بخش بازرگانی شامل ابعاد وسیع و گوناگونی با ماهیت فرابخشی است و در مفهوم عام خود، کلیه برنامه‌ها و اقدامات در جهت تاثیرگذاری برعوامل موثر در عرضه و تقاضای محصولات‌، تعدیل قیمت‌ها‌، تامین نیازهای عامه، هدایت تجارت خارجی در راستای تحقق برنامه‌های توسعه اقتصادی و تامین رفاه آحاد افراد جامعه را در‌بر می‌گیرد.

به طور خلاصه حوزه مسوولیت‌های دولت در بخش بازرگانی کشور‌، مدیریت بهینه عرضه و تقاضای کل کالا و خدمات را از طریق اعمال سیاست‌های مالی‌، پولی و ارزی مناسب و هماهنگ با سیاست‌های تجاری برای دستیابی به تعادل‌های خرد و کلان شامل می‌شود.
اهم وظایفی که در قانون تشکیل وزارت بازرگانی کشور ذکر شده چنین است:
- نظارت و حفظ تعادل بهای تولیدات داخلی و کالاهای وارده به کشور و بررسی شرایط تولید و توزیع تا مرحله مصرف
- ایجاد تسهیلات و تهیه تجهیزات لازم برای واردات و توسعه صادرات و ایجاد هماهنگی بین فعالیت‌ها و خدمات مورد نیاز بازرگانی داخلی و خارجی کشور
- تنظیم ضوابط و مقررات مربوط به نحوه ارائه خدمات مورد نیاز بازرگانی داخلی و خارجی کشور
- اقدام به بازاریابی و تشکیل نمایشگاه‌های داخلی و بین‌المللی
- تامین نیازکالاهای اساسی عامه مردم
- ساماندهی نظام صنفی با ریاست وزیر بازرگانی بر هیات عالی نظارت بر اصناف
- مسوولیت تراز تجاری کشور و نمایندگی تام‌الاختیار تجاری (WTO)
وزارت بازرگانی در سه بخش سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی، هدایت و هماهنگی وظایف خود را انجام می‌دهد و در هر دوره به تناسب شرایط خاص آن و اقدامات و پیگیری‌های انجام شده دستاوردهای مثبتی را به همراه داشته است. آنچه در پی خواهد آمد نگاهی گذرا به اهم فعالیت‌های دوره جدید وزارت بازرگانی در دولت نهم است که به‌دلیل اختصار سعی شده از ذکر فعالیت‌های جزئی خودداری و تنها به ذکر سر‌فصل‌ها و عناوین اقدامات مهم و اساسی اکتفا‌ شود.
۱ - بازرگانی در نگاه دولت نهم
بازرگانی در دولت نهم با نگاه جامع به کلیت سیستم اقتصادی‌، اجتماعی کشور و مهندسی مجدد مدیریت بازرگانی با رویکرد علمی‌در حل مسائل و تمرکز برحل مشکلات عمومی‌مردم با برنامه‌های کوتاه‌مدت و بلندمدت، به‌کارگیری فناوری‌های جدید برای توسعه و تعمیق تجارت و ایجاد اشتغال مولد‌، حرکت به سوی کاهش تصدیگری غیر ضروری دولت و اعتماد به مردم در حوزه بازرگانی‌، تقویت روحیه خدمت و پاسخگویی‌، باز مهندسی سیستم بازرگانی کشور، استفاده از نخبگان، ایجاد میدان باز برای به‌کارگیری شایستگان جوان‌، افزایش روحیه نشاط و شادابی و انگیزه‌ها در جهت خدمت بیشتر به مردم فعالیت خود را آغاز کرد و جهت تحقق این آرمان، سیاست‌های اجرایی را به شرح ذیل پیگیری نمود:
الف: بازرگانی داخلی
1 - تقویت یکپارچگی و تعامل بیشتر با سایر حوزه‌های مرتبط با بازرگانی و اقتصاد
