سخنرانی در برابر اسلحه

سخنرانی در برابر اسلحه

قیام شیخ محمد خیابانی چون بسیاری از نهضت‌های دوره معاصر ایران با شکست روبه‌رو شد و با مرگ رهبر قیام روبه خاموشی نهاد؛ گرچه اثرات آن بر جای ماند و در حوادث بعدی تاریخ ایران نقش خود را ایفا کرد. علل شکست نهضت خیابانی چه بود و چه شد که خیابانی به‌رغم تمام آینده‌نگری و تیزهوشی‌ای که بنا به گفته کسروی داشت نتوانست بر موانع غلبه و از شکست نهضتش جلوگیری کند؟ مطمئنا در عدم موفقیت نهضت خیابانی نه یک علت واحد بلکه مجموعه‌ای از عوامل موثر بوده‌اند. احمد کسروی علت شکست...

بیشتر
کژکارکردهای نظام پرداخت براتی در دوره قاجار

کژکارکردهای نظام پرداخت براتی در دوره قاجار

دنیای اقتصاد: نظام پرداخت براتی یکی از شیوه‌های رایج پرداخت در دوره قاجار به شمار می‌آید. این شیوه فعالیت اقتصادی به‌دلیل رابطه تنگاتنگی که با نظام مالیاتی از یکسو و با نهادهای مختلف دیگر از جمله خدمات مربوط به مالیه و جنگ از سوی دیگر داشته به یکی از مهم‌ترین روش‌های پرداخت در سیستم تجاری و دیوانی دست‌کم در دوره قاجار تبدیل شده بود. برات‌های تجاری حجم بسیار وسیعی را در این دوره شامل می‌شدند اما دسته دیگری از برات‌ها نیز برات‌...

بیشتر
شهادت شیخ محمد خیابانی

شهادت شیخ‌محمد خیابانی

22 شهریور ماه 1299 شیخ‌محمد خیابانی، مبارز بزرگ دوران مشروطه پس از درگیری با قزاق‌ها در خانه یکی از دوستانش در تبریز کشته شد. خیابانی سال 1256 ش. در خامنه ـ‌ از توابع تبریزـ متولد شد. او پس از چند سال کار و تحصیل مقدماتی در روسیه که محل اقامت پدرش بود به تبریز بازگشت و به تحصیل علوم دینی پرداخت. وی علاوه بر فقه و اصول، ادبیات عرب را فراگرفت و به کسوت روحانیت درآمد. مدتی امام جماعت مسجد جامع تبریز شد و سپس به دوره دوم مجلس شورای ملی که در آبان 1288 آغاز به‌کار کرد، راه یاف...

بیشتر
نبرد ماراتن

نبرد ماراتن

13 سپتامبر سال 490 پیش از میلادیکی از نبردهای بزرگ و مهم دنیای باستان در محلی به نام دشت ماراتن بین ارتش ایران هخامنشی و یونانیان به وقوع پیوست. در این نبرد ماشین جنگی هخامنشی که از زمان تاسیس این دولت به‌دست کورش بزرگ در هیچ نبردی شکست نخورده بود، متوقف و ناکام شد. به نوشته هرودوت، مورخ یونانی، در آغاز نبرد پارسيان موفق به پس زدن يونانيان در وسط سپاه شدند؛ ولی قسمت راست و چپ سپاه يونان به کمک قوای ميانی آمدند و سپاه پارسيان را به طرف کشتي‌های خود عقب راندند. در اين حال يونانيان مو...

بیشتر
قیام برای احیای مشروطه

قیام برای احیای مشروطه

خیابانی نهضت خویش را اگرچه از آذربایجان آغاز کرد اما آن را نهضتی ملی و سراسری خواند و به‌طور مستمر بر چشم‌اندازهای ملی قیام پای فشرد و در دوره حیات جنبش بر این اصل کلی وفادار ماند. در تایید این گفتار می‌توان به شماری از نطق‌های او اشاره کرد. او در بسیاری از سخنرانی‌هایش اعلام کرد که قیام منحصر به تبریز نبوده، بلکه آزادی تمام ایران را می‌خواهد. وی در بخشی از سخنرانی خود در 18 اردیبهشت 1299 نیز اینچنین گفته است: «این دفعه آزادیخواهان آذربایجان یا آزادی و است...

بیشتر
طیف های گوناگون مبارزان تبریز

طیف‌های گوناگون مبارزان تبریز

مجاهدان تبریز از طیف‌های گوناگون اجتماعی تشکیل می‌شدند. اما بیشتر آنها از قشرهای فرودست جامعه بودند. بنا بر آمار نمونه‌ای، بیش از نیمی از آنها را می‌شود در زمره پیشه وران و اصناف یا دکان‌داران کوچک دانست. تعدادی از لوطیان هم به مجاهدان پیوستند که بسیاری از آنان پیشه ور و دکان دار بودند یا با این قشرها ارتباط خانوادگی داشتند. چند روستایی و اجاره دار باغ یا افرادایلاتی نیز به مجاهدان پیوستند، اما تعداد آنها چشمگیر نبود. اگر مجاهدان تبریز را به‌صورت پدیده‌ای ا...

بیشتر
نور حقیقت خواهد تابید

نور حقیقت خواهد تابید

خیابانی در سال 1295 دوستان آزادی‌خواه و مبارزش را - كه اغلب «دموكرات» نامیده می‌شدند - گردآورد و كمیته‌ای تشكیل داد. سپس همه نمایندگان دموكرات و آزادیخواه را از سراسر آذربایجان به تبریز دعوت کرد که نتیجه آن برگزاری یک همایش بزرگ بود. در این همایش استانی، 480 نفر شركت داشتند. تشكیلات فرقه دموكرات كه پنج سال پیش تعطیل شده بود، دوباره تاسیس شد. در جریان این كنفرانس، انتشار روزنامه «تجدد»، ارگان تشكیلات دموكرات، مورد تصویب قرار گرفت و خیابانی مدیرمسوول و صا...

بیشتر
گفته ها

گفته‌ها

با توجه به اینکه مبارزه با قرارداد 1919 در آن زمان دلیل یا دستاویز مشروع برای هر اقدامی بر ضددولت تلقی می‏شد همین که خیابانی و یارانش این موضوع را دلیل و حتی دستاویز قیام خود نکرده بودند، بسیار درخور توجه است. به‌ویژه آنکه حتی‏ پس از افتادن دولت وثوق‌الدوله در مرداد 1299 و ایجاد این حس عمومی که کابینه مشیرالدوله قرارداد مزبور را تایید نخواهد کرد، قیامیان آذربایجان نه در این باره چیزی‏ گفتند و نه روش خود را در برابر دولت تغییر دادند.

 

من...

بیشتر