خبر
منافع اقتصادي بورس‌هاي كالايي و قراردادهاي آتي براي توليدكنندگان

محمد زنگنه
رونق توليد و رشد اقتصادي از عوامل متعددي كه ريشه در حوزه‌هاي مختلف از قبيل سياست‌هاي اقتصادي،‌ اقتصاد سياسي، تكنولوژي، نيروي انساني و... دارند، تاثير مي‌پذيرد.

چاره‌جويي براي رفع موانع توليد مستلزم انجام اصلاحات و ايجاد بهبود در هر يك از اين حوزه‌ها است.
اصلاح بازارها و ايجاد بازارهايي كارآمد بي‌ترديد از اساسي‌ترين الزامات در كاهش موانع توليد و سرمايه‌گذاري محسوب مي‌شود، چرا كه منافع و هزينه‌هاي فعالان اقتصادي كه مبناي تصميمات توليد و سرمايه‌گذاري به شمار مي‌روند، در بازارها شكل واقعي به خود مي‌گيرند.
بازار كارآمد بازاري است كه قيمت‌هايي كه در آن شكل مي‌گيرند ارزش اقتصادي واقعي كالاها نسبت به هم را منعكس مي‌كند، اين قيمت‌ها به طور مطمئن تعيين شوند و در نهايت امكان جذب كامل منافع حاصل از مبادلات در بازار براي طرفين معامله وجود داشته باشد. تنها در چنين بازاري است كه رونق توليد و رشد اقتصادي حمايت مي‌شود.
مرور تجربيات كشورهاي مختلف حاوي شواهد متعددي در اجراي روش‌هاي گوناگون در رفع موانع بازار است. به گواه تجربيات مختلف، رفع مشكلات بازارها با ايجاد نهادها و بهره‌گيري از ابزارهاي مبتني بر بازار هم‌اكنون به عنوان كارآترين رويكرد اصلاح بازار شناخته شده و توسط بسياري از كشورها در سراسر دنيا دنبال مي‌شود. بورس‌هاي كالايي به عنوان يكي از نهاد‌هاي اصلي در اين رويكرد به طرق مختلف خدمات بي‌مانند را به توليدكنندگان، سرمايه‌گذاران و دولت ارائه مي‌دهد. در اين نوشته به اختصار و به سادگي چگونگي منتفع شدن توليدكنندگان از خدمات بورس‌هاي كالايي بيان مي‌شود.
بي‌ترديد از اصلي‌ترين نگراني‌هاي توليدكنندگان در برنامه‌ريزي‌هاي توليد و سرمايه‌گذاري مواجه با ريسك نوسان‌هاي پيش‌بيني نشده در قيمت مواد اوليه و محصولات توليدي، نداشتن اطلاعات كافي از شرايط بازار و ريسك نكول تعهدات توسط طرف ديگر معامله در خريد و فروش مواد اوليه و محصولات است. از ديدگاه يك توليدكننده فعاليت در يك محيط اقتصادي كه نسبت به سطح قيمت‌هاي بازار و منصفانه بودن آنها و در نهايت ايفاي تعهدات در تمامي قراردادهايي كه منعقد مي‌شود، اطمينان وجود دارد، بسيار مطلوب است. فراهم شدن چنين شرايطي بي‌ترديد شكوفايي و رشد اقتصادي را به دنبال دارد.
شايد براي برخي از توليدكنندگان وجود چنين شرايطي دور از دسترس به نظر برسد كه البته تا چند دهه گذشته در بسياري از نقاط جهان در واقع اين‌گونه بود، اما گسترش دامنه فعاليت بورس‌‌هاي كالايي و ظهور ابزارهاي نوين مالي، اين شرايط را در بسياري از كشورها به واقعيت مبدل ساخته است. بورس‌هاي كالايي با به‌كارگيري ابزارهاي نوين مالي از قبيل قراردادهاي آتي، به گواه تجربيات به دست آمده در نقاط مختلف دنيا چنين شرايطي را به خوبي براي توليد‌كنندگان فراهم مي‌سازند.
پوشش ريسك در بورس‌هاي كالايي
ابزارهاي نوين مالي نظير قراردادهاي آتي و اختيار روش‌هاي بي‌بديلي را در اختيار توليد‌كنندگان قرار داده‌اند كه از آن طريق بتوانند مشكل نوسانات پيش‌بيني نشده قيمت را با حداقل هزينه حل كنند. به عنوان مثال، در قالب يك قرارداد آتي اين امكان براي توليد‌كننده فراهم مي‌شود تا براي خريد مواد اوليه مورد نياز خود به بورس كالا مراجعه نموده و تنها با پرداخت بخشي از قيمت، كالاي مورد نياز خود را براي تاريخ مشخصي در آينده تامين نمايد.
از طرف ديگر، توليد‌كننده مي‌تواند در صورتي كه محصول توليدي‌اش در بورس كالا معامله مي‌شود، قراردادي را در بورس خريداري كند و به موجب آن توليدات خود را در يك تاريخ معين در آينده (كه تصور مي‌كند محصولش آماده است) با يك قيمت معين به فروش برساند. با اين مكانيسم ريسك نوسانات پيش‌بيني نشده قيمت كه مي‌تواند زيان بزرگ و مشكلات جدي براي يك شركت توليدي ايجاد نمايد، به كلي پوشش داده مي‌شود.
مبادله با قيمت‌هاي منصفانه