۲ - حمایت از گسترش تسهیلات زیربنایی برای توسعه به‌کارگیری تجارت الکترونیکی و فعالیت‌های مجازی
3 - افزایش شفاف‌سازی و جلوگیری از ایجاد رانت‌های اطلاعاتی به منظور تسهیل امور بازرگانی و گسترش عدالت اقتصادی
۴ - اصلاح علمی‌زیر‌سیستم‌های برآورد، تامین، ترابری و توزیع، ذخیره‌سازی و اطلاع‌رسانی در راستای توسعه اقتصاد دانایی‌محور و در جهت چابک‌سازی سازمان‌ها و ناب نمودن فعالیت‌های تجاری
5 - رفع تضاد« حمایت از مصرف‌کننده با «حمایت از تولیدکننده» در جهت افزایش بهره‌وری و قابلیت اشتغالزایی در کشور
۶ - برخورد علمی‌و منسجم با امر تنظیم و نظارت بازار داخلی
7 - تلاش در جهت هدفمند کردن یارانه‌ها با تمرکز بر محرومیت‌زدایی و افزایش اثر بخشی آن در سبد خانوار
۸ - کاهش تصدیگری دولتی و افزایش استفاده از توان‌های خارج از دولت مانند سازمان‌های غیر دولتی، تعاونی‌ها، تشکل‌های تولیدی‌، صادراتی
9 - کاهش انحصارات و محدود ساختن آن به موارد ضروری
۱۰ - حمایت از سازماندهی و توسعه شبکه‌های توزیع کارآمد به منظور تنظیم بازار و حمایت از تولید در تمامی‌سطوح
11 - دخالت موثر در مبارزه با قاچاق کالا
ب: بازرگانی خارجی
1 - ایجاد انسجام میان بخش‌های مختلف دولت و بخش غیر دولتی برای آماده سازی حوزه‌های تولیدی‌، خدماتی‌، فرهنگی به منظور فعال شدن کارآمد اقتصاد کشور در تجارت جهانی.
۲ - برنامه‌ریزی موثر برای فعال‌سازی ترتیبات تجارت بین کشوری به‌خصوص در حوزه منطقه‌ای و کشورهای اسلامی‌
3 - تحول و ایجاد جهش در صادرات غیر نفتی و حمایت جدی از گسترش بازارهای خارجی
۴ - حمایت هدفمند از تولیدات داخلی به منظور افزایش رقابت‌پذیری
5 - منطقی کردن تعرفه‌ها به منظور جهت‌دهی مناسب به سرمایه‌گذاری
۶ - تاکید بر هدف‌گذاری صادراتی برای مناطق آزاد و ویژه و شرکت‌های دولتی
7 - ایجاد مکانیزم‌های تعامل کارساز در جهت هماهنگی امور بازرگانی با سیاست خارجی
ج: توسعه زیر ساخت‌ها و ظرفیت‌سازی
1 - تلاش در جهت توسعه ارزش‌های فرهنگی در تجارت و تلاش برای حاکمیت فرهنگ تجاری مناسب
۲ - ارتقای آموزش و توسعه دانش کاربردی بازرگانی در سطح کشور و حمایت از تحقیقات سازمان‌ها و مراکز تحقیقاتی در دانشگاه‌ها دراین زمینه در راستای چشم‌انداز بیست‌ساله کشور
3 - اصلاح سیستم‌ها و روش‌ها به منظور کاهش دیوانسالاری اداری (حمایت از نهضت نرم‌افزاری)
۴ - مهندسی‌ مجدد در ساختار بازرگانی کشور و حاکمیت‌ اصل شایسته‌سالاری
5 - تحول در امر تعامل کار ساز با وزارتخانه‌ها و سازمان‌های ذی‌ربط به منظور برخورد منسجم با مسائل بازرگانی و حل آنها
۶ - پیگیری حذف نهادهای تصمیم‌گیری غیرضروری در حوزه تجاری کشور
7 - روزآمد نمودن قوانین و مقررات بخش بازرگانی کشور
۲ - عملکرد و برنامه‌های حوزه‌های ستادی و شرکت‌های وابسته
معاونت اداری و مالی
الف - اهم عملکردها
