خانه / سایت خوان / الجزیره: آیا طرح استقلال اقلیم کردستان عراق موجب اتحاد ایران و ترکیه می شود؟
سایت خوان روزنامه دنیای اقتصاد تاریخ خبر:1396/06/22 ساعت انتشار:21:39:39 بازدید:386بار کد خبر: DEN-1258611

پایگاه خبری الجزیره قطر روز چهارشنبه در تحلیلی اعلام کرد که آیا سیاست های آمریکا در خاورمیانه و آرزوی کردها برای ایجاد یک کشور مستقل کُردی می تواند عاملی برای اتحاد ایران و ترکیه باشد.

به گزارش ایرنا در این تحلیل به قلم 'گالیپ دالای' مدیر تحقیقات الشرق در مرکز مطالعات الجزیره آمده است: 
«اگرچه ایران و ترکیه در طول چند سال اخیر همپیمانی، همکاری و حتی رقابت و یا خصومت جدی با هم نداشتند، اما درعین حال به طور هم زمان همه این موارد را بعضا متناقض با هم بین خود پیش برده اند.
هر یک از موارد فوق در برهه ای از زمان پررنگ تر شده و در مقاطعی نیز به سبب ماهیت برخی ابعاد تحولات منطقه ای در فراز و فرود قرار گرفته بود و حتی گاهی اوقات همکاری دو کشور همچون مقطع کنونی پررنگتر نیز شده است.» 
در این تحلیل با عنوان 'آیا واقعا تقریبی میان ایران و ترکیه صورت می گیرد' می خوانیم:
« دو کشور گرچه هنوز ائتلافی در زمینه خاص ایجاد نکردند اما طی چند هفته اخیر بر سر موضوع اختلاف کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس و برخورد چکشی اعضای آن و مصر با قطر به عنوان یک عضو دیگر این شورا، به جمع بندی هایی رسیدند که موجب شد تهران و آنکارا در این زمینه موضع مشترک اتخاذ کنند.
در همین راستا هم بود که به تازگی رفت و آمد دیپلماتیکی زیادی میان تهران و آنکارا برقرار شد است از جمله در آخرین مورد هیات بزرگی از افسران ارشد ارتش ایران به فرماندهی سرلشکر حسین باقری، رییس ستاد مشترک ارتش ایران وارد آنکار شده و با مقامات ارشد این کشور و از جمله رجب طیب اردوغان رییس جمهور ترکیه دیدار و گفت وگو کردند.
گزارش ها حاکی است که در مقابل این هیات، یک هیات عالی رتبه نظامی و سیاسی ترک نیز به زودی از آنکارا به تهران می رود تا اهداف مشترکی را پیگیری کنند.
سرلشکر در دیدار با اردوغان بر دیدگاه مشترک ایران و ترکیه در مورد همه‌پرسی استقلال کردستان تاکید کرد و گفته بود که در این دیدار دو طرف ایرانی و ترکیه‌ای تاکید و اعلام کردند که برگزاری این همه‌پرسی اگر چنانچه اتفاق بیفتد مبنایی برای آغاز یک سری تنش و درگیری در داخل کشور عراق خواهد بود که تبعات آن دامنگیر کشورهای همجوار خواهد شد.
چندی پیش منابع خبری گزارش داده بودند که مقام‌های ارشد دولتی و احزاب سیاسی منطقه خودمختار کردستان عراق با برگزاری یک همه‌پرسی در 25 دسامبر (3 مهر) در مورد استقلال این منطقه و دربرخی از مناطق خارج از اقلیم خودمختار از جمله منطقه نفت خیز کرکوک موافقت کرده‌اند.
بعد از اعلام برنامه برگزاری این همه‌پرسی از سوی کردهای عراق بود که موضوع با واکنش منفی آمریکا و دولت عراق و مخالفت شدید دولت‌های ترکیه و ایران مواجه شده است. زیرا علاوه بر از دست رفتن بخشی از منابع نفتی عراق، جدایی کردستان می‌تواند زمینه تنش‌های قومی دیگر در این کشور را ایجاد کند. 
همچنین ایران، ترکیه و سوریه دارای اقلیت قابل توجه کرد هستند که در مجاورت اقلیم خودگردان سکونت دارند.
