خانه / آخر هفته / بازار تکنولوژی را دریابیم

سـرمقـاله

روزنامه دنیای اقتصاد - شماره 3476 1394/02/17 بازدید:390بار کد خبر: DEN-878338
بازار تکنولوژی را دریابیم

دكتر هادي خانيكي مدرس و عضو هيات علمي دانشكده علوم ارتباطات دانشگاه علامه مساله اصلی و نخستين سوالی که ما بايد در رابطه با تکنولوژی‌های جدید ارتباطی به آن بپردازیم این است که چه اتفاقي باعث شده است تلفن‌هاي هوشمند در ایران تبدیل به یک مساله شوند؟

به اين معنا كه ذهن‌هاي ما را به خود جلب کنند، آیا مساله بالا رفتن تعداد مصرف‌كنندگان دستگاه‌ها است يا صرف زماني زياد براي اين تلفن‌ها از سوي كاربران‌ آن؟
مساله دوم این است چه افق‌های تازه و چه ظرفیت‌های تازه‌اي در جامعه ما و در حوزه ارتباطات با گسترش دستگاه‌های تلفن هوشمند و ورود کاربران بيشتر فراهم شده است؟ آیا این افق‌های تازه را باید با فرصت‌هایش ديد يا تهدیدهایش؟ یا اینکه اساسا ظرفیت‌های پنهانی براي اين شرايط وجود دارد که به آن توجه نشده است؟
مساله چهارم این است که در حوزه ارتباطات به‌طور خاص، بايد به چه مقوله‌های جدیدی در دانشگاه‌ها و در گروه‌های علمی و در مراکز پژوهشی و در پایان نامه‌ها و رساله‌ها و حوزه‌های حرفه‌ای پرداخته شود؟
طي چند روز گذشته من تلاش کردم آمارها و اطلاعاتی از مراکز رسمی کشور در مورد وضعیت تلفن‌های هوشمند تا آخر فروردین‌ماه امسال یعنی تا همین چند روز گذشته، را تهیه ارائه کنم.
براساس گزارشی که شبکه همراه اول تا آخر فروردین‌ماه 94 ارائه کرده، حدود 18 میلیون تلفن هوشمند در دسترس مردم ما است، در این میزان آمار، اندروید 16 میلیون و 700 هزار و آي.او.اس یک میلیون و 500 هزار دستگاه است. یعنی در واقع حدود 44 درصد مشترکان همراه اول دارای تلفن هوشمند هستند.
روند تغییرات تعداد تلفن‌های هوشمند در شبکه اینگونه بوده است که در آبان ماه سال 91، اندروید یک میلیون و 596 هزار و 352 دستگاه بوده و آي.او.اس 83 هزار و 103 دستگاه. در آبان ماه سال 92، روند شتاب تغییرات را می‌توانید ببینید، اندروید 4 میلیون و 285 هزار و 144 دستگاه شده است و آي.او.اس 560 هزار و 666 دستگاه و يك سال بعد از آن در آبان ماه 93 اندرويد 9 ميليون و 914 هزار و 154 دستگاه و آي.او.اس 919 هزار و 32 دستگاه. تصوير كلي اين است كه ايران به سرعت به نرم جهاني تلفن‌هاي هوشمند نزديك می‌شود. ميانگين جهاني در شرايط فعلي حدود 25 ميليون دستگاه است كه بعيد است تا پایان امسال ما به اين رقم نرسيم. چيزي كه حالا در ظرفيت گوشي‌هاي هوشمند در حال چرخش پيدا كردن است هزاران برابر چيزي است كه در مركز كامپيوتري دانشگاه صنعتي شريف به‌عنوان بزرگترين مركز كامپيوتري ايران در ابتداي انقلاب در گردش بوده است. طبيعتا ظرفيت‌ها و فرصت‌هاي جديدي در حال شكل گيري است كه بعضي از اينها گسست نسبت به گذشته نيست و بازتوليد همان شكل‌هاي گذشته است مانند استارت آپ‌ها.