- تهیه دستورالعمل جامع پرداخت وام‌، اضافه کاری‌، مسکن و میزان و سطح پذیرایی ادارات(تنخواه گردان)
- اعطای اختیارات لازم به مدیران برای اداره واحدهای تحت سرپرستی خود براساس قیمت تمام شده فعالیت‌ها و خدمات
- تفویض اختیار کلیه امور مربوط به منابع انسانی به استان‌ها
- اصلاح روش‌ها و فرآیند اجرایی امور اداری و پرسنلی
- آموزش«406» نفر از پرسنل وزارت بازرگانی ازطریق دوره‌های آموزشی کوتاه مدت (شامل مهارت‌های هفتگانه، توانایی‌های عمومی‌، دوره‌های مشترک اداری، دوره‌های بهبود مدیریت و دوره‌های اختیاری) جمعا به میزان «2705» ساعت
- ساماندهی خانه‌های سازمانی از طریق تدوین دستورالعمل نحوه استفاده از خانه‌های سازمانی
- اعطای تسهیلات مالی به پرسنل وزارت بازرگانی از طریق صندوق قرض‌الحسنه کوثر، صندوق تعاون امداد و بانک ملی ایران
- ساماندهی امور ورزش همگانی و تخصصی در رشته‌های مختلف برای آقایان و بانوان
- انجام اقدامات لازم جهت اجرای تصویبنامه شماره 84515/ت 34613هـ مورخ 15/12/1384 موضوع تعیین تکلیف نیروهای شرکتی و ارسال اسامی‌و مشخصات این نیروها (به تعداد 1324نفر) به سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور جهت اخذ مجوزهای لازم به منظور به‌کارگیری در قالب ضوابط استخدام پیمانی و یا انعقاد قرارداد کار معین با ایشان
- تدوین کلیات مسائل و مشکلات مورد تقاضای استان‌ها و مسائل نیروهای انسانی وزارتخانه
- تدوین دستورالعمل استخدام نیروی انسانی در استان‌ها و ابلاغ آن به سازمان‌های بازرگانی استان‌ها
- بررسی و پیشنهاد افزایش ۴۵درصد فوق‌العاده جذب کارکنان وزارتخانه به سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور
- پیشنهاد توجیهی برای تخصیص سهمیه استخدامی‌برای مناطق محروم خارج ازسهمیه تخصیصی از طریق هیات محترم وزیران ونیز افزایش فوق‌العاده‌های قانونی برای کارکنان مناطق محروم
- پیشنهاد استدلالی برای تسری فوق‌العاده ویژه ارتقای شغلی به ۱۰۰درصد کارشناسان دستگاه‌ها و ارائه آن به سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور
- پیگیری تبدیل وضعیت نیروهای قراردادی بازرسی از نهاد ریاست جمهوری و سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور
- اصلاح شیوه کمک‌های غیر نقدی به کارکنان
- بازنگری در تشکیلات وزارت بازرگانی و سازمان‌های بازرگانی استان‌ها
- حل مشکل تشکیلات فرش استان‌ها با اصلاح مصوبه شورای‌عالی اداری
- اقدام جهت تفکیک تشکیلات سازمان بازرسی ونظارت برقیمت وتوزیع کالا و خدمات ازسازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان
- ایجاد دفتر کار آفرینی
- اصلاح ساختار بودجه استان‌ها و تهیه مصوبات بودجه سال 1385
- اصلاح سیستم پرداخت و ارتقای نرم‌افزارهای حقوق‌، مالی‌، اعتبارات
- بهبود سیستم نرم افزار‌های مالی به سمت سیستم جامع جهت کاهش زمان گردش کار اسناد مالی