با این وجود، صرف نظر از اینکه دو کشور در منطقه به ویژه در سوریه و عراق به دنبال چه می گردند، گسترش فعالیت های دیپلماتیک آنها حکایت از آن دارد یک وجه اشتراک و همگرایی در اهداف و نگرانی های آنها برای تحولات منطقه میانشان شکل گرفته است، تحولاتی که می رود به همسوئی و همدلی بیشتر این دو کشور بیانجامد.
یعنی دغدغه های مشترکی در تهران و آنکارا شکل گرفته و می گیرد که روند تقریب دو کشور را تسهیل می کند، از جمله دو عامل مهم از این دغدغه ها می توان به ایجاد نظم جدید بعد از بهار عربی در کشورهای منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا و مشخصا اختلاف کشورهای عربی در شورای همکاری خلیج فارس اشاره کرد .
زیرا تهران و آنکارا بطور مشترک با نگرانی بسیار این تحولات را پیگیری می کنند و معتقدند که به هیچ وجه نمی توان این بحران را صرفا به عنوان اختلاف یک عضو شورای همکاری خلیج فارس (قطر) با بقیه اعضای آن، ارزیابی کرد.
تهران و آنکارا به خوبی می دانند که محور عربستان سعودی، امارات متحده عربی و مصر در پی ایجاد یک نظم جدید مورد حمایت دولت آمریکا و اسرائیل در منطقه هستند که بی تردید باید در برابر آن ایستادگی کرد، چرا که ادامه این روند در دراز مدت به ضرر هر دو کشور خواهد بود.
به همین دلیل هم بود که با شروع بحران قطر، محمد جواد ظریف وزیر خارجه ایران سفر غیرمترقبه ای را به آنکارا انجام داد چرا که دو کشور می دانند کشورهای عربی با استفاده از ظرفیت آمریکا در این بحران می توانند به موضوع استقلال کردهای منطقه نیز دامن بزنند، موضوعی که امروزه زمزمه های آن از سوی اسرائیل و در شمال عراق به تدریج همه گیر شده است.
از طرف دیگر، هر دو کشور نگران موضع گیری نهایی آمریکا در باره سرنوشت تروریست های داعش در سوریه و عراق و حتی سرنوشت بشار اسد در آن کشور هستند موضوعی که به تعیین تکلیف نهایی برای کردهای 4 کشور ایران، ترکیه، سوریه و عراق نیز خواهد انجامید، موضوعی که هر روز ذهن آنکارا و تهران را به خود مشغول تر می کند.
در این میان، اگرچه ایران و ترکیه دارای مواضع متضاد در مورد موقعیت بشار اسد، رئیس جمهوری سوریه در آینده سیاسی آن کشور هستند. زیرا ترکیه تاکنون با متهم کردن بشار اسد به کشتار مردم کشورش، با ادامه حکومت او مخالفت کرده در حالیکه جمهوری اسلامی از متحدان اصلی و حامیان مالی و نظامی دولت بشار اسد بوده است و در جنگ داخلی سوریه به طور گسترده به او کمک می‌کند. 
در عین حال، ایران در ترتیباتی به رهبری روسیه و ترکیه برای استقرار آتش‌بس و خاتمه دادن به جنگ داخلی در سوریه مشارکت دارد و آنها تاکنون بارها در آستانه نشست های مشترک در این خصوص برگزار کردند.
به همین دلیل هم سرلشکر باقری بعد از دیدار با اردوغان گفته بود که در راستای گسترش روابط دوجانبه تهران و آنکارا، قرار است تماس نظامی بین دو طرف ادامه یابد و پیش بینی کرده بود که رئیس جمهوری ترکیه نیز در آینده به ایران سفر کند.
ناگفته نماند تا زمان بروز جنگ داخلی در سوریه، دولت‌ ترکیه به رهبری آقای اردوغان روابط دوستانه‌ای با جمهوری اسلامی داشت اما با افزایش تنش در سوریه، این روابط به تدریج به سردی گرایید و البته امروزه این مناسبات سرد به سبب شکل گیری دغدغه های مشترک ناشی از بروز تازه ترین تحولات در منطقه گرم تر نیز شود.
چرا که دو کشور می دانند که تحقق آرمان تشکیل کردستان مستقل در شمال عراق و بعد در سوریه بحران زده، بی تردید به کشورهای همجوار از جمله ترکیه با جمعیت بسیار بالا کردهای محروم از امکانات اقتصادی نیز تسری پیدا خواهد کرد.