در واقع اگرچه هنوز تحقيقي روي اين مساله انجام نشده اما در گفته مسوولان و محققان هم مشخص شده است، از جمله جاهايي كه مهاجرت معكوس در حال انجام است کشور ماست و حداقل مغزهاي ما در حال بازگشت به كشور هستند در همين زمينه‌ ارتباطات شبكه‌اي است كه پايانه‌اش به همين تلفن‌هاي هوشمند بازمي‌گردد در واقع به نظر مي‌رسد همان جمعه بازارهاي ما در اين فضا در حال شكل‌گيري هستند از توليد تا مصرف كه جوان‌هاي مستعد و توانا خودشان در اين فضاها هم كار به وجود مي‌آورند و هم مصرف‌كننده‌ها
را تامين مي‌كنند.
نكته ديگر اين است كه متاسفانه ما به هر پديده جديد به ويژه پديده‌هاي ارتباطي جديد به ديده تهديد نگاه مي‌كنيم نه تغيير، اما چيزي كه واقعيت دارد اين است كه يك بازار جديد در حوزه اشتغال، تجارت، سرگرمي و مصرف در حال شكل گيري است كه اين بازار جديد از جمله ظرفيت‌هايي است كه اخيرا در برنامه‌ريزي‌ها هم به آن توجه شده است كه ما حتي مسائلي مانند اشتغال را بدون توجه به اين بازار نمي‌توانيم حل بكنيم.
چيزي كه در حوزه ارتباطات و توسعه به آن مي‌پردازند اين است كه هركسي بتواند بهتر از اين ظرفيت‌ها استفاده كند، او برنده است. به اين دليل مي‌توان گفت ما با مسائل و چالش‌هاي تازه‌اي مواجه هستيم، البته بهترين كار در درجه اول اين است كه اين پديده را بشناسيم و بعد در مورد آن داوري بكنيم. براي شناخت آن بايد بدانيم وقتي با اين شتاب و سرعت تعداد گوشي‌هاي هوشمند در كشور ما به تبع مصرف جهاني‌اش افزايش پيدا مي‌كند و طبيعتا در ميان مصرف‌كنندگان يا كاربران آن نيز ساخت و بافت جمعيتي تاثيرگذار مي‌شود، يعني هرچه جوان‌تر و هرچه شهر‌ي‌تر از اين ابزار بيشتر استفاده مي‌كنند، مي‌توانيم ببينيم كه كاربران جوان و تحصيلكرده در جوامع ما بيشتر مي‌شوند، اولين تقاضايي كه در ميان آنها بروز پيدا مي‌كند مساله سرعت اينترنت است.
اين است كه مي‌بينيم پايين بودن سرعت اينترنت يا اختلال‌هايي كه در شبكه‌ها به وجود مي‌آيد از جمله مسائلي است كه بيش از هرچيز موجب انتقاد يا نارضايتي جوانان مي‌شود. نكته ديگر اين است كه خود اين شبكه‌ها در حال تاثيرگذاشتن بر فضاي فرهنگي جامعه ما شامل فرهنگ كار،‌فرهنگ آموزش، سبك زندگي و نظاير آنها هستند زيرا خيلي زود بازده و معطوف به نتيجه هستند و در نتيجه كنش معطوف به نتيجه تحت تاثير همين شبكه‌ها در حال رخ دادن است.
موضوع مهم ديگر اين است كه فضاي مجازي ديگر مانند گذشته انعكاس فضاي واقعي نيست بلكه دنياي شبكه‌اي چيزي را به وجود مي‌آورد و بعد بر دنياي واقعي تاثير مي‌گذارد. وقتي كه ما در مقام توصيف با چنين مسائلي مواجهیم، در مقام سياست‌گذاري كه نهادهاي رسمي بايد آن را انجام دهند، آنها با مسائل بيشتري مواجهند.
به هرحال تلفن‌هاي همراه هرروز بيشتر در دسترس مردم قرار می‌گیرند،‌ يعني قسمتي كه برنامه‌گريزی بيشتري وجود دارد؛ قسمتي كه نياز به برنامه دارد يعني توليد محتوا، توجه به مراكز داده‌پردازي و ايجاد فضا در اين قسمت نوعي عقب‌ماندگي وجود دارد و طبيعتا سياست‌گذاري هم در آن دشوار است. به اعتبار اين تغييرات مي‌توانيم بگوييم كه ما با مسائل جديدي در حوزه ارتباطي مواجهيم.
انتشارات دنیای اقتصاد سالنامه جامع اختصاصی مدیران