- اقدام جهت اصلاح و بهسازی شبکه ارتباطی رایانه‌ای و برنامه‌ریزی جهت راه‌اندازی سیستم اتوماسیون اداری (دبیرخانه بدون کاغذ)
- پیاده‌سازی و عملیاتی شدن اتوماسیون اداری در حوزه معاونت اداری و مالی از ابتدای سال‌جاری (تجمیع چهار دبیرخانه در یک دبیرخانه مرکزی)
- ساماندهی و استخراج آمار و اطلاعات پایه‌ای مدیریتی برای تحلیل وضعیت نیروی انسانی موجود در وزارتخانه و تهیه و تدوین طرح جامع نیروی انسانی
- تدوین گزارش RFP (در خواست برای پیشنهاد) سیستم‌های یکپارچه اداری ومالی وانتخاب پیمانکار
- انتصاب ‌اعضای‌ جدید هیات‌های تخلفات اداری و رسیدگی به پرونده‌های تخلفاتی
ب- اهم برنامه‌ها
برنامه ‌معاونت در راستای برنامه چهارم و در قالب برنامه جامع وزارت تهیه و پس از تصویب به معاونت برنامه‌ریزی و امور اقتصادی اعلام و در قالب پروژه‌های صفحه مقابل در دست اقدام است.
عملکرد معاونت توسعه بازرگانی داخلی
- ایجاد و‌راه‌اندازی پایگاه اطلاع‌رسانی اصناف (WWW.Asnaf.ir )
- تدوین و ابلاغ باقیمانده آیین‌نامه‌های قانون نظام صنفی
- واگذاری نظارت بر اصناف به خود اصناف از طریق ایجاد هیات‌های رسیدگی به تخلفات صنفی موضوع ماده ۵۲ و ۵۳ قانون نظام صنفی
- برگزاری نمایشگاه فروش بهاره در 6 نقطه تهران و 28 استان کشور
- تهیه و ابلاغ شیوه‌نامه نصب نام تجاری(Brand) بر روی کالاها
- تفاهم با دانشگاه علمی - کاربردی و سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای وزارت کار برای آموزش اصناف و تشکیل کمیته راهبردی آموزش اصناف
- تدوین طرح ساماندهی انبارها و تاسیسات ذخیره سازی کشور (شناسایی، تشکیل بانک اطلاعات مکان‌یابی و حمایت)
- ایجاد بانک اطلاعاتی در زمینه محصولات کشاورزی
- کنترل سطح عمومی قیمت‌ها
- تنظیم بازار میوه در ایام نوروز سال 1385 با تهیه و ابلاغ سازوکارهای ذخیره‌سازی میوه و مرکبات
- تشکیل جلسات کمیته ماده یک طرح جامع
سیمان و تخصیص سیمان به پروژه عمرانی و استان‌ها
- تهیه و تدوین دستورالعمل اجرایی ساماندهی شرکت‌های پخش
- پیگیری طرح ملی جایزه بهره‌وری در اصناف
- پیگیری تاسیس بانک اصناف و یا صندوق ملی اصناف با مشارکت بانک ملی ایران
- تدوین دستورالعمل اجرایی ساماندهی


شرکت‌های پخش و نهایی کردن آن برای ارسال به هیات عالی نظارت.
- اقدام در جهت شناسایی فروشگاه‌های زنجیره‏ای موجود و تلاش در جهت توسعه آنها.
- اعلام کالابرگ کالاهای اساسی طبق برنامه‏های پیش‏بینی شده همچنین اعلام کالابرگ‏های ویژه برای مناطق محروم و آسیب‏دیده.
- نصب و راه‏اندازی سیستم جدید رسید برگشت کالابرگ در ستاد بسیج اقتصادی کشور و آموزش آن در سطح استان‌های کشور.
- تهیه گزارش‌های مقایسه‌ای نرخ کالاهای اساسی و تحلیل نوسانات قیمت‌ها.
- طرح پیشنهادهای غنی‏سازی آرد خبازی با ریزمغذی‏های آهن و اسید فولیک و تحلیل انتقادی طرح.