بنابر این ترکیه بخوبی می داند که ظهور بلوک کردهای سوریه به رهبری حزب اتحاد دمکراتیک (پی وای دی) وابسته به حزب کارگران کردستان ترکیه (پ ک.ک) در سیاست داخلی سوریه موجب می شود ترکیه در سیاست های خود در سوریه ارزیابی بیشتری انجام دهد چرا که گسترش فعالیت این حزب بی تردید به درون کردهای ترکیه نیز خواهد رسید و این تازه آغاز بحرانی جدید در داخل ترکیه با کردهای آن خواهد بود.
از طرف دیگر، ایرانیان نیز که امروزه در شمال عراق تلاش زیادی را برای نابودی داعش و ایجاد وحدت در میان اقوام عراقی انجام می دهند نگران آنند که پیروزی کردها به رهبری مسعود بارزانی می تواند در آینده نزدیک به طغیان سایر رهبران کرد از جمه حزب دمکرات و کردهای چپ گرای کومله بیانجامد که امروزه همگی در کردستان عراق بسر می برند.
حضرت آیت الله خامنه ای رهبر معظم انقلاب اواخر خرداد 96 در دیدار با حیدر العبادی، نخست وزیر عراق گفت: 'جمهوری اسلامی ایران به‌عنوان همسایه، با برخی زمزمه‌ها مبنی بر برگزاری همه پرسی برای جدایی یک بخش از عراق مخالف است و دامن زنندگان به این موضوع را مخالفان استقلال و هویت عراق می‌داند'.
کشورهای همسایه عراق امروزه بیم دارند که کردهای ترکیه و ایران جایی امن برای تقویت نیروهای خود پیدا کنند و بر شدت و گستره فعالیت‌های خود بیافزایند و در آینده نزدیک با کردهای مستقل عراق اعلام همبستگی کرده و خواستار پیوستن به این کردستان مستقل شوند. 
از این گذشته این نگرانی در کل منطقه نیز وجود دارد چرا که با جدایی کردستان عمدتا ممکن است بافت مذهبی نیز به هم بخورد و ترکیب جمعیتی عراق به شکلی نامتوازن به یک سمت سنگین شود.
همچنین احتمال درگیری میان دولت مرکزی عراق با اقلیم کردستان و نیز گروه‌های دیگر کُرد عراقی با حزب دمکرات هم وجود دارد.
هستند تحلیل‌گرانی که معقتدند اگر اقلیم خودمختار کردستان عراق به شکلی تدریجی و طی چندین سال به سوی استقلال حرکت کند و برنامه‌های خود را پیشاپیش با توافق‌های مهمی با ایران و ترکیه پیش ببرد، امکان موفقیت این طرح وجود دارد. از جمله موارد مهم این توافق یکی بر سر مناسبات اقتصادی این کشورها با کردستان عراق است. 
ایران و به ویژه ترکیه در حال حاضر روابط اقتصادی و تجاری خوبی با منطقه خودمختار کردستان عراق دارند. ترکیه نیازمند منابع نفتی کردستان عراق نیز هست. وزیر انرژی ترکیه چند پیش گفته بود که استقلال کردستان عراق می‌تواند بر صادرات ترکیه تاکنون از سیاست حزب دمکرات کردستان عراق در قبال پ‌ک‌ک راضی بوده است. به طور مثال، اسفند گذشته و زمانی که گروه 'پیشمرگه روژ' (نیرویی که از سال 2012 با حمایت وزارت پیشمرگ اقلیم کردستان ایجاد شد) می‌خواست در یکی از روستاهای اطراف شنگال مستقر شود، با مقاومت 'نیروهای مدافع شنگال' (مورد حمایت پ ک ک) روبه‌رو شد.»
تحلیلگر الجزیره در پایان این تحلیل نتیجه می گیرد که حمایت رژیم صهیونیستی از طرح استقلال کردستان عراق و نیز حمایت عربستان سعودی و حتی رژیم صهیونیستی از طرح خاورمیانه بعد از بهار عربی در منطقه خاور میانه و خلیج فارس به ویژه اتخاذ موضعی شدید در برابر قطر که خود مورد حمایت ایران و ترکیه است، امروزه می رود همگرایی تهران و آنکارا را در برابر ائتلاف تل آویو و ریاض بیشتر و قوی تر کند.