذاری ۵ هزار میلیارد تومانی بانک مرکزی برای فروش اوراق بدهی دولت در هر هفته به منظور تامین کسری بودجه  موفقیت چندانی نداشت و این بانک نتوانست در ۱۴ هفته گذشته هدف‌گذاری یادشده را محقق کند. اما دلیل ناکامی بانک مرکزی برای فروش اوراق به میزان هفته‌ای ۵ هزار میلیارد تومان چه بود؟

تعارض منافع دولت با سهامداران خرد

به‌نظر می‌رسد در هفته‌های اخیر عدم موافقت وزارت اقتصاد و سیاست‌گذار پولی با افزایش نرخ بهره موثر مطابق با تقاضای خریداران اوراق ناشی از تمایل سیاست‌گذاران اقتصادی کشور به عدم فشار بر سیستم بانکی است. این امر سبب شده تا در حال حاضر بانک مرکزی تمایل چندانی به افزایش نرخ بهره نداشته باشد؛ بنابراین تقاضای خریداران اوراق برای دریافت بازده بیشتر را نیز نادیده بگذارد.

حال مساله اصلی آن است با افت قیمت‌ها در بازار سرمایه خریداران بورسی توجیه بهتری برای قبول نرخ بهره پایین اعمال شده از سوی وزارت اقتصاد دارند. در واقع افت قیمت سهام در هفته‌های اخیر سبب شده تا بسیاری از صندوق‌های فعال در بازار سرمایه اوراق بدهی را با توجه به اینکه ریسک اندکی دارند مسیری مناسب برای پارک نقدینگی خود و پوشش ریسک موجود در معاملات سهام تلقی کنند. برآیند این تغییر رویکرد که در هفته گذشته به افزایش قابل‌توجه سهم صندوق‌های سرمایه‌گذاری در خرید اوراق دولتی نمود پیدا کرد به فروش ۹۰ درصدی اوراق یادشده به این صندوق‌ها منتهی شد که به نوبه خود امری قابل‌توجه در تاریخ تامین مالی دولت از فروش اوراق است. بر این اساس طی هفته گذشته از کل ۲۱۳۲ میلیارد تومان اوراق بدهی دولتی فروخته شده ۱۹۳۷ میلیارد تومان آن به صندوق‌های سرمایه‌گذاری اختصاص یافته است و سهم بانک‌ها از ۱۹۴ میلیارد تومان فراتر نرفته است. همین امر سبب شده تا نرخ بهره موثر این اوراق به 47/ 19 درصد برسد که کاهشی 6/ 0 درصدی را نسبت به هفته قبل از آن نشان می‌دهد. بررسی‌های «دنیای‌اقتصاد» نشان می‌دهد که عبدالناصر همتی تا به اینجای کار با یک تیر دو نشان زده است، یعنی هم با افزایش ندادن نرخ بازده موثر خرج اضافی روی دست دولت نگذاشته و هم توانسته گامی مهم در کاهش سهم بازار پول از تامین مالی بردارد. از این رو مساله مهمی که در این میان خودنمایی می‌کند فرصت مناسبی است که ریزش بهای سهام برای فروشنده اوراقی پدید آورده که خریداران بانکی آن دیگر رغبت چندانی به گران خریدن بدهی‌های دولت نداشته‌اند. بنابراین بیراه نیست اگر بگوییم که طلوع هدف‌گذاری‌های دولت در بازار بدهی به نوعی با غروب بازار سهام میسر شده است. در این راستا حمید میرمعینی درخصوص نگاه بانک مرکزی به بازار سهام به «دنیای‌اقتصاد» گفت: اگرچه در بسیاری از مواقع بازار سرمایه توانسته کمک بازار پول باشد، اما توجه به این نکته ضروری است که بانک مرکزی در هر صورت از منافع بازار پول و صنعت بانکداری دفاع خواهد کرد. به هر روی بازار سرمایه و بازار پول دو بازار رقیب هستند و هر بازار که سهم بیشتری از تامین مالی به دست آورد تقویت خواهد شد. این کارشناس بازار سرمایه در ادامه به تاثیرپذیری بالای بازارهای مالی از تصمیمات بانک مرکزی اشاره کرد و افزود: بازار بدهی با توجه به عمق پایینی که دارد و از سوی متولیان بازار سرمایه اداره می‌شود به نوعی شاهد تعارض در مدیریت این بازار و حتی بازار سهام است. فکر می‌کنم نگاه آقای همتی به بازار سرمایه جایگاهی است که در آن تنها اوراق بدهی عرضه می‌شود و نقش آنچنان فعالی در تعیین نرخ بازده ندارد. از این رو معاملات اوراق بدهی چندان بر اساس سیاست‌های کلان بازار سرمایه انجام نمی‌شود.

از گفته‌های میرمعینی اینچنین برمی‌آید که نوعی تضاد منافع میان فعالان بازار سرمایه و بازار پول برقرار است. چرا که در صورت نیاز به تامین مالی بیشتر از بازار بدهی دولت ناگزیر خواهد بود به نرخ‌های بالاتری برای بازده موثر تن دهد. این کارشناس بازار سرمایه درخصوص احتمال افزایش نرخ بازده و تاثیر آن بر قیمت سهام گفت: برای ایجاد جذابیت در بازار اوراق و اعمال سیاست انقباضی که برای رسیدن به هدف تورمی نیاز است افزایش نرخ سود امری ناگزیر است.

این امر در تعارض با حمایت از بازار سهام است و از این منظر نیز به‌نظر نمی‌آید دولت حامی خوبی برای بازار سرمایه باشد. مضاف برآنکه بیشتر حمایت‌های به عمل آمده از بازار سرمایه از ابتدای سال کلامی بوده و چندان نمود عملی نداشته است. او درپایان گفت: برای حمایت واقعی از بازار سرمایه در همه زوایای آن به‌خصوص بازار سهام نیازمند یک ستاد هماهنگی اقتصادی هستیم که تصمیمات را هماهنگ با منافع همه بازارها از جمله بازار سرمایه اتخاذ کند تا سیاست‌ها به‌طور هماهنگ اجرا شوند. در حال حاضر این اتفاق نیفتاده است. فکر می‌کنم سیاست‌گذاری نیازمند وجود نگاهی همه‌جانبه است. اگر قرار باشد این امر محقق نشود بهتر است سیاست‌گذار بگذارد که بازارها خود را تنظیم کنند. در حال حاضر بازارها به حدی رسیده‌اند که بتوانند از طریق مکانیزم عرضه و تقاضا به تعادل برسند. این امر می‌تواند در نهایت به تحقق سیاست‌های توسعه‌ای نیز کمک کند.

با توجه به آمار و ارقام ارائه شده و نظرات کارشناسان به‌نظر می‌رسد حداقل فعلا نمی‌توان امید چندانی به ایجاد افقی روشن برای بازار سهام داشت با این حال، شروع بازارگردانی از ابتدای هفته می‌تواند نقشی مهم در ایجاد تعادل میان عرضه و تقاضا ایفا کند.  حال باید صبر کرد و دید که ورای همه گفته‌ها و ادعاهای ارائه شده، دوگانه بدهی و سهام تا چه اندازه مطابق با انتظارات پیش خواهد رفت و آیا می‌توان بازار بدهی را به‌گونه‌ای تقویت کرد که رونق بازار سهام قربانی آن نشود؟

این مطلب برایم مفید است
52 نفر این پست را پسندیده اند