- برنامه‌ریزی تامین و توزیع کالاهای اساسی
(برنج، روغن، قندوشکر و پنیر) به صورت عادی و سهمیه ویژه استان‌های محروم.
- برنامه‌ریزی تامین و توزیع سهمیه کاغذ مصارف دولتی، شیر استان‌ها، نذورات ماه‌های محرم و صفر، سازمان بهزیستی و مرحله سوم‌یارانه‌وسه‌ماهه سوم مصارف خاص در زندان‌ها و نیروهای مسلح
- تشکیل جلسات کمیسیون تنظیم بازار و اقدام لازم به منظور تنظیم بازار کالا (مرغ، تخم مرغ، گوشت، برنج، روغن، کاغذ و ...) و بخصوص مشارکت بیشتر با وزارت جهاد کشاورزی.
- اجرای طرح ذخیره‏سازی کالاهای منتخب
(21 قلم) و تدوین سازوکار اجرایی طرح به ویژه طرح ذخیره‏سازی میوه و مرکبات.
- تهیه برنامه آزادسازی شکر.
- تهیه گزارش‌های جامع کالایی شامل کاغذ، کود شیمیایی، پودرشوینده، چای.
- تدوین تقویم کالایی سال ۱۳۸۵ و پیش‌بینی مقاطع عدم تعادل و برنامه‌ریزی جهت اقدام برای زمان مورد نظر.
ب- رئوس برنامه‏های معاونت توسعه بازرگانی داخلی.
- برآورد میزان کالاهای اساسی مورد نیاز سال ۱۳۸۵ و لحاظ نمودن آن در برنامه تامین و توزیع سالانه.
- برنامه‏ریزی برای تنظیم جدول سهمیه‏ای تخصیص استانی کالاهای اساسی، حساس و ضروری به منظور تامین نیاز مناطق مشمول در سطح کشور.
- بازنگری در شیوه اجرای طرح ذخیره‏سازی کالاهای ضروری از جمله تخم‌مرغ.
- ادامه اجرای طرح ذخیره‏سازی میوه و مرکبات به منظور جلوگیری از افزایش بی‏رویه قیمت‌ها و حفظ تعادل بازار.
- پیگیری جهت رفع موانع قانونی تخصیص تسهیلات مورد نیاز به دستگاه‌های مباشر به منظور اجرای طرح ذخیره‏سازی کالاهای منتخب.
- بررسی مستمر میزان ذخیره استراتژیک کالاهای اساسی و هماهنگی با دستگاه‌های مباشر به منظور تقویت ذخیره مطمئن.
- برنامه‏ریزی به منظور رهاسازی بازرگانی داخلی از تصدی‏های غیرضروری و اصلاح شیوه‏های جاری در حوزه تامین و توزیع.
- فعال نمودن شورای تولید و توزیع روغن نباتی، کمیته توزیع شیر خانوار و ستاد خرما در سطح ستاد و استان‌ها.
- تحلیل و ارزیابی اجرای طرح توزیع شیر رایگان مدارس با هماهنگی دستگاه‌های مرتبط در سطح استان‌های سراسر کشور.
- کمک به اجرای برنامه سبد مطلوب غذایی و اصلاح الگوی مصرف از طریق افزایش سهم مواد غذایی مورد تایید وزارت بهداشت و درمان
- پیگیری طرح‌های آزادسازی وتغییر شیوه پرداخت یارانه برخی اقلام نظیر باتری خودرو،‌ کاغذ، محصولات پتروشیمی و پودرشوینده در دو مرحله ابتدا پودرماشینی و سپس پودر دستی.
- پیگیری طرح آزادسازی سبوس و عملیاتی نمودن طرح آزادسازی کاغذ.
- برنامه‏ریزی برای ارتقای سطح کیفی دفترچه‏های تحصیلی و اصلاح شبکه‏های توزیع و حمل و نقل آن .