در بسياري از موارد توليد‌كنندگان به دليل عدم دسترسي به فروشندگان متعدد مواد اوليه يا ساير خريداران محصولاتشان، براي حفظ فرآيند توليد خود ناگزير به پذيرش قيمت‌هايي مي‌شوند كه معتقدند منصفانه نيستند. اين مشكلات در بازارهاي سنتي كه عموما منطقه‌اي هستند و دسترسي همگاني به اطلاعات بازارهاي ساير مناطق و انجام معامله در آن‌ها وجود ندارد، متداول است. به عبارت ديگر، نياز ضروري توليد‌كنندگان به كالا يا نقدينگي باعث مي‌شود شرايط حاكم بر بازارهاي منطقه‌اي را بپذيرند در حالي كه قيمتي كه مبادلات با آن صورت مي‌گيرد معرف ارزش واقعي كالاها نيست. قيمت پايين محصولات كشاورزي در زمان برداشت براي كشاورزان مثالي ملموس در اين خصوص است.
بورس‌هاي كالا، با فراهم آوردن شرايطي كه كليه اطلاعات موجود از وضعيت عرضه و تقاضاي يك كالا در كشور و حتي بازارهاي بين‌المللي در بازار جريان يابد، قيمت واقعي كالاهاي مورد معامله را كشف مي‌كنند. همچنين به دليل زياد بودن تعداد عرضه‌كنندگان و تقاضاكنندگان در بازار و نظارت بورس، هيچ فروشنده‌اي يا خريداري نمي‌تواند قيمت‌ها را دستكاري كند. بنابراين هر توليد‌كننده مي‌تواند به راحتي در يك قيمت منصفانه مواد اوليه مورد نياز خود را خريداري كرده يا محصولات خود را به فروش برساند. حتي افرادي كه دسترسي مستقيم به بورس ندارند، مي‌توانند از قيمت بورس به عنوان قيمت مرجع در انجام معاملات محلي خود استفاده كنند.
اطمينان از عدم نكول در معاملات
عدم ايفاي تعهدات در مبادلات بازارهاي سنتي مشكلي جدي محسوب مي‌شود. به عنوان مثال توليدكننده‌اي قراردادي را براي خريد مواداوليه مورد نياز توليد خود منعقد مي‌كند، اما پس از دريافت كالا متوجه مي‌شود كه مواددريافتي داراي استاندارد مورد توافق نيست. در برخي موارد ديگر فروشنده (خريدار) به دليل افزايش (كاهش) قيمت كالا در زمان تحويل، از تحويل دادن (گرفتن) كالا امتناع مي‌كند. رفع اين اختلاف بسيار زمان‌گير بوده و در عمل زماني به نتيجه مي‌رسد كه قبلا زيان ناشي از نكول تحقق يافته است.
اين موضوع براي افرادي كه در بورس‌هاي كالايي اقدام به انجام معاملات مي‌كنند، به طور كامل حل شده است. فردي كه در بورس، كالايي را خريداري مي‌كند به طور مستقيم با بورس وارد معامله مي‌شود و بورس با در اختيار داشتن ضمانت‌ها و وثايق كافي از طرفين معامله و نظارت بر تمامي مراحل معاملات از قبيل تسويه مبالغ، كنترل كيفيت و استانداردهاي كالا و ... اين نوع ريسك را براي فعالان پوشش مي‌دهد.
بهبود وضعيت توليدكنندگان در بازار اعتبارات
حضور در بورس‌هاي كالايي ريسك تغييرات پيش‌بيني نشده را در سود بنگاه كاهش داده و سلامت مالي بنگاه را تقويت مي‌كند. با اين كار شرايط بنگاه در بازار اعتبارات به هنگام دريافت وام تقويت شده و دريافت منابع مالي تسهيل مي‌شود. به عبارت ديگر بانك‌ها براي شركت‌هايي كه مواداوليه و محصولات خود را از طريق بازار سازمان يافته بورس‌ها مبادله مي‌كنند، شرايط آسان تري را در نظر مي‌گيرند. بدين ترتيب توان مالي توليدكننده تقويت شده و آسان‌تر مي‌تواند به سرمايه‌گذاري و توسعه فعاليت‌هاي خود بپردازد. بدين ترتيب، بورس‌هاي كالا با فراهم ساختن امكان مبادله ابزارهاي متنوع مالي، اين امكان را براي توليدكنندگان فراهم مي‌سازند تا برخي از مهم‌ترين نگراني‌هاي خود را در فرآيند توليد مديريت و كنترل كنند. به عبارت ديگر توليدكنندگان مي‌توانند با حضور در بورس‌هاي كالا، ريسك نوسانات پيش‌بيني نشده در قيمت و عدم ايفاي تعهدات طرف تجاري خود را پوشش داده و با خريد و فروش در قيمت‌هاي منصفانه و با روش‌هاي مطمئن توان مالي خود را بهبود دهند. اين اقدام اثرات مستقيمي بر سودآوري و رونق توليد و سرمايه‌گذاري بنگاه‌هاي توليدي و در نتيجه كل اقتصاد دارد.
كارشناس بازار سرمايه

   نسخه چاپي      |        بازگشت    |     ارسال خبر به دوستان

وضعیت بازدید از سایت

  کل مراجعین   : 104225180 نفر
  مراجعین امروز  : 133775 نفر