- توسعه بانک اطلاعاتی کالاهای لازم، حساس و استراتژیک به منظور ارائه سریع اطلاعات به روز و دقیق به مسوولان.
- نظارت و هماهنگی در جهت ایجاد بنگاه‌های حمل‌و‌نقل تجاری توانمند از طریق ایجاد خوشه‌ها و شبکه‌های حمل و نقل محلی، منطقه‌ای، ملی و بین‌المللی.
- ساماندهی حمل و نقل و ترانزیت در مرزهای کشور با کشورهای همجوار.
- تکمیل، اصلاح و ایجاد زیرساخت‌های لازم در زمینه حمل و نقل در بخش توزیع.
- توسعه امکانات نگهداری و ذخیره‌سازی محصولات به صورت محلی، منطقه‌ای و ملی.
- بسترسازی لازم جهت ایجاد صنعت انبارداری در کشور.
- تهیه و اجرای دستورالعمل در جهت ترغیب کشاورزان به عرضه گندم مرغوب و پاک و اصلاح نظام جدید خرید گندم براساس کیفیت ذاتی و ظاهری از کشاورزان موضوع ماده یک طرح ساماندهی.
- نظارت بر اجرای طرح پایلوت خرید گندم براساس کیفیت (ذاتی ـ ظاهری).
- سیاست‌گذاری در اجرای تبدیل نظام امانی ـ کارمزدی آسیابانی به نظام رقابتی در قالب تدوین آیین‌نامه اجرایی ماده (2) طرح ساماندهی بازار گندم، آرد و نان.
- سیاست‌گذاری جهت واگذاری تدریجی فعالیت‌های تصدیگری بازار گندم به بخش خصوصی ماده (۳) طرح ساماندهی و نظارت جهت مشارکت بخش خصوصی در امور واگذار شده.
- اجرای طرح آزادسازی آردهای مصرفی در مشاغل غیرخبازی.
- نظارت و سیاست‌گذاری بر حسن اجرای آیین‌نامه اجرایی ماده (۸) طرح ساماندهی بازار گندم، آرد و نان درخصوص پرداخت ۵/۱ درصد حق انبارداری به کشاورزان.
- نظارت و سیاست‌گذاری در اجرای برنامه غنی‌سازی آرد خبازی با اسید فولیک و آهن موضوع ماده 10 از ابتدای سال 1385.
- سیاست‌گذاری جهت تشویق و تقویت تشکل‌های تعاونی نانوایان و واحدهای نمونه مشارکتی در قالب تجمیع نانوایان شهری در قالب تدوین آیین‌نامه ماده (۱۲) طرح ساماندهی.
- تدوین آیین‌نامه اجرایی ماده 14 طرح ساماندهی درخصوص تغییر فرآیند پخت نان از روش حرارت مستقیم به حرارت غیرمستقیم.
- نظارت و سیاست‌گذاری در جهت فراهم آوردن زمینه ارائه آموزش‌های فنی و حرفه‌ای و کاربردی لازم برای واحدهای تولیدی آرد و واحدهای صنفی و صنعتی و خبازی مصرف‌کننده آرد.
- نظارت و سیاست‌گذاری بر اجرای طرح جایگزینی نمک تصفیه‌شده به جای نمک معدنی در پخت انواع نان.
- سیاست‌گذاری در اجرای برنامه حذف استفاده جوش‌شیرین در نانوایی‌ها.
- سیاست‌گذاری درخصوص پخش برنامه‌های اطلاع‌رسانی به منظور آموزش شیوه‌های مناسب تولید، نگهداری و مصرف نان از طریق رسانه‌های عمومی.
- شناسایی فرآیندها و گلوگاه‌های خرید گندم داخلی و مهندسی مجدد فرآیندها.
- تهیه طرح جامع نظارت بر بازار گندم، آرد و نان با مشارکت بانک ملت به منظور تسریع در پرداخت پول گندم به کشاورزان.
- تبیین نظام مطلوب قیمت‌گذاری نان.